του Χρήστου Ν. Κώνστα
Πριν από 4 χρόνια, μιλούσαμε για «τον πόλεμο». Τον έναν πόλεμο, στην Ουκρανία. Σήμερα οι πόλεμοι είναι πολλοί και ο πλανήτης φλέγεται από «τους πολέμους» αυτούς. Η Ουκρανία συνεχίζεται, 5ος χειμώνας. Η αμερικανο-ισραηλινή σύγκρουση με το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, εκτόξευσε το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια και ξαναμάθαμε τη λέξη «πληθωρισμός» ακριβώς τη στιγμή που νομίζαμε ότι την είχαμε ξεχάσει. Στη Γάζα, ο απολογισμός ξεπέρασε τους 74.000 νεκρούς. Οι Χούθι χτύπησαν προχθές το προεδρικό μέγαρο στο Άντεν, η Σαουδική Αραβία απαντά με αεροπορικές επιδρομές και η μάχη για την Ταΐζ, την πόλη 2 εκατομμυρίων, συνεχίζεται.#money-grid-35365{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li.last{margin-right:0;}#money-grid-35365>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-35365>li{width:100%;}}
Αυτοί είναι μόνο οι πόλεμοι που «πιάνουν» τις πρώτες σελίδες. Στο Σουδάν, ο εμφύλιος που μπήκε στον 4ο χρόνο έχει αφήσει δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και 12 εκατομμύρια εκτοπισμένους. Είναι η μεγαλύτερη ανθρωπιστική καταστροφή του πλανήτη, που σχεδόν κανείς δεν συζητά. Στη Μιανμάρ, η χούντα βομβαρδίζει λαϊκές αγορές, 50 νεκροί σε μία επιδρομή στις αρχές Οκτωβρίου. Στο ανατολικό Κονγκό, οι αντάρτες του M23 ελέγχουν τα ορυχεία κοβαλτίου και κολτανίου από τα οποία εξαρτώνται τα κινητά μας. Στο Σαχέλ, Μάλι, Μπουρκίνα Φάσο, Νίγηρας οι τζιχαντιστικές εξεγέρσεις απλώνονται χωρίς αντίσταση. Η Αιθιοπία και η Ερυθραία βρίσκονται πάλι σε πόλεμο. Το Πακιστάν και το Αφγανιστάν συγκρούονται στα σύνορα. Η Αϊτή είναι πόλη-κράτος συμμοριών.
Το Uppsala Conflict Data Program κατέγραψε το 2025 65 ένοπλες συγκρούσεις με εμπλοκή κρατών – ρεκόρ από το 1946 που κρατούνται στοιχεία και 13 πλήρεις πολέμους, τους περισσότερους από το 1992. Οι πόλεμοι ανάμεσα σε κράτη, που για δεκαετίες ήταν σπάνιοι, διπλασιάστηκαν για 2η συνεχόμενη χρονιά και έφτασαν τους 8 . Περίπου 244.600 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε οργανωμένη βία πέρυσι, η 2η πιο αιματηρή χρονιά από τη Ρουάντα του 1994.
Η ACLED μέτρησε 185.000 βίαια περιστατικά, διπλάσια από το 2020, και τα ονόμασε ακριβώς έτσι: “η νέα κανονικότητα”
Το ΔΝΤ έδωσε στην ανοιξιάτικη έκθεσή του τον τίτλο «Η παγκόσμια οικονομία στη σκιά του πολέμου» και στη φθινοπωρινή, πριν από 3 ημέρες, το μήνυμα ήταν ίδιο. Ανάπτυξη 3,1% για το 2026 (κυρίως λόγω των επενδύσεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη, όχι γενική ανάπτυξη), πληθωρισμός 4,7%.
Παντού στον κόσμο, οι τιμές ανεβαίνουν πιο γρήγορα από τα εισοδήματα.
Ο πόλεμος δεν είναι πια έκτακτο γεγονός. Είναι το σκηνικό μέσα στο οποίο δουλεύουν μόνιμα πλέον οι οικονομίες. Η παραγωγή προσαρμόζεται. Οι επενδύσεις στρέφονται πάλι στην αμυντική βιομηχανία, στην καλύτερη περίπτωση στη «διπλή χρήση», με την κρυφή ελπίδα ότι η καινοτομία του θανάτου, κάποτε θα βελτιώσει τη ζωή μας.
Αυτό το σκηνικό έχει έναν λογαριασμό που πληρώνεται με τρεις τρόπους:
ακριβότερη ενέργεια,
ακριβότερο χρήμα,
ακριβότερη άμυνα.
Το χρήμα δεν είναι δυσεύρετο είναι όμως πανάκριβο
Στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, οι ΗΠΑ κλείνουν το δημοσιονομικό έτος 2026, με έλλειμμα 2 τρισ. δολαρίων, δηλαδή 6,2% του ΑΕΠ, με χρέος που άγγιξε το 100% του ΑΕΠ και με τόκους 1,1 τρισ. δολάρια/χρόνο, ποσοστό ρεκόρ 3,4% του ΑΕΠ. Η Ουάσιγκτον πληρώνει πλέον περισσότερα σε τόκους απ’ ό,τι για τον στρατό της. Οι τόκοι είναι η δεύτερη μεγαλύτερη δαπάνη του αμερικανικού προϋπολογισμού, μετά τις συντάξεις. Το αμερικανικό 10ετές ομόλογο άγγιξε το 5,3%, το υψηλότερο από το 2002, και το στεγαστικό δάνειο του μέσου Αμερικανού κοστίζει 7,4%.
Στην Ευρώπη, η Γαλλία, η 2η ισχυρότερη οικονομία, έγινε ο «αδύναμος κρίκος» όπως ήταν πριν από 10 χρόνια η Ελλάδα. Έλλειμμα 5,4% του ΑΕΠ το 2026, χρέος 3,6 τρισ. ευρώ, 5 πρωθυπουργοί σε 2 χρόνια, φοιτητικές εξεγέρσεις που μπήκαν στην 3η εβδομάδα, και το 10ετές ομόλογο στο 4,8-4,9%. Το spread έναντι της Γερμανίας στις 140-150 μονάδες βάσης, επίπεδα του 2011. Η επικεφαλής του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα απευθύνθηκε στο Παρίσι με μια φράση που ακούγεται οικεία στα αυτιά των Ελλήνων: «Βάλτε τάξη στο σπίτι σας».
Η Κριστίν Λαγκάρντ απέκλεισε «δίχτυ ασφαλείας» από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για τη Γαλλία.
Η Βρετανία δανείζεται για 30 χρόνια με 6%, πρώτη φορά από το 1998, και το 10ετές της ξεπερνά το 5,5%. Η Γερμανία, ο πιο πειθαρχημένος μαθητής της τάξης, έσπασε το συνταγματικό «φρένο χρέους» για να χρηματοδοτήσει την άμυνα. Η συζήτηση στο Βερολίνο σήμερα είναι ποιος θα πληρώσει, οι συντάξεις ή η υγεία;
Στη Φρανκφούρτη, αντί για μειώσεις επιτοκίων του Ευρώ που περίμεναν οι αγορές τον Φεβρουάριο, η ΕΚΤ ανακοίνωσε ήδη δύο αυξήσεις, τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο, στο 2,5%, για να προλάβει τον ενεργειακό πληθωρισμό.
Η κοινωνική συνοχή είναι το πρώτο θύμα
Το ΔΝΤ μελέτησε 164 χώρες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά. Κατέληξε σε ένα συμπέρασμα, κάθε μεγάλη εξοπλιστική «έκρηξη» ανεβάζει το δημόσιο χρέος κατά 7 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε 3 χρόνια, 14 μονάδες σε καιρό πολέμου και μειώνει τις κοινωνικές δαπάνες.
Η προειδοποίηση του ΔΝΤ είναι σαφής.
Η κατάσταση «μπορεί να πυροδοτήσει δυσαρέσκεια και κοινωνική αναταραχή».
Αυτή είναι η νέα κανονικότητα.
Γάλλοι φοιτητές στους δρόμους υποκινούμενοι από αριστερούς ιδεοληπτικούς «να διαγράψουμε το χρέος».
Βρετανοί ψηφοφόροι που δεν πιστεύουν πια ότι τα παιδιά τους θα ζήσουν καλύτερα.
Γερμανοί που ανακαλύπτουν ότι το «ReArm Europe» έχει κόστος στο ασφαλιστικό τους και αναζητούν καταφύγιο στα πολιτικά άκρα.
Αμερικανοί με στεγαστικό 7,4% και πρωτοφανή αδυναμία να καλύψουν το κόστος της καθημερινότητας.
Κάθε δυτική κυβέρνηση, ανεξαρτήτως χρώματος, αντιμετωπίζει το ίδιο αδιέξοδο. Πρέπει να ξοδέψει περισσότερα για άμυνα και τόκους, με λιγότερα διαθέσιμα για όλα τα υπόλοιπα, με πολίτες που έχουν αυξημένες ανάγκες και δεν θέλουν να πληρώσουν τον λογαριασμό.
Η «ευλογία» των Μνημονίων
Εδώ έρχεται το ελληνικό παράδοξο. Η χώρα που πριν από 15 χρόνια ήταν ο μεγάλος «ασθενής της Ευρώπης», δανείζεται σήμερα φθηνότερα από τη Γαλλία και την Ιταλία. Το ελληνικό 10ετές έκλεισε τη Δευτέρα στο 4,41% και την Τετάρτη στο 4,35%, με spread 94 μονάδες βάσης έναντι της Γερμανίας, όταν το γαλλικό είναι στις 138.
Το 2027 το χρέος προβλέπεται να πέσει στο 128,8% του ΑΕΠ από 146,1% το 2025, με πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% φέτος και 3,3% του χρόνου. Το ΔΝΤ βλέπει 111% το 2031.
Οι ρυθμίσεις του χρέους μετά τα Μνημόνια, μακρές διάρκειες, σταθερά χαμηλά επιτόκια στα δάνεια του ευρωπαϊκού μηχανισμού, αναβολή τόκων, πρόωρες αποπληρωμές των ακριβών διακρατικών δανείων, κατέστησαν το ελληνικό χρέος «ανοσοποιημένο» στο σοκ των επιτοκίων.
Η άνοδος των αποδόσεων σήμερα δεν μεταφέρεται στο σύνολο του χρέους, γιατί το μεγαλύτερο μέρος του είναι κλειδωμένο.
Η Γαλλία πρέπει να εκδώσει ομόλογα ρεκόρ 340 δισ. ευρώ το 2027.
Η Ελλάδα είχε καλύψει το σύνολο των δανειακών της αναγκών (8 δις Ευρώ) από το καλοκαίρι.
Ας το πούμε χωρίς περιστροφές. Αν δεν υπήρχαν οι μνημονιακές ρυθμίσεις, η Ελλάδα σήμερα, με χρέος 130% και αγορές που ζητούν 5% από τη Γαλλία, θα ήταν ένα καρυδότσουφλο στον ωκεανό των ελλειμμάτων.
Η δεκαετία της άγριας λιτότητας, αγόρασε κάτι που κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί τότε.
Την άνεση να διαχειριζόμαστε την κρίση με σύνεση μεν αλλά χωρίς πανικό.
Το πλεόνασμα δεν είναι για «φουρνέλα»
Το πλεονέκτημα αυτό δίνει περιθώριο, όχι «λευκή επιταγή». Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο σημείωσε για το προσχέδιο του Προϋπολογισμού, ότι οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες αυξάνονται φέτος 8%, έναντι συνιστώμενου ορίου 3,6%.
Τα πλεονάσματα επιτρέπουν στοχευμένες παρεμβάσεις. Αύξηση του κατώτατου μισθού, στήριξη ενοικιαστών, φοροελαφρύνσεις της ΔΕΘ. Δεν επιτρέπουν όμως να ξεχάσουμε γιατί τα έχουμε. Η Γαλλία έχασε τους στόχους της σε 3 από τις 4 τελευταίες χρονιές.
Η εμπιστοσύνη των αγορών κερδίζεται με κόπο και θυσίες, σε 10 χρόνια ενώ χάνεται σ’ ένα τρίμηνο.
Το χαμένο έδαφος
Το πραγματικό ερώτημα, κατά συνέπεια, είναι τι κάνουμε με αυτό το πλεονέκτημα.
Οι αριθμοί δεν μας κολακεύουν.
Οι ξένες άμεσες επενδύσεις διπλασιάστηκαν στο επτάμηνο, στα 7,6 δισ. ευρώ, μετά το ρεκόρ των 12,6 δισ. το 2025. Ανοίγοντας όμως το κουτί, βρίσκουμε μέσα την αύξηση της συμμετοχής της UniCredit στην Alpha Bank και την αναδιάρθρωση της Metlen για το Λονδίνο. Πραγματικά ξένα κεφάλαια, ναι. Νέες παραγωγικές μονάδες, όχι. Μόνο το 15% των επενδύσεων «από το μηδέν» στην Ελλάδα πάει στη βιομηχανική παραγωγή, έναντι 28% στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στη μεταποίηση, οι ξένες επενδύσεις το 2025 ήταν μόλις 393 εκατ. ευρώ.
Η εγχώρια αποταμίευση είναι αρνητική. Τα ελληνικά νοικοκυριά ξοδεύουν περισσότερα απ’ όσα εισπράττουν . Αποταμίευση -1,5% του ΑΕΠ το 2024 και το 2025, η χειρότερη επίδοση στην Ευρωζώνη, με το 82% των νοικοκυριών να δηλώνει στο ΙΟΒΕ ότι δεν θα μπορέσει να βάλει στην άκρη ούτε ένα ευρώ τους επόμενους δώδεκα μήνες.
Μια χώρα που δεν αποταμιεύει, δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει μόνη της τις επενδύσεις που έχει ανάγκη. Αυτό δεν είναι ιδεολογία, είναι αριθμητική.
Συνεπώς η συνταγή είναι υποχρεωτική, όχι προαιρετική. Η χώρα πρέπει να προσελκύσει ξένα κεφάλαια που χτίζουν, δημιουργούν και επενδύουν όχι μόνο εξαγοράζουν.
Η χώρα πρέπει να παράγει προϊόντα και υπηρεσίες που πουλιούνται στο Μόναχο και στο Μιλάνο, όχι μόνο στο Μοναστηράκι. Όχι άλλο ένα ξενοδοχείο πέντε αστέρων σε μια παραλία που ήδη έχει τρία. Ο τουρισμός και τα ακίνητα πρέπει να περάσουν στην νέα εποχή, να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες απαιτήσεις, να μην αναπαράγουν το μοντέλο που είχαμε το 2008. Οι πόλεμοι, που έγιναν κανονικότητα, μας θυμίζουν ότι η ενεργειακή και παραγωγική εξάρτηση είναι πολυτέλεια που κανείς δεν μπορεί πια να πληρώσει.
Η Ελλάδα έχει σήμερα κάτι σπάνιο. Περιθώρια ευελιξίας που οι άλλοι δεν έχουν. Τα περιθώρια, όμως, δεν είναι ανεξάντλητα. Είναι ευκαιρίες με ημερομηνία λήξης.
©ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
#money-grid-34887{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li.last{margin-right:0;}#money-grid-34887>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-34887>li{width:100%;}}The post Πόλεμοι, η νέα κανονικότητα και η «ευλογία» των Μνημονίων appeared first on ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ money-tourism.gr.
Διαβάστε περισσότερα