Ο Αντόνιο Κόστα δέχεται την εντονότερη κριτική από τότε που ανέλαβε την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, καθώς οι διαπραγματεύσεις για τις τιμές της ενέργειας και τον νέο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο.
Στη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης, οι Ευρωπαίοι ηγέτες περίμεναν να διαπιστώσουν πρόοδο σε δύο κρίσιμα ζητήματα, ωστόσο οι συνομιλίες κατέληξαν, στην καλύτερη περίπτωση, σε στασιμότητα και, στη χειρότερη, σε ακόμη μεγαλύτερη διάσταση απόψεων. Η συζήτηση διήρκεσε περίπου 14 ώρες, χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα, ενώ οι εργασίες επρόκειτο να συνεχιστούν την Παρασκευή.
Ο Κόστα, σοσιαλιστής πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, έχει αναλάβει τον ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ των κυβερνήσεων των 27 κρατών-μελών. Ωστόσο, σύμφωνα με δημοσίευμα του POLITICO, η διαχείριση των διαφωνιών για την ενεργειακή πολιτική και τον προϋπολογισμό προκαλεί αυξανόμενη δυσαρέσκεια σε διπλωματικούς και κυβερνητικούς κύκλους.
«Όσο περισσότερο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, τόσο περισσότερες δυσκολίες θα έχουμε», δήλωσε στο POLITICO ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Πέτερι Όρπο. «Επομένως, πρέπει να εργαστούμε για να βρούμε μια λύση μέσα σε αυτό το έτος. Κατανοώ πολύ καλά ότι είναι δύσκολο. Πρόκειται για μια τεράστια πρόκληση».
Η επίτευξη συμφωνίας θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η ΕΕ καλείται να αντιμετωπίσει την κρίση του κόστους ζωής και να συμφωνήσει για τον επόμενο προϋπολογισμό πριν από τις εθνικές εκλογές του 2027, οι οποίες ενδέχεται να περιπλέξουν τις διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, οι εσωτερικές διαφωνίες εκδηλώνονται σε μια περίοδο κατά την οποία η στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στη Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο ανταγωνισμός με την Κίνα και η ενίσχυση των εθνικιστικών δυνάμεων στην Ευρώπη δοκιμάζουν τη συνοχή της Ένωσης.
Το POLITICO επικοινώνησε με 16 διπλωμάτες και αξιωματούχους, οι οποίοι ζήτησαν να μην κατονομαστούν λόγω της ευαισθησίας του θέματος. Οι περισσότεροι επέκριναν τον Κόστα, ενώ άλλοι υποστήριξαν ότι οι δυσκολίες προκλήθηκαν κυρίως από τις διαφωνίες μεταξύ των ίδιων των ηγετών. Ο εκπρόσωπός του αρνήθηκε να σχολιάσει.
Η σύγκρουση για το ETS2 και η κριτική στον Κόστα
Το βασικό πεδίο αντιπαράθεσης στη σύνοδο ήταν το ETS2, η δεύτερη φάση του ευρωπαϊκού συστήματος τιμολόγησης των εκπομπών άνθρακα. Το μέτρο, που έχει ήδη θεσμοθετηθεί και προβλέπεται να εφαρμοστεί από το 2028, θα επεκτείνει την τιμολόγηση των εκπομπών στους τομείς της θέρμανσης και των μεταφορών.
Η συζήτηση εξελίχθηκε σε έντονη αντιπαράθεση, αναγκάζοντας τον Κόστα να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου και να μεταθέσει τις διαπραγματεύσεις για μετά το δείπνο. Τρεις διπλωμάτες περιέγραψαν στο POLITICO την κατάσταση ως «χάος».
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, από τη μία πλευρά βρέθηκαν η Γερμανία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Πορτογαλία, οι σκανδιναβικές χώρες και η Ολλανδία. Απέναντί τους, η Ιταλία, η Ουγγαρία, η Τσεχία, η Σλοβακία και η Πολωνία ζητούσαν να αναβληθεί η εφαρμογή του ETS2, επικαλούμενες την πιθανή επιβάρυνση των λογαριασμών ενέργειας.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εμφανίστηκε ιδιαίτερα ενοχλημένος από τη στάση της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι. Δύο διπλωμάτες υποστήριξαν ότι οι ηγέτες ήταν εξοργισμένοι με τον τρόπο που ο Κόστα διαχειρίστηκε τη συζήτηση, καθώς οι διαφωνίες οδήγησαν σε αμφισβήτηση συμφωνημένων συμπερασμάτων μέσα στην ίδια τη σύνοδο.
«Θέλει να υπάρχουν έτοιμα συμπεράσματα από τις [προπαρασκευαστικές συναντήσεις των πρέσβεων] και να μην ανοίγουν ξανά κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου», δήλωσε ένας διπλωμάτης. «Δεν του αρέσει να συντάσσονται κείμενα επιτόπου».
Άλλος διπλωμάτης έκανε λόγο για «τεράστια απογοήτευση», περιγράφοντας τη διαμάχη γύρω από τη διατύπωση της ενεργειακής πολιτικής ως «παράλογο χάος».
«Συνέχισαν απλώς με τα σχέδια κειμένου της Ιταλίας και αγνόησαν κείμενα που είχαν κατατεθεί νωρίτερα από άλλους, χωρίς, όπως φαίνεται, να κατανοούν τις πολιτικές αποχρώσεις της συνολικής συζήτησης για το ETS», πρόσθεσε.
Επικρίσεις διατυπώθηκαν και για τον συντονισμό των προτεινόμενων τροποποιήσεων. Διπλωμάτης κατηγόρησε τον Κόστα ότι «έχασε τον έλεγχο της αίθουσας», υποστηρίζοντας πως οι αλλαγές δεν καταγράφονταν και δεν παρουσιάζονταν εγκαίρως στους ηγέτες. Αυτό, σύμφωνα με την ίδια πηγή, συνέβαλε στην παράταση των διαπραγματεύσεων πέρα από τα μεσάνυχτα.
Στο ίδιο πλαίσιο, διπλωμάτης και αξιωματούχος συνέκριναν τον Κόστα με τους προκατόχους του, Σαρλ Μισέλ και Ντόναλντ Τουσκ. Ο πρώτος είχε δεχθεί συχνά επικρίσεις για την ικανότητά του να εξασφαλίζει συμβιβασμούς, ενώ ο δεύτερος είχε ευρύτερη υποστήριξη κατά τη θητεία του.
«Την Πέμπτη ο Κόστα τα πήγε χειρότερα από τον Σαρλ Μισέλ», δήλωσε ένας διπλωμάτης. Άλλος αξιωματούχος ανέφερε ότι «υπάρχει απογοήτευση επειδή τα πράγματα δεν αντιμετωπίζονται με λίγο περισσότερο τρόπο Τουσκ».
Αμφισβητήσεις και για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό
Η δυσαρέσκεια δεν περιορίζεται στην ενεργειακή πολιτική. Αν και οι κυβερνήσεις δεν ανέμεναν σημαντική πρόοδο για τον προϋπολογισμό κατά τη συγκεκριμένη σύνοδο, ο χειρισμός του ζητήματος από τον Κόστα προκαλεί επίσης ερωτήματα.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επιδιώκει να επιτευχθεί συμφωνία έως το τέλος του 2026, αναλαμβάνοντας τον ρόλο του αμερόληπτου διαμεσολαβητή μεταξύ των 27 κυβερνήσεων. Ωστόσο, τέσσερις διπλωμάτες ανέφεραν ότι οι χώρες της βόρειας Ευρώπης ανησυχούν πως ευνοεί τα κράτη του Νότου.
Ένας διπλωμάτης τον κατηγόρησε ότι δεν λειτουργεί ως ουδέτερος διαμεσολαβητής, ενώ εκπρόσωπος χώρας που τάσσεται υπέρ ενός μικρότερου προϋπολογισμού δήλωσε: «Ο Κόστα, τόσο προσωπικά όσο και πολιτικά, ανήκει στο άλλο στρατόπεδο».
Ο ίδιος εξέφρασε αμφιβολίες για το πώς θα προχωρήσει η διαδικασία, καθώς οι λεγόμενες «οικονομικά φειδωλές» χώρες ζητούν νέες περικοπές ενόψει της έκτακτης συνόδου κορυφής για τον προϋπολογισμό, που προγραμματίστηκε για τις 26 Νοεμβρίου.
Οι υποστηρικτές του και το επόμενο τεστ
Παρά τις επικρίσεις, αρκετές κυβερνήσεις εξακολουθούν να θεωρούν ότι ο Κόστα μπορεί να πετύχει συμφωνίες σε βάθος χρόνου. Ακόμη και όσοι πιστεύουν ότι έχει παρέλθει η περίοδος της αρχικής θετικής αποδοχής του, όταν επαινούνταν για τη σταθερότητά του και την αποφυγή διπλωματικών λαθών, εξακολουθούν να του δείχνουν εμπιστοσύνη.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, τον χαρακτήρισε «ικανό» και «οξυδερκή», επαινώντας τον επειδή απέφυγε σε μεγάλο βαθμό τις διαπραγματεύσεις για τη διατύπωση των κειμένων κατά τη διάρκεια της συνόδου.
Ο Ντε Βέβερ σημείωσε ότι επί του προκατόχου του, Σαρλ Μισέλ, οι ηγέτες κατέληγαν συχνά να συζητούν μέχρι τις τρεις τα ξημερώματα για επιμέρους λέξεις και σημεία στίξης, χωρίς την επόμενη ημέρα να είναι σαφές ποια ουσιαστική διαφορά είχε προκύψει.
«Δεν ξέρεις πια καν για ποιο πράγμα διαπραγματεύεσαι», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Άλλοι διπλωμάτες υποστήριξαν ότι η αναστάτωση δεν ήταν ευθύνη του Κόστα, αλλά προκλήθηκε από τις κυβερνήσεις που επιχείρησαν να επανεξετάσουν τη νομοθεσία για την ενέργεια, κυρίως από την Ιταλία και τις χώρες του Βίσεγκραντ.
«Δεν ήθελε να ανοίξει ξανά τα συμπεράσματα. Αυτό το έκαναν η ομάδα του Βίσεγκραντ και η Ιταλία», δήλωσε ένας διπλωμάτης. «Δεν βλέπω τι διαφορετικό θα μπορούσε να είχε κάνει».
Αξιωματούχος της ΕΕ επισήμανε επίσης ότι η διαπραγμάτευση κειμένων σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων είναι από τη φύση της δύσκολη, ειδικά όταν οι προτάσεις εξυπηρετούν «αντικρουόμενα συμφέροντα».
Ακόμη και διπλωμάτης που εξέφρασε επιφυλάξεις για τις πολιτικές πεποιθήσεις του Κόστα σχετικά με τον προϋπολογισμό, χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του «άψογη», προσθέτοντας: «Είναι εξαιρετικός διαπραγματευτής».
Οι επόμενες εβδομάδες, με επίκεντρο και τις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, θα δείξουν αν ο Κόστα μπορεί να γεφυρώσει τις διαφορές και να εξασφαλίσει τον συμβιβασμό που επιδιώκει.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr