Η επίθεση στην Ελευσίνα δεν είναι ακόμη ένα αστυνομικό δελτίο. Είναι προειδοποίηση.
Ένας 32χρονος με γνωστή αντιφασιστική δράση τραυματίστηκε με μαχαίρι — και δύο νεαροί, 18 και 22 ετών, κρίθηκαν προσωρινά κρατούμενοι αντιμετωπίζοντας, μεταξύ άλλων, κατηγορία για απόπειρα ανθρωποκτονίας κατά συναυτουργία.
Οι ίδιοι αρνούνται ότι είχαν ανθρωποκτόνο πρόθεση και υποστηρίζουν διαφορετική εκδοχή για την έναρξη της συμπλοκής.
Οι Αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο πολιτικού κινήτρου και, σύμφωνα με αστυνομικές πληροφορίες, οι δύο φέρονται να συνδέονται με τον ακροδεξιό χώρο.
Αυτά είναι όσα θα κρίνουν οι θεσμοί.
Το κοινωνικό ερώτημα αρχίζει ακριβώς μετά: Πόσες φορές πρέπει να δούμε τα ίδια σημάδια για να σταματήσουμε να τα βαφτίζουμε «μεμονωμένα»;
Στο βιντεοληπτικό υλικό που δημοσιοποιήθηκε ακούγονται, σύμφωνα με τα σχετικά ρεπορτάζ, οι φράσεις «φασίστας είμαι» και «σφάξ’ τον».
Παράλληλα, δημοσιεύματα συνδέουν τους κατηγορούμενους με την Propatria, σύνδεση που αποτελεί μέρος της δημόσιας συζήτησης γύρω από το ιδεολογικό υπόβαθρο της επίθεσης.
Η Δικαιοσύνη θα κρίνει πρόσωπα, αποδείξεις, ευθύνες.
Η κοινωνία όμως οφείλει να κοιτάξει το περιβάλλον μέσα στο οποίο η βία αποκτά πολιτικό λεξιλόγιο.
Γιατί ο φασισμός δεν εμφανίζεται πάντα με στολή. Δεν συστήνεται.
Δεν χτυπά την πόρτα λέγοντας «ήρθα». Μαθαίνει να μεταμφιέζεται. Αλλάζει όνομα, λογότυπο, αισθητική, διαδικτυακό λογαριασμό, σημείο συνάντησης. Το περιτύλιγμα αλλάζει, η ανάγκη για εχθρό μένει.
Και αυτή είναι η πραγματική μπάμπουσκα του νεοφασισμού, ανοίγεις μία μορφή, και από μέσα εμφανίζεται η επόμενη.
Κάποτε η στρατολόγηση γινόταν σε γραφεία. Σήμερα μπορεί να αρχίζει σε μια οθόνη.
Με ένα meme, ένα βίντεο, ένα «αστείο», μια κλειστή ομάδα, μια οπαδική παρέα, μια δήθεν αθώα συζήτηση για το ποιος είναι «κανονικός» και ποιος όχι.
Ο φασισμός δεν χρειάζεται να σου δώσει από την πρώτη ημέρα ένα μαχαίρι. Πρώτα σου δίνει έναν εχθρό.
Σε μαθαίνει ότι κάποιος φταίει, ο μετανάστης, ο διαφορετικός, ο πολιτικός αντίπαλος, ο άνθρωπος που δεν χωρά στο δικό σου καλούπι.
Μετά έρχεται το επόμενο βήμα, να πάψεις να τον βλέπεις ως ισότιμο άνθρωπο.
Πριν σηκωθεί το χέρι, έχει προηγηθεί η γλώσσα που έκανε τον άλλον λιγότερο άνθρωπο. Εκεί αρχίζει η βία.
Όχι όταν εμφανίζεται το όπλο, πολύ νωρίτερα.
Γι’ αυτό η Ελευσίνα ξυπνά αναπόφευκτα τη μνήμη του Παύλου Φύσσα. Όχι επειδή οι δύο υποθέσεις είναι ίδιες. Δεν είναι.
Και οποιαδήποτε ποινική ευθύνη στην υπόθεση της Ελευσίνας θα κριθεί δικαστικά.
Αλλά η ιστορική μνήμη δεν λειτουργεί μόνο όταν τα γεγονότα επαναλαμβάνονται φωτοτυπικά. Λειτουργεί όταν αναγνωρίζουμε εγκαίρως τα μοτίβα, την πολιτική στοχοποίηση, τη λατρεία της δύναμης, την ιδέα ότι κάποιος μπορεί να επιβάλει με τη βία ποιος «κάνει κουμάντο» σε μια γειτονιά.
Ο Σύλλογος Πολιτισμού «Παύλος Killah P Φύσσας» παρενέβη ήδη δημόσια μετά την επίθεση, ζητώντας άμεση κινητοποίηση απέναντι στη φασιστική βία. Και αυτό μας επιστρέφει σε μια άβολη αλήθεια.
Αν θυμάσαι τον Φύσσα μόνο κάθε Σεπτέμβριο, δεν θυμάσαι. Τελείς μνημόσυνο.
Η μνήμη δεν είναι τελετουργία. Είναι άμυνα.
Υπάρχει όμως κάτι στην Ελευσίνα που πρέπει να μας ανησυχήσει ακόμη περισσότερο, οι ηλικίες. 18 και 22. Νέα παιδιά. Άνθρωποι που ενηλικιώθηκαν αφού η ελληνική κοινωνία είχε ήδη δει πού μπορεί να οδηγήσει η οργανωμένη νεοναζιστική βία.
Και αυτό γκρεμίζει μία βολική ψευδαίσθηση, ότι όλα αυτά ανήκουν σε μια παλιά Ελλάδα που τελείωσε. Δεν τελείωσε.
Γιατί οι ιδέες δεν φυλακίζονται μαζί με εκείνους που τις υπηρέτησαν. Μετακινούνται, μεταμφιέζονται, ψηφιοποιούνται, βρίσκουν καινούργιο κοινό.
Και όταν ένας νέος άνθρωπος αρχίζει να βρίσκει γοητευτική την ταπείνωση του διαφορετικού, τη λατρεία της ισχύος, τον αυταρχισμό, τη βία ως απόδειξη ανδρισμού ή δύναμης, η αποτυχία έχει συμβεί πολύ πριν εμφανιστεί η Αστυνομία.
Στο σχολείο, στο γήπεδο, στο σπίτι, στο διαδίκτυο, στον δημόσιο λόγο που έμαθε να αντιμετωπίζει την απανθρωπιά σαν «μια ακόμη άποψη».
Ο φασισμός δεν γεννιέται τη στιγμή που σηκώνεται το χέρι, έχει ήδη μεγαλώσει μέσα στο κεφάλι.
Γι’ αυτό χρειάζεται και ακρίβεια. Η λέξη «φασίστας» δεν μπορεί να γίνεται εύκολη βρισιά για οποιονδήποτε διαφωνεί μαζί μας.
Όχι επειδή πρέπει να είμαστε ευγενικοί απέναντι στον φασισμό, αλλά επειδή πρέπει να μπορούμε να τον αναγνωρίζουμε. Ο φασισμός δεν είναι «κάποιος που δεν μου αρέσει».
Έχει ιστορικά και πολιτικά χαρακτηριστικά, αυταρχισμό, λατρεία της ισχύος, ιεράρχηση της ανθρώπινης αξίας, στοχοποίηση μειονοτήτων και αντιπάλων, πολιτική βία ως αποδεκτό εργαλείο.
Αν χρησιμοποιούμε τη λέξη για τα πάντα, στο τέλος την αφοπλίζουμε ακριβώς τη στιγμή που τη χρειαζόμαστε.
Όταν όλοι είναι «φασίστες», κινδυνεύεις να μην αναγνωρίσεις τον φασισμό όταν πραγματικά στέκεται απέναντί σου.
Και τι οφείλει να κάνει μια δημοκρατική κοινωνία;
Όχι να συνηθίσει. Αυτό είναι το πρώτο.
Να μη θεωρήσει φυσιολογική την πολιτική βία επειδή το θύμα βρίσκεται «στην άλλη πλευρά».
Να μη ζυγίζει ένα μαχαίρωμα ανάλογα με τις απόψεις του ανθρώπου που μαχαιρώθηκε.
Να μην ψάχνει ιδεολογικό άλλοθι εκεί όπου πρέπει πρώτα να υπερασπιστεί ένα αυτονόητο, ότι κανένας δεν αποκτά δικαίωμα πάνω στο σώμα του άλλου επειδή διαφωνεί μαζί του.
Η απάντηση βρίσκεται στους θεσμούς, στη Δικαιοσύνη, στη δημοσιογραφική έρευνα, στην εκπαίδευση, στη δημόσια παρουσία, στη συλλογική άρνηση να γίνει η πολιτική βία κομμάτι της καθημερινότητας.
Μετά την επίθεση πραγματοποιήθηκε στην Ελευσίνα αντιφασιστική κινητοποίηση.
Και αυτή είναι μια γραμμή που δεν χρειάζεται αστερίσκους, διαφωνούμε, συγκρουόμαστε πολιτικά, γράφουμε, φωνάζουμε, διαδηλώνουμε, ψηφίζουμε.
Δεν κυνηγάμε ανθρώπους με μαχαίρια. Η δικαστική καταδίκη της Χρυσής Αυγής υπήρξε ιστορική.
Αλλά κανένα δικαστήριο δεν έχει τη δύναμη να εξαφανίσει μια ιδεολογία από την κοινωνία. Μπορεί να καταδικάσει πράξεις, να αποδώσει ευθύνες, να στείλει ανθρώπους στη φυλακή.
Δεν μπορεί να εμποδίσει μια ιδέα να επιστρέψει με άλλο όνομα. Αυτό είναι δουλειά της κοινωνίας.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το λάθος που κάνουμε ξανά και ξανά, περιμένουμε να ξαναδούμε το ίδιο σύμβολο, την ίδια στολή, το ίδιο κόμμα, για να παραδεχτούμε ότι αναγνωρίζουμε το ίδιο δηλητήριο.
Αλλά ο νεοφασισμός δεν είναι μουσείο. Μαθαίνει. Προσαρμόζεται. Αλλάζει γλώσσα. Αλλάζει εικόνα. Αλλάζει δέρμα.
Το πρόβλημα με το φίδι δεν είναι ότι αλλάζει δέρμα. Είναι ότι εμείς, κάθε φορά που το βλέπουμε με καινούργιο, παριστάνουμε ότι δεν το αναγνωρίζουμε.
Η Ελευσίνα αυτή τη φορά δεν άφησε πίσω της νεκρό. Αυτό δεν είναι λόγος να καθησυχάσουμε.
Είναι λόγος να ακούσουμε την προειδοποίηση πριν χρειαστεί ακόμη μία φωτογραφία, ένα ακόμη όνομα, ένα ακόμη σύνθημα σε έναν τοίχο, για να θυμηθούμε όσα υποτίθεται ότι είχαμε ήδη μάθει.
Ο φασισμός αλλάζει πρόσωπο. Το ερώτημα είναι, εμείς θα το αναγνωρίσουμε πριν το μαχαίρι ξαναβρεί στόχο;
*Ο Χρίστος Χαλικιάς είναι εικαστικός καλλιτέχνης, συγγραφέας και αρθρογράφος.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr