«Από ποια εφημερίδα είστε;» ρωτά με ενδιαφέρον και γνέφει συγκαταβατικά και οικεία πριν προλάβουμε να προφέρουμε ολόκληρο τον τίτλο στα ελληνικά, ούτε την αγγλική του μετάφραση. Δείχνει να την γνωρίζει. «Είστε εξοικειωμένος με τον ελληνικό Τύπο;» ρωτώ αυθόρμητα, παρόλο που αυτή η ερώτηση δεν ανήκε στις ελάχιστες που υπολόγιζα αρχικά να θέσω μέσα στο αυστηρό δεκάλεπτο που αντιστοιχούσε για αποκλειστικές δηλώσεις ανά Μέσο. «Είμαι λίγο. Αλλά τα ελληνικά μου είναι χάλια», απάντησε σχεδόν απολογητικά.
Συναντήσαμε τον Ρομέν Γαβράς (γενν. 1981), γιο του σπουδαίου σκηνοθέτη Κώστα Γαβρά (γενν. 1933) στο πλαίσιο της αθηναϊκής πρεμιέρας της πρώτης αγγλόφωνης ταινίας του που δόθηκε το βράδυ του Σαββάτου στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, λίγες μόνο ημέρες μετά την παγκόσμια πρώτη της στο Φεστιβάλ του Τορόντο. Η «Θυσία» («Sacrifice») έχει έντονο ελληνικό χρώμα, όχι μόνο επειδή αποτελεί συμπαραγωγή Ηνωμένου Βασιλείου και Ελλάδας, αλλά και γιατί μεγάλο μέρος των γυρισμάτων της πραγματοποιήθηκαν στο χωριό Βώλακας της Δράμας, στο Ηφαίστειο της Σαντορίνης, στο Λαύριο έως και στην Πειραιώς 260.
Διακόσιοι Ελληνες εργάστηκαν «σαν στρατός», όπως θα μας περιγράψει με ευγνωμοσύνη και περηφάνια στη συνέχεια ο ίδιος, πλάι σε ένα διεθνές all-star cast που περιλαμβάνει τους Βενσάν Κασέλ (ήταν παρών κι ο ίδιος για την αθηναϊκή πρεμιέρα, αφού υπήρξε παραγωγός της πρώτης ταινίας του Ρομέν Γαβρά κι έκτοτε συνεργάζονται στενά), Κρις Εβανς, Ανια Τέιλορ-Τζόι, Σάλμα Χάγεκ και Τζον Μάλκοβιτς.
Πρόκειται για μια σατιρική περιπέτεια δράσης (για το σενάριο ο σκηνοθέτης συνεργάστηκε με τον Γουίλ Αρμπερι) που ξεκινά από μια γνώριμη συνθήκη –ένα γκαλά ως χώρο ματαιοδοξίας των πλουσίων και διασήμων– για να μετατραπεί σταδιακά σε ένα απρόβλεπτο ψυχεδελικό και πολιτικά φορτισμένο παραμύθι για την πίστη, την αυτοθυσία και την ανάγκη να αλλάξουμε τον κόσμο. Μέρος της μουσικής υπόκρουσης είναι του Μίκη Θεοδωράκη («Ενα το χελιδόνι») κι αυτό δεν είναι το μοναδικό «κλείσιμο του ματιού προς το ελληνικό κοινό». Ενα σύντομο πέρασμα κάνει και ο Κώστας Γαβράς, ενώ και το ποπ στοιχείο των έντονων εικόνων από τα βίντεο κλιπ για τα οποία έχει διακριθεί, βρίσκει επίσης μια θέση στο ιδιόμορφο σύμπαν που συνθέτει.
Ρομέν, αυτή είναι η τέταρτη μεγάλου μήκους ταινία σου. Πλέον έχεις ξεκάθαρα χαράξει τη δική σου κινηματογραφική γλώσσα και τις δικές σου θεματικές. Οι κοινωνικές εντάσεις, η βία, η εξέγερση απέναντι στο κατεστημένο αφορούν σημαντικά το έργο σου. Στη «Θυσία» μεταξύ άλλων είναι πολύ έντονο και το στοιχείο της πατρικής φιγούρας. Το σινεμά του δικού σου σπουδαίου πατέρα σε τι βαθμό σε έχει επηρεάσει; Εχεις δηλώσει πως δεν μπορείς να το φτάσεις, όμως παρ’ όλα αυτά κινείσαι προς τα εκεί ή αναζητάς διαφορετικές κατευθύνσεις;
Ολοι είμαστε ένα μείγμα ανάμεσα σε όσα μας δίδαξαν οι γονείς μας και όσα προσλαμβάνουμε στη συνέχεια από τον κόσμο. Είχα την τύχη να έχω έναν πατέρα πολύ καλό, ο οποίος με εκπαίδευσε σε ό,τι αφορά τον κινηματογράφο και γενικότερα. Αλλά, ταυτόχρονα, ήμουν έφηβος τη δεκαετία του 1990. Εκείνος μου έδειχνε Ταρκόφσκι και μου δίδασκε τους ελληνικούς μύθους, ενώ εγώ την ίδια στιγμή έβλεπα MTV και «Die Hard». Οπότε νομίζω ότι είμαι ένα μείγμα όλων αυτών των πραγμάτων: μιας πολύ παραδοσιακής, πνευματικής κουλτούρας και μιας πολύ πολύ ποπ κουλτούρας, γιατί έτσι ήμουν ως έφηβος.
Η «Θυσία» είναι μια πολιτική αλληγορία με αναφορές στην αρχαία ελληνική μυθολογία για το τι θυσίες χρειάζεται ο κόσμος για να γίνει καλύτερος. Τριάμισι χρόνια πριν, είχαμε στην Ελλάδα ένα φριχτό σιδηροδρομικό δυστύχημα με 57 ανθρώπους –οι περισσότεροι νέοι φοιτητές– νεκρούς εξαιτίας της διαφθοράς και της κακοδιαχείρισης. Φιλοκυβερνητικές φωνές έσπευσαν να μιλήσουν για σύγχρονες «Ιφιγένειες», υποστηρίζοντας πως η θυσία τους ήταν σημαντική για να αποκτήσουμε στο μέλλον ασφαλέστερα τρένα. Βρίσκεις πως αυτό είναι ένα εύστοχο παράδειγμα μιας σύγχρονης θυσίας, αντίστοιχης με εκείνες της αρχαιότητας;
Θυμάμαι ότι διάβασα γι’ αυτό. Οχι, σε καμία περίπτωση. Αυτό είναι ένα φριχτό, απαίσιο παράδειγμα. Θεωρώ ότι το βάρος μιας θυσίας έχει να κάνει με την πραγματική ισχύ εκείνων που θυσιάζονται. Το αρχικό έναυσμα για την ταινία μου, παρόλο που είναι μια μαύρη κωμωδία, είναι η εξής σκέψη: «Εχουμε δοκιμάσει πολλά πράγματα. Δοκιμάσαμε τον κομμουνισμό, δοκιμάσαμε τον καπιταλισμό, ίσως τώρα θα έπρεπε να δοκιμάσουμε να ρίξουμε μερικούς ανθρώπους σε ένα ηφαίστειο! Και δεν αναφέρομαι σε νεαρούς φοιτητές, αλλά ίσως π.χ. στο αφεντικό της Google ή ενός άλλου παγκόσμιου κολοσσού… και ίσως αυτό να λειτουργήσει. Ποιος ξέρει; Αξίζει να το δοκιμάσουμε».
Η ταινία αγγίζει επίσης τη ματαιοδοξία των πλουσίων και εξερευνά την έννοια του Ηρωα. Σήμερα, ο Ηρωας φαίνεται όλο και περισσότερο να είναι το πρόσωπο που προβάλλεται μέσα από τα social media. Σε έχει επηρεάσει αυτό προσωπικά με κάποιον τρόπο;
Πήραμε το αρχέτυπο ενός ηθοποιού (σ.σ. τον «Μάικ» που υποδύεται ο Κρις Εβανς) για να δημιουργήσουμε έναν σύγχρονο Ηρωα, γιατί νομίζω ότι οι ηθοποιοί και οι celebrities είναι τα πρόσωπα-σύμβολα που εκπροσωπούν τη σημερινή κουλτούρα. Σε αυτό το «περιβάλλον», όταν υπάρχει ματαιοδοξία, είναι στο 100%. Οταν υπάρχει ύβρις, είναι στο 100%. Οταν ντροπιάζονται, ντροπιάζονται από όλους. Οπότε ό,τι κάνουν είναι πιο έντονο από τον μέσο άνθρωπο. Βέβαια και ο Μάικ –όπως όλοι μας– αναζητά ένα νόημα. Στην αρχή της ταινίας η ζωή του είναι χωρίς κανένα νόημα. Το βρίσκει σιγά σιγά στην πορεία σε έναν κόσμο ο οποίος, στην πραγματικότητα, δεν βγάζει νόημα για εκείνον, γιατί είναι ένας κόσμος αλλόκοτος και σουρεαλιστικός.
Η ταινία κινείται σε πολλά επίπεδα, ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα και ο αστυνομικός που τον υποδύεται εξαιρετικά ο Γεράσιμος Σκιαδαρέσης με αυτή τη χαρακτηριστική ελληνική προφορά, είναι ένα στοιχείο που μας επαναφέρει στο εδώ και τώρα και μας προσγειώνει στην πραγματικότητα. Τι σχόλιο θέλησες να κάνεις για την αστυνομία;
Είναι πολύ ενδιαφέρον που το παρατήρησες αυτό. Νομίζω ότι οι χαρακτήρες που είναι προσγειωμένοι στην πραγματικότητα είναι από τα πιο ενδιαφέροντα και κωμικά στοιχεία μέσα στην ταινία. Ο αστυνομικός είναι ο φυσιολογικός άνθρωπος που παρακολουθεί να συμβαίνει κάτι εντελώς παράλογο. Φέρει αυτή τη ματιά του θεατή, σαν να λέει: «Τι στο διάολο συμβαίνει εδώ;» Βρήκα πως ήταν ενδιαφέρον να υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στους καθημερινούς ανθρώπους και στους άλλους – είτε πρόκειται για ριζοσπάστες που θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο είτε για υπερπλούσιους που κάνουν επίδειξη αρετής, λέγοντας ότι θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο.
«Αισθάνομαι πάρα πολύ Ελληνας. Η ρομαντική πλευρά του μυαλού μου είναι πολύ ελληνική, λόγω της ανατροφής μου. Από τότε που ήμουν παιδί, δεν έβλεπα Walt Disney· διάβαζα ελληνικούς μύθους»
Θέλω να σταθώ λίγο σε αυτό: στην ελληνική προφορά, στον ελληνικό τόνο, και σε αυτή τη φιγούρα, τον αστυνομικό. Φαίνεται ότι γνωρίζεις πολύ καλά την ελληνική πραγματικότητα. Σε τι ποσοστό αισθάνεσαι Ελληνας;
Αισθάνομαι πάρα πολύ Ελληνας. Η ρομαντική πλευρά του μυαλού μου είναι πολύ ελληνική, λόγω της ανατροφής μου. Από τότε που ήμουν παιδί, δεν έβλεπα Walt Disney· διάβαζα ελληνικούς μύθους. Γι’ αυτό και ήταν πολύ σημαντικό για μένα να κάνουμε γυρίσματα εδώ. Είχαμε καταπληκτικές τοποθεσίες, ένα καταπληκτικό ελληνικό συνεργείο και νιώθαμε σαν να ήμασταν ένας στρατός που γύριζε αυτή την ταινία. Και νομίζω ότι ήταν σημαντικό, αυτό που κι εσύ εντόπισες, το να υπάρχει ο Ελληνας αστυνομικός. Γυρίσαμε σκηνές σε ορυχείο, σε ηφαίστειο… Ολα μοιάζουν πολύ μεγαλειώδη, αλλά υπάρχει επίσης η σημερινή ελληνική πραγματικότητα, την οποία εκπροσωπεί ο αστυνομικός. Νομίζω ότι αυτό επίσης ήταν ένα αστείο κλείσιμο του ματιού στο ελληνικό κοινό.
Ποια χαρακτηριστικά ή συνήθειές σου είναι τα πιο… ελληνικά πάνω σου;
Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί Ελληνες. Ακόμα και μέσα στην οικογένειά μου. Ο Εμφύλιος είναι το τέλειο παράδειγμα του πόσοι διαφορετικοί Ελληνες υπάρχουν. Οπότε νομίζω ότι, στον πυρήνα, υπάρχει κάτι που αφορά την αφήγηση. Νομίζω ότι υπάρχει κάτι ρομαντικό, κάτι λυπηρό και κάτι αστείο. Ετσι θα περιέγραφα αυτό που είναι ελληνικό μέσα μου. Είναι ρομαντικό ως προς την επικότητα κάποιων ιστοριών που προσπαθώ να αφηγηθώ και των εικόνων που προσπαθώ να δημιουργήσω. Αστείο, γιατί οι Ελληνες έχουν απίστευτο χιούμορ. Και νομίζω ότι υπάρχει αυτό το χιούμορ στην ταινία. Αλλά υπάρχει επίσης μια αδιόρατη θλίψη και μια μελαγχολία – επίσης είναι παρόντα στην ταινία. Και αυτό μερικές φορές μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ποίηση ή ως κάτι διαφορετικό. Αυτά τα συναισθήματα πηγάζουν από την ελληνική πλευρά μου.
Η πίστη είναι πολύ σημαντική στην ταινία. Σε τι πιστεύεις; Και, τελικά, θα μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο;
Νομίζω ότι ζούμε σε μια εποχή που είναι πολύ δύσκολο να βγάλουμε νόημα από τον κόσμο. Και το να έχεις πολύ ισχυρές πεποιθήσεις δεν είναι σοφό. Για μένα, ο κινηματογράφος είναι η προσπάθεια να αντλήσω νόημα από έναν κόσμο που δεν κατανοώ – κάπως όπως ο χαρακτήρας του «Μάικ» στην ταινία. Και δεν ξέρω αν είναι δυνατό να αλλάξουμε τον κόσμο ή αν οι ταινίες μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο. Αλλά νομίζω ότι η αλλαγή του κόσμου ξεκινά από την αλλαγή του εαυτού μας. Από το να κάνουμε κάτι ανιδιοτελές, από το να τολμάμε να κάνουμε ένα «άλμα στο κενό». Οπως όταν ερωτεύεσαι ή όταν αποφασίζεις να κάνεις μια τρελή ταινία σαν κι αυτή. Υπήρξαν στην Ιστορία εποχές των μεγάλων ιδεολογιών που θα άλλαζαν τον κόσμο. Σήμερα, πιστεύω πως εάν μπορούμε να αλλάξουμε κάτι, είναι –όσο κοινότoπο κι αν ακούγεται– να ξεκινήσουμε να αλλάζουμε τον εαυτό μας.
Φλας κι ευχές γενεθλίων
Τα φλας έκαναν τη νύχτα μέρα το βράδυ του Σαββάτου στη Στέγη, όταν ο Ρομέν Γαβράς έκανε την εμφάνισή του με τη σύντροφό του, το διεθνούς εμβέλειας τοπ μόντελ Εμιλι Ραταϊκόφσκι, αλλά και με τον Βενσάν Κασέλ (ο οποίος είπε επί σκηνής «παρακαλώ» σε άπταιστα ελληνικά). Ο Ρομέν προλόγισε πολύ σύντομα την ταινία έχοντας ένα τσιγάρο στο αριστερό του αυτί, ευχαρίστησε τον Ελληνα παραγωγό της Heretic, Γιώργο Καρναβά, και ζήτησε από τους θεατές να ευχηθούν «Χρόνια πολλά, Μισέλ», προς τιμήν της μητέρας του, Μισέλ Γαβρά-Ρέι (γενν. 1939), παραγωγού των ταινιών του Κώστα Γαβρά και δημοσιογράφου, η οποία είχε τα γενέθλιά της. Η πρεμιέρα, όπως ήταν αναμενόμενο, απέκτησε έντονο κοσμικό χαρακτήρα, ενώ η ταινία έτυχε ενθουσιώδους υποδοχής, με την κατάμεστη αίθουσα να καταχειροκροτά στο τέλος.
info: Η ταινία βγαίνει στους κινηματογράφους στις 15 Οκτωβρίου.
Διαβάστε περισσότερα