Σημαντικές ελλείψεις στις διαδικασίες επιτήρησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα ευρωπαϊκά σύνορα και στη λογοδοσία όσων κατηγορούνται για σοβαρές παραβιάσεις διαπιστώνει εκ νέου η Υπηρεσία Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (Fundamental Rights Agency – FRA).
Η έκθεση για την επιτήρηση θεμελιωδών δικαιωμάτων και τις δικαστικές και πειθαρχικές έρευνες παραβιάσεων σε ζητήματα μετανάστευσης («EU-mandated migration-related fundamental rights monitoring and investigations – 2026 update»), που δημοσιοποιήθηκε χθες, αναδεικνύει την επίμονη αναποτελεσματικότητα των δικαστικών και των πειθαρχικών ερευνών, όπως και την καθυστέρηση στη λειτουργία των μηχανισμών επιτήρησης δικαιωμάτων στις νέες διαδικασίες που προβλέπει το Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου.
Αν και η δημιουργία μηχανισμού επιτήρησης δικαιωμάτων στις νέες διαδικασίες ελέγχου και αξιολόγησης των αιτημάτων ασύλου στα σύνορα είχε παρουσιαστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σαν το αντιστάθμισμα απέναντι στις σκληρές αντιπροσφυγικές πολιτικές που εισήγαγε το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου, τέτοιοι μηχανισμοί δεν είχαν θεσπιστεί σε όλα τα κράτη-μέλη ώς τις αρχές Σεπτεμβρίου, παρότι έπρεπε να λειτουργούν από τα μέσα Ιουνίου.
Και από τους μηχανισμούς που είχαν θεσπιστεί σε 22 κράτη, οι περισσότεροι δεν ήταν λειτουργικοί και ανέφεραν σημαντικές ελλείψεις προσωπικού, χρηματοδότησης και πρόσβασης σε εγκαταστάσεις και έγγραφα.
Μόνο σε έξι χώρες έγιναν οι πρώτες επιτόπιες επισκέψεις για την επιτήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Ωστόσο, η χώρα μας δεν ακολούθησε την οδηγία του FRA να αναθέσει τον μηχανισμό σε ανεξάρτητο εθνικό φορέα δικαιωμάτων, όπως ο Συνήγορος του Πολίτη ή η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, αλλά στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας, οι έρευνες της οποίας για επαναπροωθήσεις χαρακτηρίστηκαν από εξαιρετικά προβληματική μεθοδολογία.
Οι αναφορές στην Ελλάδα δεν λείπουν από τις ευρύτερες διαπιστώσεις της έκθεσης, που αναδεικνύουν ένα μάλλον ζοφερό τοπίο εξαίρεσης από τη νομιμότητα στα ευρωπαϊκά σύνορα. Από τη χώρα μας αντλεί η έκθεση το παράδειγμα υπερβολικής τυπολατρικής προσκόλλησης, που εμποδίζει την απόδοση δικαιοσύνης, αναφερόμενη στην άρνηση της Εισαγγελίας Εφετών Θράκης να ξανανοίξει τον φάκελο της υπόθεσης επαναπροώθησης για την οποία καταδικάστηκε η Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Η Εισαγγελία ισχυρίστηκε ότι το Δικαστήριο του Στρασβούργου δεν εισέφερε νέα στοιχεία, απλώς αξιολόγησε διαφορετικά τα στοιχεία που υπήρχαν ήδη.
Η FRA κατάφερε να συγκεντρώσει στοιχεία από 16 κράτη-μέλη που βρίσκονται στα σύνορα, σε ορισμένες περιπτώσεις συμπληρώνοντας τις ελλιπείς πληροφορίες των κρατικών αρχών με στοιχεία από δικηγόρους που χειρίζονται δικαστικές υποθέσεις. Σύμφωνα με την έκθεση, έχουν ξεκινήσει τουλάχιστον 322 ποινικές έρευνες από το 2020 ώς το 2025 σε 12 κράτη για παραβιάσεις δικαιωμάτων στα σύνορα.
Η φετινή έκθεση καταγράφει υπερδιπλάσιες έρευνες από τις 135 που κατέγραφε η περσινή. Η αύξηση δεν οφείλεται σε νέες έρευνες, αλλά στα στοιχεία που έδωσε το καλοκαίρι σε κοινοβουλευτική ερώτηση της Νέας Αριστεράς το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, για δικαστικές υποθέσεις στην Ελλάδα από το 2020, όπως έχουν δημοσιευτεί από το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι.
Σε κάθε περίπτωση, οι περισσότερες έρευνες έχουν διακοπεί λόγω δυσκολίας να βρεθούν αποδεικτικά στοιχεία, καθώς οι παραβιάσεις στα σύνορα γίνονται συνήθως νύχτα, σε περιοχές με δύσκολη ή απαγορευμένη πρόσβαση.
Από τις 322 δικαστικές υποθέσεις, μόνο εννιά κατέληξαν σε καταδίκη, οι οκτώ στην Ουγγαρία, από τις οποίες οι πέντε μέσα στο 2025, και μία στην Ισπανία. Στην έκθεση αναφέρονται οι επισημάνσεις της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ότι παραμένουν σε εκκρεμότητα για μεγάλο διάστημα οι υποθέσεις στην Ελλάδα πριν αρχειοθετηθούν ή απορριφθούν.
Η έκθεση καταγράφει επίσης 192 πειθαρχικές έρευνες σε 12 κράτη από το 2020. Οι 30 ξεκίνησαν το 2025, από τις οποίες οι 22 στην Ελλάδα. Από όσες πειθαρχικές έρευνες ολοκληρώθηκαν πέρσι, καμία δεν οδήγησε σε κυρώσεις.
Η έκθεση αναφέρεται στο έργο των αξιωματούχων Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ασύλου και κυρίως της FRONTEX, που εγείρουν σοβαρά ζητήματα κακομεταχείρισης και ανεπαρκών συνθηκών υποδοχής.
Η FRA σημειώνει ότι στα πορίσματα του αξιωματούχου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων για αναφορές σοβαρών περιστατικών, όπου διαπιστώνονται ευθύνες κρατικών αρχών για απάνθρωπη και ταπεινωτική μεταχείριση, παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή, έλλειψη πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου και μαζικές απελάσεις, τα κράτη-μέλη δεν δίνουν συνέχεια και δεν διερευνούν αποτελεσματικά τις καταγγελίες.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr