Στην ικανότητα ενός πολιτικού να αποχωρεί από την εξουσία όταν αυτό είναι απαραίτητο και ωφέλιμο, αναφέρθηκε σήμερα με νόημα ο Ευάγγελος Βενιζέλος, στο πλαίσιο ομιλίας του στο συνέδριο «Διάλογοι για την Αθήνα: Από τον μύθο στη σύγχρονη πόλη», το οποίο διοργανώνει η εφημερίδα «Το Βήμα» στην αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου Αθηνών, και στο οποίο είχε μιλήσει νωρίτερα ο Αντώνης Σαμαράς.
Συνέδριο “Διάλογοι για την Αθήνα. Από τον μύθο στη σύγχρονη πόλη” στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.Εμβάθυνση στα ιστορικά θεμέλια της πόλης, από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη πολιτική κουλτούρα, τις ευκαιρίες για τους νέους, τις οικονομικές προοπτικές, την αστική λειτουργικότητα, την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, τη βιώσιμη κινητικότητα, την “πόλη των 15 λεπτών” και τη μετασχηματιστική δύναμη των τεχνών και του πολιτισμού στη διαμόρφωση μιας ζωντανής μητρόπολης του 21ου αιώνα. Τρίτη 6 Οκτωβρίου 2026. (ΔΑΝΑΗ ΔΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ / EUROKINISSI)
Ο πρώην αντιπρόεδρος κυβέρνησης ανέφερε χαρακτηριστικά «έχω ζήσει τη στιγμή της εγκατάλειψης της εξουσίας. Ποτέ δεν με ενόχλησε η αποχώρηση από την εξουσία. Είχα πάντα πολύ μεγάλη άνεση να φεύγω», υπενθυμίζοντας ότι έχει αποχωρήσει πολλές φορές από την ενεργό πολιτική και το Κοινοβούλιο, ακόμη και σε ηλικία σχετικά μικρή για τα ελληνικά δεδομένα.
Αναφερόμενος στην ανάγκη, ένας πολιτικός να έχει κάποιον επαγγελματικό ή άλλο χώρο ως αντίβαρο, για να μπορεί να επιστρέψει σε αυτόν όταν αποχωρεί από την πολιτική, τόνισε: «Δεν νιώθεις ασφαλής στην πολιτική εάν δεν έχεις αντίβαρα […] Όσο μεγαλύτερα αντίβαρα έχεις, τόσο σημαντικότερη και ασφαλέστερη μπορεί να είναι η παρουσία σου στην πολιτική».
Στο πλαίσιο του συνεδρίου, ο κ. Βενιζέλος συμμετείχε σε συζήτηση με θέμα «Τοπόσημα της εξουσίας: Πολιτική και Μνήμη», με συνομιλήτρια τη Μαρία Δαμανάκη και συντονίστρια την δημοσιογράφο Έλλη Στάη.
Όπως παρατήρησε, η πόλη και ο τόπος γενικότερα, αλλά και τα τοπόσημα, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της πρόσληψης της πολιτικής και της ιστορίας. Σχολιάζοντας μάλιστα την αφετηρία της παρέμβασης του Αντώνη Σαμαρά, σημείωσε ότι «ξεκίνησε από το ζήτημα των πόλεων, δηλαδή με μια προσέγγιση εντυπωσιακά “αριστερή”».
Ο κ. Βενιζέλος εξήγησε ότι στα τέλη του 19ου αιώνα το ζήτημα των πόλεων τίθεται ταυτόχρονα με το κοινωνικό ζήτημα, καθώς αφορά στην πραγματικότητα τις συνθήκες ζωής της εργατικής τάξης. Παραπέμποντας στο γνωστό έργο του Φρίντριχ Ένγκελς, σημείωσε ότι έτσι φτάνουμε «βαθιά στις πηγές του ευρωπαϊκού κοινωνικού κινήματος, του εργατικού κινήματος και στη συνέχεια και της σοσιαλδημοκρατίας».
«Οι διαδρομές των ιδεών είναι κάτι πολύ παράδοξο και μερικές φορές μας εκπλήσσουν κι εμάς τους ίδιους», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι «οι συνάψεις του μυαλού μας είναι πολύ μικρές σε σχέση με τις συνάψεις της ιστορίας. Οι συνάψεις της ιστορίας είναι πολύ πιο απαιτητικές και πιο περίπλοκες».
Για την κρίση και το 1ο μνημόνιο
Αναφέρθηκε στην περίοδο της οικονομικής κρίσης και ειδικότερα στην ψήφιση του πρώτου Μνημονίου, σημειώνοντας ότι έζησε «όλη τη δεκαετία» της κρίσης και σχολιάζοντας όσα ανέφερε νωρίτερα ο Αντώνης Σαμαράς.
Ο κ. Βενιζέλος υποστήριξε ότι εάν ο τότε πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου είχε αποδεχθεί την πρότασή του να απαιτηθεί αυξημένη πλειοψηφία τριών πέμπτων για την υπερψήφιση του πρώτου Μνημονίου, «τα πράγματα θα είχαν εξελιχθεί για όλους μας τελείως διαφορετικά». Όπως είπε, με αυτόν τον τρόπο όλα τα κόμματα εξουσίας θα είχαν αναλάβει το μερίδιο της ιστορικής ευθύνης που τους αναλογούσε.
«Το πρώτο Μνημόνιο δεν ήταν τεχνικώς ορθό, ήταν υπερφιλόδοξο, ήταν πιεστικό, ήταν παιδαγωγικό, μπορεί και τιμωρητικό, αυτό το ξέρουμε πάρα πολύ καλά. Δεν ψηφίσαμε το πρώτο Μνημόνιο επειδή ήταν καλό, αλλά επειδή ήταν αναγκαίο», ανέφερε, προκειμένου, όπως εξήγησε, να αποφευχθεί η «ασύντακτη χρεοκοπία».
Ο πρώην υπουργός αποκάλυψε ότι η πρότασή του για αυξημένη πλειοψηφία είχε προκαλέσει ανησυχία και στη Νέα Δημοκρατία, καθώς, όπως είπε, ο τότε γραμματέας της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος, Κώστας Τασούλας, του είχε μεταφέρει κατ’ ιδίαν: «Αν επιμείνετε σ’ αυτό, θα μας διαλύσετε». Τελικά, η πρόταση δεν προχώρησε.
Η συζήτηση στο Βρότσλαβ για πιθανό Grexit
Ο κ. Βενιζέλος συνέδεσε στη συνέχεια την πολιτική μνήμη της κρίσης με συγκεκριμένους τόπους, αναφερόμενος στο Βρότσλαβ της Πολωνίας, όπου, όπως είπε, σε ξενοδοχείο της πόλης πραγματοποιήθηκε η συνάντησή του με τον τότε υπουργό Οικονομικών της Γερμανίας, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.
Εκεί, σύμφωνα με την αφήγησή του, τέθηκε «πιεστικά» το ζήτημα της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ. Όπως εξήγησε, μετά την καταβολή των περίπου 200 δισ. ευρώ και την έναρξη της διαδικασίας αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους, ο κίνδυνος εξόδου από το ευρώ είχε μειωθεί δραστικά.
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος αναφέρθηκε επίσης στην κρίση του 2015 και στην κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα, υποστηρίζοντας ότι τότε η γερμανική πλευρά γνώριζε πως ο συνομιλητής της τελικά θα υποχωρούσε. Κατά την εκτίμησή του, στόχος ήταν να καταγραφεί δημόσια η μετάβαση ενός αριστερού πολιτικού αφηγήματος σε έναν «ρεαλιστή-διαχειριστή», την οποία χαρακτήρισε «ανθρωπολογική αλλοίωση».
Για την πλατεία Συντάγματος και τους «Αγανακτισμένους»
Παράλληλα έφερε ως παράδειγμα σύνδεσης των τοπόσημων της Αθήνας με τις πολιτικές αποφάσεις και τις κοινωνικές συγκρούσεις, την περίοδο του δεύτερου Μνημονίου και τις έντονες αντιδράσεις που είχαν σημειωθεί στην πλατεία Συντάγματος.
Όπως είπε, το τοπόσημο δεν έχει πλέον μόνο υλική διάσταση, καθώς «τόπος είναι και η κυβερνοσφαίρα και το διαδίκτυο». Μάλιστα, ανέφερε ότι το Facebook τού εμφανίζει συχνά ως «αναμνήσεις» παλαιότερες αγορεύσεις του στη Βουλή. Θυμήθηκε, μεταξύ άλλων, μια ομιλία του μετά την υπογραφή του δεύτερου Μνημονίου και ενόψει της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους, όταν απευθύνθηκε στον τότε αρχηγό του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξη Τσίπρα.
«Εάν δεν υπήρχε ο κίνδυνος της χρεοκοπίας και της καταστροφής, όχι μόνο της οικονομικής και της κοινωνικής, αλλά και της δημοκρατικής, που μπορεί να ήταν και καταστροφή εθνική από ένα σημείο και μετά, δεν θα ήμουν εγώ εδώ να αναλαμβάνω το κόστος του και να είμαι ο αποδέκτης όλης της οργής του πλήθους και εσείς να είστε άνετοι και να υπόσχεστε το αδύνατο», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι όσα τότε υπόσχονταν ο ΣΥΡΙΖΑ αποδείχθηκαν τελικά «και αδύνατα και ψευδή».
Για τον κ. Βενιζέλο, χαρακτηριστικό τοπόσημο εκείνης της περιόδου ήταν η ίδια η Βουλή. Θυμήθηκε ότι κατά τη συζήτηση του δεύτερου Μνημονίου βουλευτής του ΚΚΕ τού πέταξε το νομοσχέδιο, το οποίο δεν τον πέτυχε αλλά έπεσε στους υπαλλήλους της Βουλής και τους πρακτικογράφους.
Την ίδια ώρα, έξω από το Κοινοβούλιο βρίσκονταν οι διαδηλωτές, σε άμεση συνάφεια με την πλατεία Συντάγματος. Όπως σημείωσε, ο ίδιος και ο τότε υπουργός Οικονομικών είχαν γραφεία που έβλεπαν προς την πλατεία, γεγονός που αποτύπωνε, όπως είπε, τη διαρκή αλληλεπίδραση ανάμεσα στο κέντρο λήψης των αποφάσεων και την κοινωνική πίεση που εκδηλωνόταν στον δρόμο.
Ο κ. Βενιζέλος αποκάλυψε ακόμη ότι την ημέρα που ανέλαβε υπουργός Οικονομικών έστειλε email στους εκπροσώπους των «Αγανακτισμένων» στην πλατεία, καλώντας τους να συναντηθούν στο γραφείο του.
«Τους είπα ελάτε να μιλήσουμε, στο γραφείο του υπουργού Οικονομικών. Αλλά δεν ήρθαν ποτέ να μιλήσουμε», ανέφερε. Η ένταση από τις συγκεντρώσεις στην πλατεία ήταν τέτοια, όπως είπε, ώστε προκειμένου να μπορεί να πραγματοποιεί τηλεφωνικές επικοινωνίες με ξένους συνομιλητές χωρίς θόρυβο, μετακινήθηκε στο γραφείο του αντιπροέδρου της κυβέρνησης στην οδό Ζαλοκώστα, το οποίο είχε χρησιμοποιήσει παλαιότερα ως υπουργός Τύπου.
Συνέδριο “Διάλογοι για την Αθήνα. Από τον μύθο στη σύγχρονη πόλη” στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.Εμβάθυνση στα ιστορικά θεμέλια της πόλης, από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη πολιτική κουλτούρα, τις ευκαιρίες για τους νέους, τις οικονομικές προοπτικές, την αστική λειτουργικότητα, την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, τη βιώσιμη κινητικότητα, την “πόλη των 15 λεπτών” και τη μετασχηματιστική δύναμη των τεχνών και του πολιτισμού στη διαμόρφωση μιας ζωντανής μητρόπολης του 21ου αιώνα. Τρίτη 6 Οκτωβρίου 2026. (ΔΑΝΑΗ ΔΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ / EUROKINISSI)
Για την Αθήνα ως διαχρονικό κέντρο εξουσίας
«Τα τοπόσημα είναι πολύ ζωντανά και είναι και πολύ αντιφατικά», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας την Αθήνα μια πόλη που θα μπορούσε να λειτουργεί ως χώρος αναστοχασμού πάνω στην πολιτική της ιστορία.
Στο σημείο αυτό η συζήτηση πέρασε από τα συγκεκριμένα σημεία της πόλης στην Αθήνα ως διαχρονικό κέντρο εξουσίας. Ο κ. Βενιζέλος διευκρίνισε ότι δεν αναφέρεται μόνο στην ταξική διαίρεση του αστικού χώρου, αλλά στην Αθήνα ως ιστορικό επίκεντρο πολιτικών εξελίξεων.
Σε σχετική παρατήρηση της Έλλης Στάη για την απομυθοποίηση των τοπόσημων, αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στην Αθήνα ως κέντρο εξουσίας και στις ιστορικές στιγμές κατά τις οποίες, όπως είπε, «παίχτηκε το παιχνίδι της Αθήνας».
Στη σχέση της πολιτικής εξουσίας με τη μνήμη, αλλά και με τη δυνατότητα ενός πολιτικού να αποχωρεί από αυτήν, αναφέρθηκε ο Ευάγγελος Βενιζέλος, σημειώνοντας ότι οι τόποι και τα τοπόσημα τελικά «εγκαθίστανται μέσα μας».
«Δεν ξέρω αν εσείς ζείτε το γεγονός από τη μνήμη του παρελθόντος, αλλά εγώ είμαι γεμάτος από τη μνήμη του μέλλοντος», είπε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι η σημασία των γεγονότων δεν αποτυπώνεται μόνο στη στιγμή που συμβαίνουν, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο τα επεξεργάζεται ο χρόνος.
«Ποτέ δεν με ενόχλησε η αποχώρηση από την εξουσία»
Αναφερόμενος στη συζήτηση για το φύλο της εξουσίας, σημείωσε με χιούμορ ότι «η εξουσία είναι θηλυκή» και μίλησε για τη δική του εμπειρία από την αποχώρηση από θέσεις εξουσίας.
«Έχω ζήσει τη στιγμή της εγκατάλειψης της εξουσίας. Ποτέ δεν με ενόχλησε η αποχώρηση από την εξουσία. Είχα πάντα πολύ μεγάλη άνεση να φεύγω», ανέφερε, υπενθυμίζοντας ότι έχει αποχωρήσει πολλές φορές από την ενεργό πολιτική και το Κοινοβούλιο, ακόμη και σε σχετικά μικρή ηλικία για τα ελληνικά δεδομένα.
Ο ίδιος συνέδεσε αυτή την άνεση με το γεγονός ότι διέθετε άλλους χώρους και δραστηριότητες στους οποίους μπορούσε να επιστρέψει. Θυμήθηκε την αποχώρησή του από τη Βουλή, όταν το κόμμα του δεν συμμετείχε στη σχετική κοινοβουλευτική διαδικασία, και σημείωσε ότι ο ίδιος «είχε πού να πάει».
«Είχα να πάω στο πανεπιστήμιο και να διδάξω. Είχα να πάω στον χώρο των πολιτών, με τον Κύκλο Ιδεών, και να ασχοληθώ με αυτό που λέγεται ιδέες για το μέλλον. Και είχα να πάω και στη δικηγορία. Δηλαδή είχα επάγγελμα», ανέφερε.
Αυτά τα «τοπόσημα», όπως τα περιέγραψε, λειτουργούσαν ως σταθερά σημεία αναφοράς πέρα από την πολιτική και του επέτρεπαν να μην ταυτίσει την προσωπική του ταυτότητα αποκλειστικά με την κοινοβουλευτική ή κυβερνητική εξουσία.
Στο σημείο αυτό έθεσε και ένα ευρύτερο ζήτημα για την πολιτική ζωή, υποστηρίζοντας ότι ένας εκλεγμένος βουλευτής θα πρέπει να έχει ένα σαφές επαγγελματικό υπόβαθρο και τη δυνατότητα να επιστρέψει σε αυτό μετά την πολιτική.
Παραπέμποντας σε μια παλαιότερη παρατήρηση του Αντώνη Λιβάνη, τον οποίο χαρακτήρισε σημαντικό εμπειροτέχνη της πολιτικής, σημείωσε ότι ακόμη και ο πιο άγνωστος ή «ταπεινός» υποψήφιος διαθέτει κάποιο χάρισμα ή κάποια ιδιαίτερη ικανότητα για να εκλεγεί.
«Η αλήθεια είναι ότι δεν νιώθεις ασφαλής στην πολιτική εάν δεν έχεις αντίβαρα», τόνισε. Και συνέδεσε τα αντίβαρα αυτά με την έννοια του τοπόσημου: «Εάν το τοπόσημο είναι και το αντίβαρο, θέλει αντίβαρα. Όσο μεγαλύτερα αντίβαρα έχεις, τόσο σημαντικότερη και ασφαλέστερη μπορεί να είναι η παρουσία σου στην πολιτική».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr