Η διήμερη επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, -χωρίς να ακολουθεί η παραδοσιακή επίσκεψη στην Άγκυρα- αποκτά ιδιαίτερη διπλωματική σημασία, καθώς συμπίπτει με κρίσιμες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, την ενέργεια και την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση. Αφορμή της επίσκεψης είναι ο 6ος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, η ατζέντα όμως εκτείνεται πολύ πέρα από τα διμερή. Η αμερικανική πλευρά αναμένεται να δώσει έμφαση στην αμυντική συνεργασία, την περιφερειακή και ενεργειακή ασφάλεια, ενώ η Αθήνα επιδιώκει να επαναβεβαιώσει τον ρόλο της ως πυλώνα σταθερότητας και πάροχος ασφάλειας στην περιοχή.
Η Αθήνα επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι η ελληνοαμερικανική στρατηγική σχέση έχει αποκτήσει πλέον θεσμικό, αμυντικό και ενεργειακό βάθος. Επίσης η παρουσία του Ρούμπιο στην Αθήνα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επαναφέρει διεκδικήσεις και αμφισβητήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, λειτουργεί αναπόφευκτα και ως ένα ευρύτερο γεωπολιτικό μήνυμα προς την περιοχή.
Το timing της επίσκεψης
Η επίσκεψη πραγματοποιείται τη στιγμή που οι σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας βρίσκονται και πάλι αντιμέτωπες με ζητήματα που μπορούν να προκαλέσουν ένταση, από τον Great Sea Interconnector (GSI) και τις ενεργειακές έρευνες έως τις τουρκικές κινήσεις για τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Παράλληλα, η στενότερη σχέση της Ελλάδας με το Ισραήλ, οι αμερικανικές ενεργειακές επενδύσεις στην περιοχή και η προσπάθεια της Αθήνας να αναδειχθεί σε ενεργειακό κόμβο για τα Βαλκάνια προσδίδουν στην επίσκεψη ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση.
Για την ελληνική διπλωματία, η επιλογή να μην ακολουθηθεί το άτυπο πρωτόκολλο να επισκεφθεί την Άγκυρα όπως συνέβαινε με τις επισκέψεις υψηλόβαθμών Αμερικανών αξιωματούχων όποτε βρίσκονταν στην Ελλάδα, αποτελεί θετικό μήνυμα.
Η άμυνα στο επίκεντρο – F-35, F-16 και Stryker
Το πλέον χειροπιαστό κεφάλαιο των συνομιλιών αφορά την αμυντική συνεργασία. Αθήνα και Ουάσιγκτον βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις για το αμυντικό υλικό που μπορεί να εξασφαλίσει η Ελλάδα, με στόχο αυτή τη φορά οι αμερικανικές προτάσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές επιχειρησιακές ανάγκες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Στο τραπέζι βρίσκεται η διαδικασία Excess Defense Articles (EDA), μέσω της οποίας η Ελλάδα ενδιαφέρεται για μεταχειρισμένο αμερικανικό υλικό, μεταξύ άλλων για Stryker 8×8, ενώ εξετάζεται και η δυνατότητα απόκτησης λειτουργικών Bradley.
Κρίσιμο κεφάλαιο αποτελούν τα F-35. Η Αθήνα επιδιώκει την αποδέσμευση προηγμένων όπλων για τα μαχητικά πέμπτης γενιάς, μεταξύ των οποίων οι AIM-120D AMRAAM, AIM-9X Sidewinder και AGM-158 JASSM-ER, ενώ στις ελληνικές επιδιώξεις περιλαμβάνονται και άλλα όπλα αέρος-αέρος, αντιπλοϊκά και όπλα κρούσης. Παράλληλα, συζητείται η υποστήριξη των ίδιων των F-35 ώστε να διασφαλιστεί υψηλή διαθεσιμότητα των αεροσκαφών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η συνέχιση του προγράμματος F-16 Viper, με την Αθήνα να επιδιώκει την αναβάθμιση και των τελευταίων αεροσκαφών που δεν έχουν ενταχθεί ακόμη στο πρόγραμμα.
Ενέργεια: LNG, Κάθετος Διάδρομος και Chevron
Ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να δοθεί και στην ενεργειακή συνεργασία. Ο Κάθετος Διάδρομος βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα, καθώς αποτελεί στρατηγική επιλογή για την ενεργειακή απεξάρτηση των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης από τη Ρωσία, με την αξιοποίηση αμερικανικού LNG.
Παράλληλα, η αμερικανική παρουσία στην ελληνική αγορά υδρογονανθράκων αποκτά μεγαλύτερη σημασία.
Οι συνομιλίες αναμένεται να αγγίξουν τις έρευνες των ExxonMobil και Chevron στα ελληνικά οικόπεδα, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις δραστηριότητες νότια της Κρήτης.
Το ζήτημα έχει και γεωπολιτική διάσταση, λόγω των τουρκικών και λιβυκών αντιδράσεων και της επίκλησης του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Το 3+1 και η Ανατολική Μεσόγειος
Στις συνομιλίες θα βρεθεί και η συνεργασία 3+1 Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ – ΗΠΑ. Αν και δεν φαίνεται να υπάρχει προς το παρόν αμερικανική διάθεση για υπουργική συνάντηση σε αυτό το σχήμα, η ενεργειακή συνεργασία παραμένει ενεργή και αναμένεται συνέχεια σε επίπεδο υπουργών Ενέργειας.
Η Κύπρος αποτελεί, άλλωστε, σημαντικό μέρος της αμερικανικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ουάσιγκτον έχει επαναλάβει τη στήριξή της σε λύση του Κυπριακού στη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, θέση που διαφοροποιείται σαφώς από την τουρκική πρόταση για δύο κράτη.
Μητσοτάκης, Γεραπετρίτης και το κοινό ανακοινωθέν
Ο Ρούμπιο θα συναντηθεί με τον Γιώργο Γεραπετρίτη στο υπουργείο Εξωτερικών, όπου θα πραγματοποιηθεί ο κύριος κορμός του Στρατηγικού Διαλόγου, ενώ θα γίνει δεκτός και από τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου. Στην ατζέντα θα βρεθούν, πέρα από τα διμερή, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, την Ανατολική Μεσόγειο, την Ουκρανία και το Ιράν.
Το κοινό ανακοινωθέν του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου αναμένεται να καλύψει ένα ευρύ φάσμα: άμυνα, ασφάλεια, ενέργεια, διασυνδεσιμότητα, εμπόριο, επενδύσεις, πολιτισμό και Τεχνητή Νοημοσύνη. Στο πλαίσιο αυτό αναμένεται και η ανανέωση της Πολιτιστικής Συμφωνίας Ελλάδας – ΗΠΑ.