Από τη δεκαετία του 1980, όταν είχε γνωρίσει τεράστια επιτυχία ήδη εξαρχής από «Τα μπαράκια», αλλά κι εφεξής, δεν έχασε τον κεντρικό του άξονα, ούτε πάτησε την μπανανόφλουδα της υπερέκθεσης. Με τον καιρό θα επιβεβαιώναμε ότι η τραγουδοποιητική περσόνα αυτού του ροκαμπίλι και ταυτόχρονα ρεμπέτη, κατ’ αρχάς όμως μαθηματικού, που είχε φτάσει ειλικρινής, μελωδικός, ψύχραιμος και ώριμος στο τραγούδι, ήταν απόλυτα συνεπής με τον άνθρωπο που συναντάς κάθε φορά και κάτω από τη σκηνή. Γιατί ο Βαγγέλης Γερμανός είναι πρώτα πρώτα ο χαλαρός τύπος με τον οποίο μπορείς άνετα να κάνεις παρέα – και σίγουρα να βρεις πολλά να πεις.
Τόσα χρόνια ο Γερμανός δεν μας διέψευσε, ούτε άλλωστε κι αυτό που ανέδιδαν τα τραγούδια του λέγοντας απλά ή και βαθύτερα, πράγματα, πάντως, καθημερινά και οικεία, χωρίς πόζα και σοβαροφάνεια – αντιθέτως κάποτε με μια υπόγεια χιουμοριστική ή μελαγχολική διάθεση αυτοϋπονόμευσης. Σε όλα αυτά και σε μια μεγάλη playlist από τραγούδια του που έχουμε φυλάξει στα πολύτιμά μας, ήρθε αιφνίδια μετά από 12 χρόνια απουσίας, πέρυσι, μια ολοκαίνουργια δουλειά κι ένας ακόμα λόγος εκτίμησης. Το «Ημερολόγιο των κυμάτων» ανέβηκε σε όλες τις μεγάλες πλατφόρμες, περιλαμβάνοντας εννιά καινούργια τραγούδια και επιφυλάσσοντάς μας δύο εκπλήξεις. Η μία ήταν ότι 7 από τα 9 τραγούδια δεν ήταν σε δικούς του στίχους, όπως μας είχε συνηθίσει, αλλά μελοποίηση ποιημάτων του Δημήτρη Καλοκύρη. Και η άλλη ότι σε αυτόν τον ενιαίο κύκλο υπέροχων τραγουδιών της θάλασσας ο Γερμανός είναι μια μουσικά διαφορετική, εξίσου καλή εκδοχή του. Πρόκειται με δύο λόγια για μια εξαιρετική δουλειά που ευτυχώς την εντόπισε ο Μανώλης Φάμελλος, επιμένοντας σθεναρά για την έκδοσή της. Τελικά ο ίδιος επιμελήθηκε την παραγωγή και υπέγραψε την ενορχήστρωση μαζί με τον Στέφανο Δανιηλίδη.
Τα ποιήματα του Καλοκύρη πάλι έχουν τη δική τους μικρή ιστορία, αφού δεν είχαν κατ’ αρχάς την υπογραφή του ίδιου, αλλά της ετερώνυμης προσωπικότητάς του, «Ι. Ζεμενού», ενός άγνωστου και παραγκωνισμένου υποτίθεται ποιητή του 20ού αιώνα, ο οποίος παρωδούσε ή συνδιαλεγόταν με σύγχρονους ομοτέχνους του (Ελύτη, Καββαδία, Ουράνη κ.ά.). Γραμμένα σε ανάλογο ύφος, τα πρωτότυπα χειρόγραφα, λέει η ιστορία, είχαν χαθεί μέχρι με κάποιο παράξενο τρόπο να καταλήξουν στα χέρια του Βαγγέλη Γερμανού και όλα μαζί μελοποιημένα πια να αποτελέσουν αυτήν τη μικρή, γοητευτική και παράδοξη τραγουδοποιητική θαλασσογραφία που μας ταξιδεύει από το Σουδάν μέχρι τη Μάλτα, στο κατάστρωμα ή στο αμπάρι και λέγεται «Το Ημερολόγιο των κυμάτων».
Καθώς ο Γερμανός είναι αυτός που είναι, η προβολή και αυτής της δουλειάς δεν έγινε με όρους κατεπείγοντος. Ο ίδιος έριξε το μπουκάλι του στη θάλασσα κι όποιος το βρει. Το βρήκαμε αρκετούς μήνες μετά την πρώτη κυκλοφορία και άξιζε πολλές, απανωτές κaι απολαυστικές ακροάσεις και τουλάχιστον μία κουβέντα.
Κύριε Γερμανέ, γεννηθήκατε στην Καστέλα. Ποια είναι η πρώτη εικόνα από τη θάλασσα που μπορείτε να ανασύρετε;
Η πρώτη πρώτη εικόνα που έρχεται στον νου μου είναι ένα γαλάζιο λιβάδι με άσπρα προβατάκια.
Μέχρι να βρείτε το υλικό του Καλοκύρη, η «θάλασσα» τι συνειρμούς σας ανακαλούσε; Μια κρουαζιέρα («Κρουαζιέρα θα σε πάω»), μια ερωτική σχέση, ένα ταξίδι, μια… σημαδούρα («είν’ η αγάπη μας απλά μια σημαδούρα στ’ ανοιχτά..»);
Η θάλασσα είναι ταξίδι στο υποσυνείδητο, στο κρυμμένο, στο απαγορευμένο, στο σπάσιμο κάθε σύμβασης, στην ελευθερία. Ενα υπόγειο, υγρό καταφύγιο. Η αληθινή μας πατρίδα. Είμαι παιδί του νερού, μέσα μου βλέπω μονάχα θάλασσα.
Το ναυτικό στοιχείο υπήρχε στις δουλειές σας ακόμα και υπαινικτικά: μου έρχεται π.χ. το τατουάζ στο «Σε θέλω» («Με βελόνες πυρωμένες τατουάζ θε να χτυπήσω/ μια καρδιά και μ’ αλυσίδες κι άγκυρες θα τη στολίσω»). Από πού προερχόταν αυτό;
«Πίστη, ελπίδα κι αγάπη, ή αλλιώς: καρδιά, αλυσίδες κι άγκυρες. Νομίζω πως είναι το πιο «έγκυρο» τατουάζ. Ακόμα κι ο Ποπάι το ’χει χτυπήσει στο μπράτσο του!
Είναι παράξενο αλλά οι στίχοι του Καλοκύρη είναι σαν να γράφτηκαν «πάνω σας»: το υπόγειο χιούμορ αλλά και η μελαγχολία της σκέψης, η φαντασία, η απουσία οποιασδήποτε υπερβολής και πόζας. Πώς έγινε αυτός ο ιδανικός «γάμος»;
Με τον Καλοκύρη είμαστε φίλοι από παλιά. Είναι πολύ γερή πένα. Τους στίχους αυτούς τους έγραψε υποκρινόμενος έναν ανύπαρκτο ποιητή, τον Ιωάννη Ζεμενό, στο πλαίσιο ενός αφιερώματος στη φανταστική λογοτεχνία. Εκεί πήρα μέρος κι εγώ, ισχυριζόμενος ότι συνάντησα τον Ζεμενό στο Χαρτούμ του Σουδάν και μελοποίησα, με τη σειρά μου, τα στιχάκια του.
Απουσιάζατε πριν καιρό δισκογραφικά. Τι σας ανακίνησε αυτή η δουλειά κι αποφασίσατε να βγάλετε νέα τραγούδια;
Δεν είχα σκοπό να τα κυκλοφορήσω οπωσδήποτε. Κάποια στιγμή, για καλή τους τύχη, τα άκουσε ο Μανώλης ο Φάμελλος και του άρεσαν τόσο που τα ενορχήστρωσε και φρόντισε να βγουν στην κυκλοφορία!
Υπάρχει μέσα στη δουλειά αυτή κι ένας μουσικά καινούργιος Γερμανός (χωρίς να χάνετε βέβαια το αναγνωρίσιμο μουσικό σας ύφος). Πώς ξεπερνάει κανείς τον επιτυχημένο εαυτό του;
Θα σας μιλήσω λίγο «τεχνικά». Είναι η πρώτη μου δισκογραφική δουλειά όπου οκτώ στα εννιά τραγούδια είναι γραμμένα σε μινόρε τόνους. Σε όλα τα προηγούμενα τραγούδια μου υπερισχύουν οι ματζόρε τόνοι. Δοκίμασα λοιπόν εδώ κάτι διαφορετικό. Το μινόρε είναι γοητευτικό, αρκεί να μην είναι «η κλάψα για την κλάψα» όπως συμβαίνει συνήθως.
Τι μπορεί να γράψει ένας άνθρωπος στα 70 που δεν μπορούσε να γράψει στα 30; Και τι χάνει;
Κάθε τραγούδι που γράφουμε σε μεγάλη ηλικία μπορεί να ’ναι και το τελευταίο μας! Πρέπει να το περιποιηθούμε ιδιαιτέρως! Για να μην παρεξηγηθώ, όλα τα τραγούδια οφείλουμε να τα τελειώνουμε όπως κάνει ο κόσμος με τα δημοτικά τραγούδια, τραγουδώντας τα. Να τα τραγουδάμε ξανά και ξανά μέχρι να βγουν τα αληθινά τους λόγια στην επιφάνεια. Μέχρι οι εικόνες να γίνουν ξεκάθαρες μπροστά στα μάτια και τη φαντασία μας.
Υπήρξε κάποιος στίχος του Καλοκύρη που αισθανθήκατε ότι θα μπορούσατε να τον είχατε γράψει εσείς;
Πώς αλλιώς θα τα μελοποιούσα αν δεν τα έκανα δικά μου; Μου αρέσει ιδιαίτερα ο στίχος «Ο ορίζοντας υπνοβατεί – κι εγώ μέρα τη μέρα πελαγώνω». Η κοινωνία βρίσκεται σε βαθιά ύπνωση. Οποιος ξυπνήσει μοιάζει ναυαγός σε μιαν άγρια θάλασσα.
Κυρίως μέχρι τώρα μελοποιούσατε δικούς σας στίχους. Είναι διαφορετική λειτουργία η μελοποίηση δουλειάς άλλου δημιουργού;
Οταν μελοποιείς στίχους άλλων, κάνεις τη μισή δουλειά. Βέβαια, υπάρχει ο κίνδυνος να αποδειχτείς κατώτερος ή ανώτερος των περιστάσεων. Εδώ, πιστεύω πως είμαστε μία η άλλη!
Πρώτος σας δάσκαλος ήταν ο Μπαγιαντέρας. Πώς δεν στραφήκατε στο λαϊκό;
Κακώς με συμπεριλαμβάνουν στους έντεχνους. Τα τραγούδια μου είναι λαϊκά, με την ευρύτερη έννοια της λέξης. Απλά, η λειτουργία τους είναι αργή και υποδόρια. Η λαϊκότητα δεν είναι στιλ, είναι βαθιά αγάπη για τον συνάνθρωπο.
Παρ’ όλα αυτά, μελετήσατε και το ρεμπέτικο και τους Beatles. Πώς βρήκατε τον εαυτό σας παρά τις τόσο ισχυρές επιρροές;
Οι Μπιτλς κι οι Στόουνς ήταν ρεμπέτες! Αγγλοι βέβαια, αλλά ρεμπέτες. Κάποια στιγμή, πάνε χρόνια, άκουγα από μακριά ένα τραγούδι που μου φάνηκε σαν Βαμβακάρης. Οταν πλησίασα, ήταν ο Μικ Τζάγκερ. Ιδια φωνή, βραχνή από τα τσιγάρα! Το μπλουζ είναι το ρεμπέτικο των αγγλόφωνων, το φλαμένκο των ισπανόφωνων και πάει λέγοντας.
Από τον Καρκαβίτσα έως τον Καββαδία έχουμε κάποια παράδοση με σπουδαίους εκπροσώπους στη θαλασσινή λογοτεχνία, όχι όμως αυτήν που θα δικαιολογούσε η γεωγραφική μας διαμόρφωση. Γιατί άραγε;
Ο Παπαδιαμάντης κι ο Καρκαβίτσας είναι ογκόλιθοι της γλώσσας μας. Γεννήθηκαν σε εποχή δύσκολη, πενήντα χρόνια μετά τον τουρκικό ζυγό. Ο Ελύτης, από την άλλη, δόξασε τη θάλασσα όσο δεν παίρνει. Κάθε εποχή έχει τους μαστόρους της.
Πώς ήταν για έναν άνθρωπο που έγινε γνωστός τόσο νέος να επιλέγει τους δικούς του ρυθμούς στη δισκογραφία και τα live; Πώς αντισταθήκατε στην επιτυχία και την αναγνωρισιμότητα;
Δεν θέλησα να παίξω με το σύστημα. Μου φαινόταν βλακώδες. Δεν μου άρεσε ποτέ η υπερβολική έκθεση, τη θεωρώ μια μορφή αγένειας.
Ζήσατε (κι εμείς μαζί) μια Ελλάδα που άλλαξε ριζικά. Τι νοσταλγείτε από εκείνη την Ελλάδα και τι δεν θα θέλατε με τίποτα να επιστρέψει;
Δεν νοσταλγώ τίποτα. Η νοσταλγία είναι παθητική. Η υπερβολική νοσταλγία σκοτώνει. Δεν θα ’θελα να ξαναζήσω χούντα. Η χούντα ήταν η αποθέωση της βλακείας. Κάθε βλαξ με στολή έγινε ρυθμιστής της ζωής μας.
Και τι σας ενοχλεί στη σημερινή Ελλάδα;
Με ενοχλεί η ευπιστία με την οποία οι άνθρωποι πιανόμαστε στη φάκα της τεχνολογίας. Σε λίγο θα ρωτάμε την ΑΙ για όλα. Ανθρωπε, το τυρί το είδες, τη φάκα δεν την είδες;
Πιστεύετε ότι η δική σας γενιά έζησε πιο ελεύθερα ή απλώς διαφορετικά;
Παλιά ήταν καλύτερα, λέει ένας καλός μου φίλος. Σίγουρα είχαμε άλλο κουράγιο, η καρδιά και το μυαλό μας πετούσε, ήταν και τα αμερικανάκια ξεσηκωμένα, «Make love not war», οι κιθάρες γυρίσανε σε ηλεκτρικές, σαν κάτι να άλλαζε. Τελικά, οι πλούσιοι γίναν πλουσιότεροι, οι φτωχοί φτωχότεροι, οι πόλεμοι συνεχίζονται, ο πλανήτης μάς ανταποδίδει τα ίσα, τεράστιες φυσικές καταστροφές σε αντιστάθμισμα της κακής μας συμπεριφοράς απέναντί του. Πιστεύω πως σήμερα η ζωή είναι πιο δύσκολη για τις καινούργιες γενιές.
Υπάρχει όμως κάτι που σας γοητεύει σ’ εκείνες;
Η νεότης δεν είναι θέμα ηλικίας και, σίγουρα, όχι αισθητικών επεμβάσεων. Είναι θέμα οπτικής του κόσμου και των πραγμάτων. Εύχομαι στους νέους να μην ξεχνούν τα όνειρά τους.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr