Η σχέση μεταξύ άμεσης και έμμεσης φορολογίας είναι κεντρικό ζήτημα στη συζήτηση για την κοινωνική κατανομή των φορολογικών βαρών. Για λόγους συγκρισιμότητας, επειδή η σύγχρονη ταξινόμηση του κρατικού προϋπολογισμού δεν χρησιμοποιεί αυτούσιους τους παλαιούς όρους «άμεσοι» και «έμμεσοι φόροι», μπορεί να συγκριθεί η κατηγορία φόρων επί αγαθών και υπηρεσιών με τους φόρους εισοδήματος.
Ηδη το 2021 οι φόροι επί αγαθών και υπηρεσιών της κεντρικής κυβέρνησης ήταν πολύ υψηλότεροι από τους φόρους εισοδήματος. Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ καταγράφουν περίπου 27,4 δισ. ευρώ φόρων αγαθών και υπηρεσιών, έναντι περίπου 15,2 δισ. ευρώ φόρων εισοδήματος, κερδών και κεφαλαιακών προσόδων.
Οι φόροι κατανάλωσης έχουν αναλογικά βαρύτερη επίδραση στα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα
Η διαφορά διατηρήθηκε και τα επόμενα χρόνια. Το 2022 οι φόροι επί αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκαν θεαματικά, ενώ το ίδιο συνέβη σταδιακά και με τον φόρο εισοδήματος. Για το 2026 ο κρατικός προϋπολογισμός προβλέπει περίπου 40,9 δισ. ευρώ φόρων επί αγαθών και υπηρεσιών, έναντι περίπου 26,6 δισ. ευρώ φόρων εισοδήματος.
Κριτική
Η σύγκριση δεν αποτελεί πλήρη λογιστική ανακατασκευή όλων των «άμεσων» και «έμμεσων» φόρων, αλλά αποτυπώνει καθαρά το μεγάλο βάρος της φορολογίας της κατανάλωσης στο ελληνικό φορολογικό μείγμα. Εδώ βρίσκεται η ουσία της πολιτικής αντιπαράθεσης για τις επιλογές της κυβέρνησης Μητσοτάκη.
Η κριτική της αντιπολίτευσης και άλλων επικριτών της κυβερνητικής πολιτικής εστιάζει στο ότι, παρά τη μεγάλη αύξηση των εισπράξεων κατά την περίοδο της ακρίβειας, η κυβέρνηση δεν επέλεξε γενικευμένη μείωση των βασικών συντελεστών ΦΠΑ ούτε δραστική αποκλιμάκωση των ΕΦΚ στα καύσιμα.
Το επιχείρημά τους στηρίζεται και στη διαφορετική κοινωνική λειτουργία άμεσων και έμμεσων φόρων.
Ο ΦΠΑ ενός λίτρου γάλακτος, ενός προϊόντος στο σούπερ μάρκετ ή μιας υπηρεσίας δεν διαφοροποιείται ανάλογα με το εισόδημα εκείνου που πληρώνει. Το ίδιο συμβαίνει με τον ΕΦΚ στη βενζίνη: ο φόρος ανά λίτρο είναι ο ίδιος για έναν χαμηλόμισθο και για έναν φορολογούμενο με πολύ υψηλότερο εισόδημα.
Επειδή όμως τα νοικοκυριά χαμηλότερου εισοδήματος διαθέτουν μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για καθημερινή κατανάλωση, οι φόροι κατανάλωσης μπορούν να έχουν αναλογικά βαρύτερη επίδραση σε αυτά.
Παρ’ όλα αυτά, η κυβέρνηση εμμένει στην άποψη ότι οι οριζόντιες μειώσεις συντελεστών ΦΠΑ και ΕΦΚ έχουν μεγάλο δημοσιονομικό κόστος και δεν υπάρχει εγγύηση ότι θα μεταφερθούν στο σύνολό τους στις τιμές λιανικής. Το αφήγημα αυτό, όμως, αφενός υποκρύπτει την κυβερνητική απροθυμία να καλύψει το δημοσιονομικό κόστος της μείωσης των έμμεσων φόρων με μέτρα αύξησης των φόρων που θα πλήξουν τους οικονομικά ισχυρούς φίλους της –όπως η έκτακτη φορολόγηση των υπερκερδών των διυλιστηρίων, των παρόχων ενέργειας και των τραπεζών–, αφετέρου έχει αποδειχθεί αβάσιμο και ψευδές ως προς το δεύτερο σκέλος του, δηλαδή ως προς τον ισχυρισμό ότι οι μειώσεις των έμμεσων φόρων δεν θα περάσουν στις τιμές, καθώς οι μειώσεις συντελεστών ΦΠΑ που έγιναν φέτος σε 20 νησιά του Αιγαίου μεταφέρθηκαν στο σύνολό τους στις λιανικές τιμές των προϊόντων, όπως π.χ. στα καύσιμα.
Φορολογικά βάρη
Η κυβερνητική πολιτική έχει δώσει μεγαλύτερο βάρος σε στοχευμένες παροχές, περιορισμένες αυξήσεις εισοδημάτων για συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες και σημαντικές μειώσεις άμεσων φόρων για υψηλά εισοδήματα και για μεγάλης αξίας ακίνητη περιουσία.
Είναι προφανές λοιπόν ότι η κυβέρνηση έχει επιλέξει ένα μείγμα φορολογικής πολιτικής που από τη μία πλευρά αυξάνει δυσανάλογα τα φορολογικά βάρη για τους οικονομικά ασθενείς Ελληνες πολίτες μέσω της υψηλής έμμεσης φορολογίας και από την άλλη ελαφρύνει σημαντικά τους έχοντες υψηλά εισοδήματα και μεγάλες περιουσίες μέσω της μείωσης της άμεσης φορολογίας.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr