Με ατζέντα που έχει ως πρώτο θέμα το ενεργειακό ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έρχεται στην Αθήνα το βράδυ της Τρίτης 6 Οκτωβρίου 2026 να συζητήσει για τον Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας – ΗΠΑ.
Ο Ρούμπιο θα ηγηθεί την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου 2026 της αμερικανικής αντιπροσωπείας στον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ, ενώ στο πρόγραμμά του περιλαμβάνονται συναντήσεις με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη.
Η αμερικανική πλευρά έχει ήδη δώσει το περίγραμμα της επίσκεψης. Σύμφωνα με το State Department, ο διάλογος θα επικεντρωθεί στην αμυντική συνεργασία, την ενεργειακή ασφάλεια, την περιφερειακή ασφάλεια και ευρύτερα ζητήματα των διμερών σχέσεων. Το Reuters, μεταφέροντας την αμερικανική ανακοίνωση, εντάσσει την επίσκεψη του Ρούμπιο σε μια ευρύτερη περιοδεία στην Ευρώπη με επίκεντρο την οικονομική και αμυντική συνεργασία. Η ατζέντα περιλαμβάνει φυσικά και μία σειρά από ζητήματα, που αφορούν στην Ελλάδα και την Τουρκία αλλά και γενικότερα.
Η ενέργεια αποκτά κεντρική θέση
Για την Ουάσιγκτον, η Ελλάδα έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε σημαντικό ενεργειακό και γεωγραφικό κόμβο για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ο Vertical Corridor, μέσω του οποίου αμερικανικό LNG που εισέρχεται από την Ελλάδα μπορεί να κατευθύνεται προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αμερικανικής στρατηγικής.
Η διαδικασία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Αμερικανικές πηγές έχουν περιγράψει τον Vertical Corridor ως κρίσιμο έργο για τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και διαδρομών της Ευρώπης.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η Αλεξανδρούπολη, καθώς η υποδομή LNG της περιοχής συνδέεται με τη δυνατότητα μεταφοράς αερίου προς τις αγορές της Βαλκανικής και της Κεντρικής Ευρώπης.
Η αμερικανική ενεργειακή παρουσία στην Ελλάδα διευρύνεται παράλληλα και στον τομέα των υδρογονανθράκων. Η εταιρεία Chevron πρόκειται να ξεκινήσει σεισμικές έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές της Ελλάδας έως το τέλος του 2026, ενώ η ίδια η εταιρεία έχει χαρακτηρίσει την Ανατολική Μεσόγειο περιοχή με σημαντικές προοπτικές για την ανάπτυξη του χαρτοφυλακίου φυσικού αερίου της.
Το ζήτημα των ενεργειακών πόρων και της ενεργειακής ασφάλειας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους Αμερικανούς σε: υποδομές LNG, νέες διαδρομές φυσικού αερίου, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και αξιοποίηση ενεργειακών πόρων της Ανατολικής Μεσογείου.
Το νέο στοιχείο: η υπόθεση Γκιλφοϊλ και το αμερικανικό ενδιαφέρον για το LNG
Η επίσκεψη Ρούμπιο πραγματοποιείται, ωστόσο, σε μια ιδιαίτερη συγκυρία για την αμερικανική διπλωματική παρουσία στην Ελλάδα.
Η Wall Street Journal δημοσίευσε πρόσφατα εκτενές ρεπορτάζ για τον ρόλο της Αμερικανίδας πρέσβη στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκιλφοϊλ, στην προώθηση συμφωνιών για αμερικανικό LNG στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, γεγονός για το οποίο έλαβε τα εύσημα από τον Μάρκο Ρούμπιο.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Γκιλφοϊλ έχει αναλάβει ενεργό ρόλο στην προώθηση του Vertical Corridor και αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων, ενώ το ρεπορτάζ επικεντρώνεται και στη σχέση της με την ελληνική Aktor Group και τον λομπίστα Χρήστο Μαραφάτσο. Η αμερικανική πρεσβεία υποστηρίζει ότι η πρέσβης προωθεί τα αμερικανικά συμφέροντα, αυξάνοντας τις πωλήσεις αμερικανικού LNG και μειώνοντας την εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία. Η πλευρά της Γκιλφοϊλ αρνείται ότι υπήρξε παραβίαση των κανόνων δεοντολογίας.
Το θέμα, όμως, πήρε νέα διάσταση μόλις λίγες ημέρες πριν από την άφιξη του Ρούμπιο.
Οι Δημοκρατικοί που ηγούνται των επιτροπών Εξωτερικών Υποθέσεων της Γερουσίας και της Βουλής ζήτησαν από τον ίδιο τον Ρούμπιο να εξετάσει τη συμπεριφορά της Γκιλφοϊλ, επικαλούμενοι τα δημοσιεύματα της Wall Street Journal και ζητώντας στοιχεία για τις επαφές της, τις σχέσεις με λομπίστες και την προώθηση ενεργειακών συμφωνιών.
Το ζήτημα δεν αποτελεί επισήμως μέρος της ατζέντας του Στρατηγικού Διαλόγου. Είναι, όμως, ένα ιδιαίτερα επίκαιρο παρασκήνιο γύρω από την επίσκεψη Ρούμπιο, ακριβώς επειδή αφορά τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση Τραμπ αντιλαμβάνεται την ενεργειακή διπλωματία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η Ανατολική Μεσόγειος και η Τουρκία
Η Αθήνα, όμως, που έχει στηρίξει ακόμη κι επιλογές, οι οποίες είναι δυσμενείς, αναμένεται να παρουσιάσει στην αμερικανική πλευρά τις θέσεις της για το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τις τουρκικές αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Βεβαίως, κατά πόσο αυτό θα επιτευχθεί είναι άλλο ζήτημα. Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την Τουρκία ως σημαντικό ΝΑΤΟϊκό σύμμαχο και στρατηγικό εταίρο, με ιδιαίτερη σημασία για τη Συρία, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Μέση Ανατολή και την περιφερειακή ασφάλεια. Αυτό σημαίνει ότι η Αθήνα δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο πως η ενίσχυση της ελληνοαμερικανικής σχέσης θα μεταφράζεται αυτόματα σε αμερικανική πίεση προς την Άγκυρα.
Η αμερικανική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο έχει διαχρονικά κινηθεί προς την κατεύθυνση της σταθερότητας, του διαλόγου και της αποφυγής στρατιωτικής κλιμάκωσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Βεβαίως, η ενέργεια και τα θαλάσσια οικόπεδα δημιουργούν ένα νέο πεδίο αμερικανικού ενδιαφέροντος. Η Ουάσιγκτον έχει υποστηρίξει επανειλημμένα ότι οι ενεργειακές υποδομές πρέπει να λειτουργήσουν ως παράγοντας περιφερειακής συνεργασίας και όχι αντιπαράθεσης.
Για την Αθήνα, το ζητούμενο είναι να διασφαλίσει ότι η ενεργειακή και γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας δεν θα αποσυνδεθεί από τα ζητήματα ασφάλειας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το F-35 και η Τουρκία
Στο αμυντικό σκέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέλιξη γύρω από τα F-35.
Η Ελλάδα έχει προχωρήσει στην απόκτηση των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς, γεγονός που εντάσσεται στη βαθύτερη αμυντική συνεργασία Αθήνας–Ουάσιγκτον. Ο Ρούμπιο είχε δηλώσει ότι, με το ισχύον αμερικανικό νομικό πλαίσιο, η Τουρκία δεν μπορεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35 όσο παραμένει το ζήτημα των ρωσικών S-400.
Έκτοτε, όμως, η πολιτική συζήτηση στην Ουάσιγκτον έχει μετακινηθεί.
Τον Ιούλιο, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και ότι θα εξετάσει την πώληση F-35 στην Άγκυρα. Το Reuters σημείωσε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν νομικά και κοινοβουλευτικά εμπόδια, καθώς η Τουρκία είχε αποβληθεί από το πρόγραμμα μετά την απόκτηση των S-400.
Για την ελληνική πλευρά, επομένως, το θέμα δεν είναι απλώς η συνέχιση του ελληνικού προγράμματος F-35. Είναι και η διαμόρφωση της νέας ισορροπίας αμερικανικών εξοπλισμών στην περιοχή. Ο Τραμπ έχει εκφραστεί με θερμά λόγια για τον φίλο του Ερντογάν αλλά τίθεται ζήτημα για μια επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Σούδα, Αλεξανδρούπολη και η γεωστρατηγική αξία της Ελλάδας
Η Σούδα παρέχει στις ΗΠΑ κρίσιμη πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Αλεξανδρούπολη έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού και την ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Η αμερικανική πλευρά έχει χαρακτηρίσει την Ελλάδα σημαντικό σύμμαχο λόγω της γεωγραφικής της θέσης στη συμβολή των Βαλκανίων, της Ανατολικής Μεσογείου, της Μαύρης Θάλασσας και της Μέσης Ανατολής.
Αυτό εξηγεί και γιατί η αμερικανική σχέση με την Ελλάδα έχει πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά που ξεπερνούν μια παραδοσιακή διμερή αμυντική συνεργασία.
Η Ελλάδα προσφέρει στις ΗΠΑ πρόσβαση, υποδομές, ενεργειακές διαδρομές και δυνατότητα προβολής ισχύος σε μια περιοχή που συνδέει την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή και τη Μαύρη Θάλασσα.
Τι θέλει η Αθήνα από τον Ρούμπιο
Για την ελληνική κυβέρνηση, η επίσκεψη αποτελεί ευκαιρία να μεταφέρει στην Ουάσιγκτον ένα ευρύτερο μήνυμα.
Η Αθήνα επιδιώκει:
τη συνέχιση της αμερικανικής στήριξης στην ελληνική αμυντική αναβάθμιση,
την απρόσκοπτη υλοποίηση του προγράμματος των F-35,
την ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου,
την αμερικανική στήριξη σε έργα όπως ο Vertical Corridor και οι περιφερειακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις,
την περαιτέρω ανάπτυξη της αμερικανικής ενεργειακής παρουσίας στην Ελλάδα,
και σαφή αμερικανική θέση υπέρ της σταθερότητας και του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ταυτόχρονα, η Αθήνα γνωρίζει ότι η Ουάσιγκτον δεν αντιμετωπίζει την περιοχή μόνο μέσα από το ελληνοτουρκικό πρίσμα.
Η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό στρατηγικό εταίρο για τις ΗΠΑ. Το ίδιο ισχύει για την Ελλάδα, αλλά για διαφορετικούς λόγους.
Ο Ρούμπιο και η νέα αμερικανική προσέγγιση
Το ζήτημα αυτό λαμβάνει μεγαλύτερες διαστάσεις καθώς ως γερουσιαστής ο Ρούμπιο είχε πρωταγωνιστήσει στην προώθηση της αμερικανικής συνεργασίας με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ, ενώ είχε στηρίξει νομοθετικές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της αμυντικής σχέσης Ελλάδας–ΗΠΑ. Ο ίδιος έχει επομένως καλύτερη εικόνα από άλλους υπουργούς Εξωτερικών, όμως, αντιμετωπίζει την εξωτερική πολιτική με μεγαλύτερη έμφαση στα άμεσα αμερικανικά οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα.
Το αμερικανικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα δεν περιορίζεται πλέον στη Σούδα, στην Αλεξανδρούπολη ή στα εξοπλιστικά προγράμματα. Συνδέεται όλο και περισσότερο με το ερώτημα ποιος θα τροφοδοτεί ενεργειακά τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, από ποιες διαδρομές και με ποιο γεωπολιτικό κόστος.
Αυτό είναι το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πραγματοποιηθεί ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος τη στιγμή που οι δηλώσεις βέβαια Γκιλφόιλ για την Ρουμανία, οι οποίες έχουν ενοχλήσει πολύ την ελληνική πολιτική σκηνή, ήταν δείγμα και των πιέσεων, που θα δεχτεί η Ελλάδα από τον κατά τ’ άλλα στρατηγικό της εταίρο.
Διαβάστε περισσότερα