Η επιλογή της Πνύκας από τον Μάρκο Ρούμπιο για να μιλήσει για την παρακμή της Δύσης και την «απροκάλυπτη επιδίωξη της εθνικής ισχύος» έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορική ειρωνεία. Γιατί η αρχαία Αθήνα μάς κληροδότησε δύο πολύ διαφορετικές εκδοχές της δύναμης.
Στον Επιτάφιο του Περικλή, όπως τον παραδίδει ο Θουκυδίδης, το μεγαλείο της Αθήνας πηγάζει από το πολίτευμά της, την ελευθερία και τη συμμετοχή των πολιτών. Είναι «παίδευσις της Ελλάδος» όχι απλώς επειδή μπορεί να επιβληθεί, αλλά επειδή ο τρόπος ζωής της γίνεται παράδειγμα για τους άλλους. Η δύναμη εδώ έχει πολιτικό και αξιακό περιεχόμενο.
Στον Διάλογο των Μηλίων συναντάμε μια άλλη Αθήνα. Απέναντι στη μικρή και ουδέτερη Μήλο, το δίκαιο υποχωρεί μπροστά στον συσχετισμό δυνάμεων: οι ισχυροί πράττουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υφίστανται όσα τους επιβάλλει η αδυναμία τους.
Αιώνες αργότερα, ο Όσβαλντ Σπένγκλερ θα οικοδομήσει στην «Παρακμή της Δύσης» μια ολόκληρη θεωρία γύρω από την εξάντληση των πολιτισμών. Για τον Σπένγκλερ, η παρακμή δεν είναι απλώς οικονομική ή στρατιωτική υποχώρηση. Είναι η στιγμή κατά την οποία ένας πολιτισμός χάνει τη δημιουργική του ζωτικότητα και περνά από τον κόσμο των ιδεών στον κόσμο της ισχύος. Οι θεσμοί αδειάζουν σταδιακά από το περιεχόμενό τους, η πολιτική σκληραίνει και στο τέλος αναδύεται ο «Καισαρισμός»: η κυριαρχία της δύναμης και των ισχυρών ηγετών πάνω στις παλαιότερες πολιτικές μορφές.
Γι’ αυτό η αναφορά του Ρούμπιο στην παρακμή της Δύσης αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Όταν η απάντηση στον φόβο της παρακμής διατυπώνεται ως «απροκάλυπτη επιδίωξη της εθνικής ισχύος», η σπενγκλεριανή ηχώ γίνεται δύσκολο να αγνοηθεί. Άραγε είναι εντελώς τυχαίο ότι η Δύση, η παρακμή και η επιστροφή στη δύναμη συναντώνται ξανά μέσα στο ίδιο πολιτικό σχήμα;
Το ουσιαστικό ερώτημα που γεννά η ομιλία του Ρούμπιο στην Πνύκα είναι επομένως άλλο: ποια από τις δύο αθηναϊκές εκδοχές επιλέγει; Εκείνη του Επιταφίου ή εκείνη της Μήλου; Και εάν η επίκληση της δεύτερης, από τον ίδιο τον τόπο όπου γεννήθηκε η δημοκρατική πολιτική, συνιστά ύβρη, ας το κρίνει ο καθένας.
Η ιστορία, πάντως, επιφυλάσσει μια ειρωνεία. Η Δηλιακή Συμμαχία γεννήθηκε για την κοινή άμυνα απέναντι στους Πέρσες, αλλά εξελίχθηκε σε αθηναϊκή ηγεμονία. Η αποχώρηση των συμμάχων έγινε σχεδόν αδύνατη και το κοινό συμφέρον άρχισε να ταυτίζεται με εκείνο της ηγεμονικής δύναμης.
Το τέλος είναι γνωστό. Η καταστροφική Σικελική Εκστρατεία αποδυνάμωσε δραματικά την Αθήνα, σύμμαχοι αποστάτησαν, η Σπάρτη ενισχύθηκε με περσικό χρήμα και το 405 π.Χ. ο αθηναϊκός στόλος καταστράφηκε στους Αιγός Ποταμούς. Έναν χρόνο αργότερα η Αθήνα παραδόθηκε και η ηγεμονία της κατέρρευσε.
Η νέμεσις, αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε τη λέξη των αρχαίων, δεν χρειάζεται να νοηθεί ως μεταφυσική τιμωρία. Μπορεί να διαβαστεί ως μια πολύ πιο γήινη υπενθύμιση: καμία δύναμη δεν είναι απεριόριστη και καμία συμμαχία δεν αντέχει για πάντα όταν οι σύμμαχοι μετατρέπονται σε υπηκόους.
*Μαριζέτα Αντωνοπούλου, Τομεάρχισσα Κοινωνικής Πολιτικής/ Παιδί και Οικογένεια, ΕΛΑΣ
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr