Από το 2010, οι αποφάσεις του Δημοσίου, και ιδίως όσες αφορούν δημόσιο χρήμα, πρέπει να
αναρτώνται στη Διαύγεια. Σήμερα εκεί βρίσκονται πάνω από εξήντα εκατομμύρια έγγραφα,
προσβάσιμα σε όλους. Θεωρητικά, ο καθένας μπορεί να δει πού πηγαίνουν τα λεφτά του. Στην
πράξη, σχεδόν κανείς δεν το κάνει.
Μια πρόσφατη πρόταση πολιτικής του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα εξηγεί γιατί: οι πληροφορίες
είναι σκορπισμένες σε πλατφόρμες που δεν «μιλούν» μεταξύ τους, και πολλά έγγραφα
ανεβαίνουν ως σκαναρισμένες εικόνες. Για να βρει κανείς κάτι, πρέπει να ξέρει πού να ψάξει και
ποιους κωδικούς να χρησιμοποιήσει. Τα στοιχεία υπάρχουν, αλλά είναι θαμμένα.
Οι πολίτες έκαναν ό,τι δεν έκανε το κράτος
Το κενό το κάλυψαν ιδιώτες, με εργαλεία όπως η ΥπερΔιαύγεια, το Easy Diavgeia, το Diavgeia
AI και το diafaneia.ai. Τα νεότερα από αυτά αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη: μπορείς απλώς
να ρωτήσεις «Πόσα ξόδεψε ο δήμος μου πέρυσι;» και να πάρεις απάντηση. Η τεχνητή
νοημοσύνη διαβάζει χιλιάδες έγγραφα σε λίγα λεπτά, βρίσκει ποσά και ονόματα και δείχνει
ποιες αποφάσεις αξίζει να κοιτάξει κάποιος. Είναι παράδοξο: εργαλεία που έπρεπε να είχε
φτιάξει το κράτος για τους πολίτες, τα φτιάχνουν οι πολίτες για το κράτος.
Ένα παράδειγμα από τις τελευταίες μέρες
Η Enterprise Greece ανέθεσε απευθείας 16.533 ευρώ σε μια εταιρεία για «συμβουλευτικές
υπηρεσίες». Κάποιος έψαξε την εταιρεία και είδε ότι η κύρια δραστηριότητά της ήταν δηλωμένη
ως ξενοδοχείο ημιδιαμονής. Με λίγο ακόμη ψάξιμο φάνηκαν, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα,
τουλάχιστον 24 συμβάσεις με το Δημόσιο από το 2019, οι 22 χωρίς διαγωνισμό, συνολικού
ύψους σχεδόν 900.000 ευρώ. Ο φορέας απαντά ότι η εταιρεία είναι πιστοποιημένο λογιστικό
γραφείο.
Οι συμβάσεις αυτές ήταν δημόσιες για χρόνια, και κάποια από τα εργαλεία υπήρχαν ήδη. Κι
όμως, η υπόθεση δεν ήρθε στο φως από κάποιο σύστημα ελέγχου, αλλά επειδή ένας άνθρωπος
πρόσεξε κάτι παράξενο. Αυτό είναι το όριο των σημερινών εργαλείων: σε βοηθούν να βρεις
κάτι, μόνο αν ήδη ξέρεις τι ψάχνεις.
Το επόμενο βήμα
Η κακοδιαχείριση σπάνια παραβιάζει ανοιχτά τον νόμο. Κινείται στα όριά του και αφήνει
μοτίβα: συνεχείς αναθέσεις στους ίδιους, έργα σπασμένα σε κομμάτια για να αποφευχθεί ο
διαγωνισμός, εταιρείες που αναλαμβάνουν δουλειές άσχετες με το αντικείμενό τους.
Χρειαζόμαστε συστήματα που θα εντοπίζουν μόνα τους αυτά τα μοτίβα και θα λένε «αυτή η
σύμβαση αξίζει να ελεγχθεί πριν υπογραφεί».
Η ευθύνη ανήκει στο κράτος
Τα δεδομένα υπάρχουν. Η τεχνολογία υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση να
γίνει ο έλεγχος του δημόσιου χρήματος υποχρέωση του κράτους και όχι χόμπι των πολιτών.
Η κυβέρνηση δεν αγνοεί την τεχνητή νοημοσύνη. Τη χρησιμοποίησε πρόσφατα για βίντεο
κινουμένων σχεδίων που εξηγεί πόσο καλά πήγε το Ταμείο Ανάκαμψης. Δεν τη χρησιμοποιεί
όμως εκεί που θα μετρούσε περισσότερο: για να διαβάσει κάθε σύμβαση και να δείξει πού πήγαν
πραγματικά τα χρήματα. Οι πολίτες δεν χρειάζονται κινούμενα σχέδια· χρειάζονται τα στοιχεία.
Η κυβέρνηση οφείλει να χτίσει μια ενιαία, ανοιχτή υποδομή που θα τα συνδέει και θα
επισημαίνει έγκαιρα ό,τι αξίζει έλεγχο.
Μέχρι τότε, οι ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να αναπτύξουν ανοιχτά, ελέγξιμα
συστήματα που εντοπίζουν μοτίβα σπατάλης, δείχνοντας στην πολιτεία τι είναι εφικτό. Και κάθε
πολίτης μπορεί, ήδη από σήμερα, να δει τι αποφασίζει ο δήμος του, η περιφέρειά του, τα
υπουργεία: ποιος παίρνει τις δουλειές, πόσο κοστίζουν, πόσες γίνονται χωρίς διαγωνισμό. Τα
χρήματα είναι δικά μας, και έχουμε κάθε δικαίωμα να ξέρουμε πώς ξοδεύονται.
*Μέλος του Εθνικού Συμβουλίου της ΕΛΑΣ, και συντονιστής της Ομάδας Τεχνητής Νοημοσύνης
και Δεδομένων
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr