Ολο και πιο στριμωγμένο είναι το υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο είχε ποντάρει στην αντιπολιτευτική κούραση ή αδιαφορία για την υπόθεση του «μνημονίου κατανόησης» και ανταλλαγής ελληνικών κειμηλίων που είχαν αρπάξει οι Βούλγαροι πριν από έναν αιώνα με τα θεωρούμενα οστά του τσάρου Σαμουήλ που είχαν βρεθεί στην Πρέσπα. Η προχθεσινή συζήτηση στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής με θέμα την κύρωση μνημονίου με τη Σερβία για τα πολιτιστικά αγαθά ανέδειξε το μέγεθος της αμήχανης σιωπής διά της οποίας η κ. Μενδώνηκαι συνολικά η κυβέρνηση προσπάθησαν να αποσιωπήσουν τα «καλά κρυμμένα μυστικά και ντοκουμέντα» της ετεροβαρούς συμφωνίας! Το θέμα όμως έχει πλέον συνέχεια που αναμένεται πολύ ενδιαφέρουσα!
Στην υπόθεση που έχει καλύψει από την πρώτη στιγμή η «Εφ.Συν.» με διαδοχικά δημοσιεύματα («Εφ.Συν.» 1.10.2026, «Σφοδρές αντιδράσεις για τη συμφωνία Ελλάδας – Βουλγαρίας για τα κλεμμένα κειμήλια») το ερώτημα είναι απλό μέσα στην τεχνητή πολυπλοκότητα εντός της οποίας προσπάθησε να το κρύψει η κυβέρνηση: γιατί η κυβέρνηση όπως έφερε στη Βουλή τη συμφωνία με τη Σερβία δεν έκανε το ίδιο με τη Βουλγαρία; Γιατί δεν δίνει το κείμενο που οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών υπέγραψαν παρουσία των πρωθυπουργών; Το αναλυτικό δεκασέλιδο υπόμνημα που έστειλε ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ) στα κόμματα ήταν, όπως αποδείχτηκε, καταλύτης και αποτέλεσε τον μπούσουλα για τα αμείλικτα ερωτήματα που έθεσαν οι βουλευτές των κομμάτων της αντιπολίτευσης (εξαίρεση η Πλεύση Ελευθερίας).
Κειμήλια
«Αντιλαμβάνεστε ότι το πλήρες μνημόνιο, τα παραρτήματα και τα πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής θα έπρεπε, ήδη, να έχουν γνωστοποιηθεί στην εθνική αντιπροσωπεία, γιατί, στην πραγματικότητα, δεν γνωρίζουμε τι έχει υπογραφεί, τι έχει συμφωνηθεί και δεν ξέρουμε τίποτα για τους όρους του εν λόγω μνημονίου» είπε η βουλεύτρια του ΠΑΣΟΚ, Παναγιώτα Γρηγοράκου. Αποδομώντας τις όποιες δημόσιες αιτιάσεις της κ. Μενδώνη, η κ. Γρηγοράκου τόνισε ότι «τα 48 κλεμμένα κειμήλια με τα οστά του Σαμουήλ είναι δύο πράξεις που αναφέρονται ως “αμοιβαία κατάθεση”, χρειάζεται όμως να μας πείτε τι σημαίνει ακριβώς αυτό. Τι σημαίνει νομικά η αμοιβαία κατάθεση; Πρόκειται για οριστική απόδοση ή προσωρινή παραχώρηση κατοχής;»
Επισκοπικός θρόνος(από τα επαναπατρισθέντα από τη Βουλγαρία εκκλησιαστικά κειμήλια)
Η Σεμίνα Διγενή, βουλεύτρια του ΚΚΕ, αναφέρθηκε στο υπόμνημα του ΣΕΑ σημειώνοντας την αναφορά για πράξεις αμφισβητούμενης νομιμότητας, καθώς «η Ελλάδα παραδίδει αρχαιολογικά ευρήματα από ανασκαφική έρευνα σε ελληνικό έδαφος για να παραλάβει 48 κειμήλια που είχαν αφαιρεθεί από λεηλατημένες μονές και δεν επιστράφηκαν στη χώρα μας όπως όριζε η Συνθήκη του Νεϊγύ» και υπογράμμισε «τις ενδεχόμενες συνέπειες μιας εκτυλισσόμενης διαδικασίας μυστικής και ιδιωτικής πολιτιστικής διπλωματίας με αντικείμενο πολιτιστικά αγαθά και μνημεία».
Οπως υπογράμμισε, η κυβέρνηση έτσι «προετοιμάζει τη δημιουργία εξαιρετικά δυσμενούς προηγούμενου που εν είδει καλής πρακτικής θα επιχειρηθεί να καθορίσει και τους όρους διεξαγωγής της διαχρονικής προσπάθειας επανάκτησης και επιστροφής άλλων εμβληματικών μνημείων της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, που σήμερα βρίσκονται έξω από τη χώρα, όπως τα Γλυπτά του Παρθενώνα».
«Θα πρέπει να μας εξηγήσετε τι σημαίνει ο όρος “αμοιβαία κατάθεση” ως προς την κυριότητα και την οριστικότητα της επιστροφής […] και προφανώς θέλουμε να καταθέσετε στη Βουλή το μνημόνιο και τα σχετικά πρωτόκολλα» τόνισε ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Γιάννης Αμανατίδης, ενώ η ανεξάρτητη βουλεύτρια προσκείμενη στη Νέα Αριστερά, Μερόπη Τζούφη, ρωτούσε «εάν η επιστροφή των συγκεκριμένων κειμηλίων αντιμετωπίζεται ως αμοιβαία παρακαταθήκη ή ως αντικείμενο ανταλλαγής» και επισήμαινε ότι «ανακύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: διασφαλίζεται ότι η Ελλάδα δεν παραιτείται, ούτε άμεσα ούτε έμμεσα, από τις αξιώσεις της για την οριστική επιστροφή του συνόλου των κειμηλίων που αφαιρέθηκαν από το έδαφός της;». Και η επίσης ανεξάρτητη βουλεύτρια Σία Αναγνωστοπούλου προσκείμενη στη Νέα Αριστερά ζήτησε να κατατεθεί το μνημόνιο αλλά και οι όποιες αποφάσεις του ΚΑΣ, καθώς «δεν ξέρω τι είδους μυστική διπλωματία είναι αυτή», ενώ «δεν είναι ένα θέμα που εξαντλείται στο ποιος είναι πιο πατριώτης ή όχι», αλλά αν «υπάρχουν νόμοι, διεθνείς συμφωνίες, κοινοβουλευτική διαδικασία και θεσμοί».
Τι απάντησε σε αυτό τον καταιγισμό η κ. Μενδώνη; «Θα ήθελα να μου πει ο ΣΕΑ τι είχε κάνει για τα οστά τα συγκεκριμένα ανασκαφικά μέχρι το 2012;». Απίθανο!
Πετώντας όμως την μπάλα στην εξέδρα η κ. Μενδώνη δεν ξεμπέρδεψε, αφού ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Παύλος Πολάκης, με αιχμηρή ανάρτησή του έκανε λόγο για «ντροπή και κατάντια» για «παράνομη, αναξιοπρεπή και δουλοπρεπή απόφαση» κι ακόμη «για εθνικό διασυρμό και για κίνηση που καμιά προηγούμενη ελληνική κυβέρνηση δεν είχε διανοηθεί να κάνει!!!».
Τεκμηρίωση
Αν αυτά έγιναν προχθές, συνέχεια δόθηκε χθες αρχικά με το αίτημα σύγκλησης της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων για το μνημόνιο Ελλάδας – Βουλγαρίας που κατέθεσε το ΠΑΣΟΚ. Οι βουλευτές του κόμματος ζητούν πλήρη ενημέρωση από την υπουργό και «να παρουσιάσει αναλυτικά στην αρμόδια Επιτροπή το περιεχόμενο της συμφωνίας, τις υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτήν και την επιστημονική τεκμηρίωση που ελήφθη υπόψη κατά τη σύναψη και την υλοποίησή της». Το αίτημα κατατίθεται «δεδομένης της ιδιαίτερης ιστορικής, αρχαιολογικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής αξίας των αντικειμένων που αποτέλεσαν αντικείμενο της συμφωνίας, της σημασίας του ανθρωπολογικού υλικού που παραδόθηκε, αλλά και της πληθώρας των κλαπέντων θησαυρών που παραμένουν στη Βουλγαρία».
Ακολούθησε ανακοίνωση του Ενιαίου Συλλόγου Υπαλλήλων Υπουργείου Πολιτισμού Αττικής, Στερεάς και Νήσων, ο οποίος αναφέρει ότι «τα πολιτιστικά αγαθά που έχουν εξαχθεί από οποιαδήποτε χώρα ως αποτέλεσμα πολεμικής λεηλασίας προστατεύονται πολλαπλώς ήδη από το 1954, με τη Σύμβαση της Χάγης, αλλά και το θεσμικό πλαίσιο που ακολούθησε, όπως αναλυτικά περιγράφεται στο Στρατιωτικό Εγχειρίδιο για την Προστασία Πολιτιστικών Αγαθών της UNESCO, έκδοσης 2020, το οποίο εξέδωσε στα ελληνικά και διένειμε ο ΟΔΑΠ (Στρατιωτικό Εγχειρίδιο για την Προστασία των Πολιτιστικών Αγαθών σε καιρό πολέμου, ΟΔΑΠ, 2021)»(!).
Ο σύλλογος αναφέρεται σε περιπτώσεις επιστροφών «αρχαιοτήτων-πολεμικών λαφύρων» και θυμίζει ότι «το διεθνές πλαίσιο είναι ιδιαίτερα κρίσιμο τόσο για την Ελλάδα (για τις λεηλατημένες αρχαιότητες του Α’ και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου) όσο και για την Κύπρο (κατεξοχήν για πολιτιστικούς θησαυρούς που λεηλατήθηκαν κατά τον Αττίλα Ι και ΙΙ)». Και επειδή «τα λεηλατημένα σε πόλεμο αντικείμενα έχουν ακριβή προέλευση, προστατεύονται διεθνώς, και δεν μπορούν να γίνονται αντικείμενο “ανταλλαγής” ή οποιαδήποτε άλλης συναλλαγής, η κυβέρνηση οφείλει να δώσει άμεσα στη δημοσιότητα το “Μνημόνιο Κατανόησης” των Υπουργών Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας που υπογράφηκε στις 29/9/2026».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr