Τους βαριούς πολιτικούς λογαριασμούς που αφήνει πίσω της η διαχείριση του μεταναστευτικού φέρνουν ξανά στο προσκήνιο τα δύο πολύνεκρα ναυάγια στη Λέσβο και τη Σάμο, με δώδεκα ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους, ανάμεσά τους και ένα βρέφος. Οι νέες τραγωδίες στο Αιγαίο αναδεικνύουν με τον πιο δραματικό τρόπο τα αδιέξοδα μιας πολιτικής που, σύμφωνα με την κριτική που διατυπώνεται, δίνει προτεραιότητα στην αποτροπή και στην επίδειξη αυστηρότητας, χωρίς να εξασφαλίζει επαρκείς εγγυήσεις για την προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Σε κοινή παρέμβασή τους, οι Τομείς Μεταναστευτικής Πολιτικής και Ναυτιλίας της ΕΛΑΣ θέτουν ευθέως ζήτημα επανεξέτασης της κυβερνητικής προσέγγισης. Το μήνυμα είναι σαφές: η μεταναστευτική πολιτική δεν μπορεί να εξαντλείται σε επιχειρήσεις αποτροπής και σε επικοινωνιακές διακηρύξεις περί αυστηρής φύλαξης των συνόρων, την ώρα που άνθρωποι εξακολουθούν να χάνουν τη ζωή τους στη θάλασσα.
Οι δώδεκα νεκροί των δύο ναυαγίων δεν αποτελούν απλώς έναν ακόμη τραγικό απολογισμό. Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται ανθρώπινες ζωές που χάθηκαν στην προσπάθεια να ξεφύγουν από δύσκολες και συχνά επικίνδυνες συνθήκες. Ανάμεσά τους βρίσκεται και ένα βρέφος, μια απώλεια που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να δοθούν απαντήσεις για όσα συνέβησαν.
Οι εκπρόσωποι των δύο τομέων ζητούν πλήρη και ανεξάρτητη διερεύνηση των περιστατικών, με διαφάνεια και σαφή απόδοση ευθυνών όπου αυτές προκύψουν. Το αίτημα αυτό καθιστά αναγκαία την αποσαφήνιση όλων των συνθηκών που οδήγησαν στις τραγωδίες, χωρίς βιαστικά συμπεράσματα και χωρίς να μείνουν κρίσιμα ερωτήματα αναπάντητα.
Την ίδια στιγμή, η καταπολέμηση των κυκλωμάτων διακίνησης ανθρώπων παραμένει αναγκαία. Τα δίκτυα που εκμεταλλεύονται την απόγνωση των μεταναστών και των προσφύγων πρέπει να αντιμετωπίζονται με συντονισμένες επιχειρήσεις και διεθνή συνεργασία. Αυτό, ωστόσο, δεν απαλλάσσει την πολιτεία από την ευθύνη να διαμορφώσει ένα συνολικό σχέδιο που θα περιορίζει τους κινδύνους και θα προστατεύει όσους αναζητούν ασφάλεια.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το κρίσιμο πολιτικό ζήτημα. Η αυστηρότητα στα σύνορα από μόνη της δεν συνιστά ολοκληρωμένη μεταναστευτική πολιτική. Όταν απουσιάζουν επαρκείς ασφαλείς και νόμιμες διαδρομές, οι άνθρωποι που αναζητούν προστασία εξακολουθούν να εξαρτώνται από επικίνδυνα θαλάσσια περάσματα και από διακινητές που εκμεταλλεύονται την ανάγκη τους. Το αποτέλεσμα είναι να επαναλαμβάνονται τραγωδίες, ενώ η συζήτηση επιστρέφει κάθε φορά στα ίδια ερωτήματα για τις ευθύνες και τις επιλογές της πολιτείας.
Η παρέμβαση των δύο τομέων επιμένει στην ανάγκη πρόσβασης στο άσυλο για όσους δικαιούνται διεθνή προστασία, στη δημιουργία νόμιμων οδών μετακίνησης και στην εφαρμογή επιστροφών μόνο όταν έχει ολοκληρωθεί μια δίκαιη και νόμιμη διαδικασία. Πρόκειται για ζητήματα που δεν μπορούν να υποκατασταθούν από συνθήματα περί μηδενικής ανοχής ή από την επικοινωνιακή προβολή της κυβερνητικής πολιτικής.
Παράλληλα, οι ευθύνες δεν περιορίζονται αποκλειστικά στην Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη της εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τη δυσκολία διαμόρφωσης ενός αποτελεσματικού και ανθρώπινου συστήματος προστασίας για όσους εγκαταλείπουν τις πατρίδες τους. Ωστόσο, η επίκληση της ευρωπαϊκής διάστασης του προβλήματος δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για την απουσία συγκεκριμένων λύσεων σε εθνικό επίπεδο.
Τα ναυάγια στη Λέσβο και τη Σάμο επαναφέρουν, με βαρύ τίμημα, το ερώτημα αν η πολιτική που εφαρμόζεται ανταποκρίνεται πραγματικά στις ανάγκες και στις υποχρεώσεις της χώρας. Η προστασία των συνόρων και η διαφύλαξη της ανθρώπινης ζωής δεν είναι αντίπαλοι στόχοι. Μια πολιτική που δεν καταφέρνει να συνδυάσει τα δύο κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο αυστηρών διακηρύξεων, νέων τραγωδιών και εκ των υστέρων αναζητήσεων ευθυνών.
Γιατί κάθε νέος θάνατος στο Αιγαίο δεν είναι μόνο μια ανθρώπινη απώλεια. Είναι και μια υπενθύμιση ότι το μεταναστευτικό δεν αντιμετωπίζεται με επικοινωνιακούς χειρισμούς, αλλά με ουσιαστικές αποφάσεις, λογοδοσία και πολιτικές που δεν αφήνουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια στο περιθώριο.
Διαβάστε περισσότερα