Σε λίγους μήνες (τον Ιούνιο του 2027) ο Κυριάκος Μητσοτάκης συμπληρώνει οκτώ χρόνια (2019-2027) ως πρωθυπουργός της χώρας. Σε μια κοινοβουλευτική δημοκρατία, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, ο πολιτικός αναστοχασμός για τα πεπραγμένα της κυβέρνησης, για τα προγράμματα των κομμάτων, για τις προσδοκίες του λαού και τις ελπίδες, αλλά και για τους σχεδιασμούς της ιστορικής προοπτικής της χώρας κορυφώνεται. Διεξάγονται συζητήσεις, διοργανώνονται συγκεντρώσεις, διατυπώνονται θέσεις και απόψεις για όλες τις πολιτικές ιδέες (ελευθερία, ισότητα, δικαιοσύνη κ.λπ.), το πώς αυτές εφαρμόζονται και σε ποιον βαθμό γι’ αυτές τις ιδέες υπάρχουν οι δυνατότητες άλλων μοντέλων πρακτικών εφαρμογών τους.
Στο πλαίσιο λοιπόν του δημόσιου διαλόγου που διεξάγεται κατά την προεκλογική περίοδο, ας επιχειρήσουμε και εμείς εδώ από την πλευρά μας να εξετάσουμε ένα μείζον πολιτικό ζήτημα. Και αυτό δεν είναι άλλο από το να διαγνώσουμε πώς κατά την οκταετή θητεία του ο Μητσοτάκης ως πρωθυπουργός κατάλαβε τι σημαίνει πολιτική, ποιον τύπο κράτους υιοθέτησε και ποια ήταν η αντίληψή του για το κόμμα. Ας διευκρινιστεί πως επιλέγουμε να εξετάσουμε τα τρία αυτά ζητήματα, επειδή από τη σκοπιά της πολιτικής φιλοσοφίας, αυτά κρίνονται θεμελιώδη για να δομηθεί μια κοινωνική συλλογικότητα ως πολιτική κοινωνία. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν και άλλα πολιτικά ζητήματα όπως π.χ. είναι οι σχέσεις πολιτικής και οικονομίας ή τα μοντέλα διανομής του κοινωνικού πλούτου και πολλά άλλα. Αλλά κατά την άποψή μου η ιδέα της πολιτικής που εφαρμόζεται, η οργάνωση του κράτους που προωθείται και η λειτουργία του κόμματος αποτελούν τα θεμέλια-κριτήρια για την «ποιότητα» της δημοκρατικής μορφής ζωής σ’ έναν τόπο, σε μια χώρα.
Στο ερώτημα «τι είναι η πολιτική» η απάντηση που έδωσε ο Μητσοτάκης κατά την οκταετή πρωθυπουργική θητεία του δεν έχει καμιά σχέση με την κλασική αντίληψη περί πολιτικής, σύμφωνα με την οποία πολιτική είναι μια πρακτική μέθοδος σε μια κοινωνική συλλογικότητα η οποία προσανατολίζεται προς το «κοινό καλό» και επεξεργάζεται μέσα και εργαλεία για να επιτευχθεί το «ευ ζην» όλων των πολιτών. Ο Μητσοτάκης έδωσε μια νεοφιλελεύθερη απάντηση, σύμφωνα με την οποία στην πολιτική ως πρακτική μέθοδο εφαρμόζονται αρχές και κριτήρια τα οποία πριμοδοτούν την κεφαλαιοκρατική κοινωνική τάξη και δευτερευόντως ενδιαφέρονται για τον ρόλο της εργασίας στην παραγωγική διαδικασία. Εξειδικεύεται η νεοφιλελεύθερη απάντηση του Μητσοτάκη στο ερώτημα «τι είναι η πολιτική» ως εξής: η εγγενής δομική και λειτουργική διαφορά (σε κάθε ανθρώπινη κοινωνία) ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία δεν επιλύεται στη βάση της επινόησης του κοινού καλού αλλά διευθετείται με την πριμοδότηση του κεφαλαίου και με την ενισχυτική υποστήριξη της εργασίας. Η διαφορά κεφαλαίου-εργασίας σ’ αυτή την ιδέα περί πολιτικής θεωρείται φυσική και όχι κοινωνική. Ο συντηρητισμός ως ιδεολογία στο απόγειό του!
Δύο λόγια για τον τύπο του κράτους που υιοθέτησε η κυβέρνηση Μητσοτάκη επί οκτώ ολόκληρα χρόνια: τα πολιτικά πράγματα στο πολιτικό αυτό πρόβλημα είναι σαφή. Ο Μητσοτάκης «κατασκεύασε» το κράτος ως «επιτελικό κράτος». Δηλαδή έδωσε έμφαση στη δήθεν αποτελεσματικότητά του στις λειτουργικές αρμοδιότητές του χωρίς προηγουμένως να αποσαφηνιστεί ο ρόλος του κράτους σε μια πολιτική κοινωνία. Σύμφωνα με τις κλασικές και νεωτερικές αντιλήψεις περί κράτους, μιλάμε για μια οντότητα η οποία σε μια πολιτική κοινωνία επωμίζεται και αναλαμβάνει τον ρόλο των θετικών διαμεσολαβήσεων ανάμεσα στις ιδέες και τις πρακτικές της πολιτικής ελευθερίας και της κοινωνικής ισότητας. Εγκαθιδρύονται θεσμοί και προωθούνται πολιτικές διαδικασίες που εφαρμόζουν τις θετικές διαμεσολαβήσεις στη σφαίρα της ελευθερίας και στη σφαίρα της ισότητας. Τίποτε απ’ όλα αυτά δεν έγινε με το «επιτελικό κράτος». Αντιθέτως, έχει καταγραφεί στην πολιτική ιστορία του τόπου μας ως μεγάλο γραφειοκρατικό και διοικητικό «φιάσκο»!
Τέλος, ας πούμε δύο λόγια για την ιδέα περί κόμματος που ο ίδιος ο Μητσοτάκης και ως πρωθυπουργός και ως πρόεδρος της Ν.Δ. επινόησε και εφάρμοσε: επεξεργάστηκε ένα «σχέδιο» κυβερνητικής σταθερότητας με άξονα το γνωστό μοντέλο διακυβέρνησης «πολιτικό κέντρο», με αποτέλεσμα να βρίσκεται η συντηρητική παράταξη (η Δεξιά) όχι μπροστά σ’ έναν ιδεολογικό-πολιτικό διχασμό, αλλά μπροστά σ’ ένα υπαρξιακό αδιέξοδο και τελικά σε διάσπαση. Στο πολιτικό μυαλό του Μητσοτάκη το κόμμα δεν είναι ένας κοινωνικός σχηματισμός αντιπροσώπευσης, αλλά γραφειοκρατικός μηχανισμός σύντηξης διαφορετικών ιδεολογικών προσανατολισμών. Εκ των πραγμάτων μια τέτοιου τύπου αντίληψη υπονομεύει την αντιπροσωπευτική κοινοβουλευτική δημοκρατία.
Εάν οι σκέψεις μου αυτές για τις ιδέες περί πολιτικής, κράτους και κόμματος που εφήρμοσε ο Μητσοτάκης έχουν κάποια (έστω και μερική) ανταπόκριση προς την πολιτική πραγματικότητα του τόπου μας, εξαρτάται απ’ όλους εμάς τους πολίτες και τους ψηφοφόρους εάν θα εξακολουθούν να εφαρμόζονται ή εάν θα τις απορρίψουμε στο «καλάθι» της Ιστορίας.
*Καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr