Η ακραία θερμότητα και η ανθρωπογενής ατμοσφαιρική ρύπανση μέχρι στιγμής το 2026 συνέκλιναν για να εκθέσουν σχεδόν το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού σε επικίνδυνα επίπεδα όζοντος στο επίπεδο του εδάφους – έναν λιγότερο συζητημένο επιβλαβή δευτερογενή ρύπο που προκύπτει όταν συγκεκριμένοι ρύποι αντιδρούν με το ηλιακό φως και τις υψηλές θερμοκρασίες.
Το όζον στο επίπεδο του εδάφους (τροποσφαιρικό όζον) βλάπτει την ανθρώπινη υγεία, τα οικοσυστήματα και τις αποδόσεις των καλλιεργειών. Σχηματίζεται όταν πρόδρομοι ρύποι -συμπεριλαμβανομένων των οξειδίων του αζώτου και των πτητικών οργανικών ενώσεων από πηγές όπως οι μεταφορές, η βιομηχανία, οι οικιακοί διαλύτες και οι πυρκαγιές- αντιδρούν στο ηλιακό φως υπό ευνοϊκές καιρικές συνθήκες, όπως οι μεγάλοι καύσωνες.
Τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, αυτοί οι παράγοντες συνδυάστηκαν σε πολλές περιοχές για να παραγάγουν υψηλά επίπεδα συγκεντρώσεων τροποσφαιρικού όζοντος, επηρεάζοντας δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.
Παγκόσμια πρόκληση
Από την ανάλυση της Atmosphere Watch, της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus, για τη ρύπανση από το όζον παγκοσμίως προκύπτει ότι μόνο το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει εκτεθεί σε «Καλά» επίπεδα όζοντος, εντός των κατευθυντήριων γραμμών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Η ανάλυση προσδιορίζει την Ασία ως την περιοχή που επηρεάζεται περισσότερο από τη ρύπανση από το όζον παγκοσμίως, ακολουθούμενη από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.
Η ρύπανση από τη βιομηχανία και τις μεταφορές, μαζί με πολλαπλές φυσικές πηγές εκπομπών πρόδρομων ουσιών συνέβαλαν στο υψηλό επίπεδο όζοντος στην Ασία καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους μέχρι στιγμής εκθέτοντας το 60% του πληθυσμού της ηπείρου σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα όζοντος. Αυτό αυξάνεται στο εκπληκτικό 90% όταν ληφθούν υπόψη και όσοι εκτίθενται σε «Κακά» και «Πολύ Κακά» επίπεδα.
Παρά τις σημαντικές βελτιώσεις των τελευταίων δεκαετιών σε ορισμένους από τους πιο επιβλαβείς ρύπους στις περισσότερες περιοχές -ιδιαίτερα στην Ευρώπη, λόγω της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την Ποιότητα του Ατμοσφαιρικού Αέρα-, το όζον, ως δευτερογενής ρύπος, παραμένει μια ιδιαίτερα σύνθετη παγκόσμια πρόκληση, ενώ είναι αξιοσημείωτη και η μεγάλη διάρκεια ζωής αυτού του ρύπου στην ατμόσφαιρα.
Για παράδειγμα, το 50% του πληθυσμού της Ευρώπης εκτέθηκε σε «Κακό», «Πολύ Κακό» ή «Εξαιρετικά Κακό» όζον φέτος. Οι επαναλαμβανόμενοι καύσωνες της Ευρώπης συνέβαλαν σε σημαντική έκθεση στο όζον κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Στη Βόρεια Αμερική, οι συγκεντρώσεις όζοντος παρέμειναν σημαντικά υψηλές εν μέρει λόγω της εκπομπής προδρόμων του όζοντος από ακραίες πυρκαγιές το 2026. Πάνω από τα δύο τρίτα του πληθυσμού της ηπείρου βίωσαν «Κακή», «Πολύ Κακή» ή «Εξαιρετικά Κακή» έκθεση στο όζον.
Η Ωκεανία ξεχωρίζει ως η καθαρότερη περιοχή όσον αφορά τη ρύπανση από το όζον, η Νότια Αμερική έχει δει ιδιαίτερα χαμηλή ρύπανση από το όζον, με το 81% του πληθυσμού της ηπείρου να εκτίθεται σε «Καλό» ή «Μέτριο» όζον, ενώ το 56% του πληθυσμού της Αφρικής παρέμεινε κάτω από το ίδιο όριο.
Ενα άλλο καθοριστικό χαρακτηριστικό του 2026 -μέχρι στιγμής- ήταν ο τρόπος με τον οποίο η ρύπανση διέσχισε τα σύνορα και τις ηπείρους, με τον καπνό των πυρκαγιών, τη σκόνη της ερήμου και άλλες μορφές ατμοσφαιρικής ρύπανσης που βλάπτουν την υγεία να ταξιδεύουν μερικές φορές χιλιάδες χιλιόμετρα για να επηρεάσουν την ποιότητα του αέρα εκατομμυρίων ανθρώπων πολύ πέρα από τον αρχική πηγή. Η ανάλυση του Atmosphere Watch υπογραμμίζει πώς η παγκόσμια έκθεση στον καπνό των πυρκαγιών αυξάνεται λόγω των πιο ακραίων πυρκαγιών κοντά σε κατοικημένες περιοχές.
Στη Βόρεια Αμερική, οι πυρκαγιές στον Καναδά και τις δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκαν ραγδαία τον Ιούνιο. Κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Κυπέλλου FIFA τον Ιούλιο, ο καπνός από έντονες πυρκαγιές στα βορειοδυτικά εδάφη του Καναδά και στο Οντάριο έστειλε τεράστιες στήλες καπνού χιλιάδες χιλιόμετρα σε όλη τη Βόρεια Αμερική προς τον Ατλαντικό.
Αφρικανική σκόνη
Εξάλλου, καταγράφηκαν σημαντικά συμβάντα μεταφοράς καπνού σε μεγάλη απόσταση από τις πυρκαγιές στη Βόρεια Αμερική, συμπεριλαμβανομένων του Αρκτικού Ωκεανού και της Γριλανδίας, με ορισμένα να διασχίζουν τον Ατλαντικό και να φτάνουν σε μέρη της Ευρώπης, όπου συνέβαλαν σε αυξημένες συγκεντρώσεις μικροσκοπικών αιωρούμενων σωματιδίων με διάμετρο 2,5 μικρόμετρα (περίπου 30 φορές μικρότερα από το πάχος μιας ανθρώπινης τρίχας).
Και στη Νοτιοανατολική Ασία, οι εποχικές πυρκαγιές συνέβαλαν σε εκτεταμένη διασυνοριακή ομίχλη που επηρέασε χώρες όπως η Ταϊλάνδη και το Λάος.
Ξεχωριστά, η σκόνη της Σαχάρας ταξίδεψε επανειλημμένα πολύ πέρα από τη Βόρεια Αφρική. Κι ακόμη, υπήρξαν σημαντικά διασυνοριακά επεισόδια που μετέφεραν σκόνη και καπνό από τη Δυτική Αφρική στον Βόρειο Ατλαντικό, φτάνοντας στο Πράσινο Ακρωτήριο και τις Κανάριες Νήσους.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr