To ρεπερτόριο του Σαρλ Αζναβούρ κι από αυτό, όχι το γραμμένο για να σχολιάσει αργότερα τον Μάη του ’68 «Au nom de la jeunesse» («Στο όνομα της νεότητας»), αλλά κυρίως το «Emmenez-moi» (1967), αυτό που λέει στο ρεφρέν «Πάρτε με μαζί σας, στην άκρη της Γης, πάρτε με μαζί σας, στη χώρα των θαυμάτων. Μου φαίνεται πως η δυστυχία θα ήταν λιγότερο οδυνηρή κάτω απ’ τον ήλιο».
Και μαζί το ατμοσφαιρικό, ρυθμικό ηλεκτρονικό instrumental «No Title» του Γαλλο-βιετναμέζου συνθέτη, παραγωγού και DJ Nodey που, αντλώντας ειδικά στα τύμπανα έμπνευση από το Bloody Sunday των U2 (με αναφορά βέβαια στην «Ματωμένη Κυριακή» της 30ής Ιανουαρίου 1972, στο Ντέρι της Βόρειας Ιρλανδίας), γράφτηκε το 2015, για τη μικρού μήκους ταινία «Technophobe» του υπερδημοφιλούς Γάλλου YouTuber Cyprien. Είναι τα δύο πιο χαρακτηριστικά μουσικά σύμβολα των κινητοποιήσεων μαθητών και φοιτητών στη Γαλλία αυτές τις μέρες. Κι αντίστοιχα το φορτισμένο, υπερρεαλιστικό, διάσημο σύνθημα του Μάη του ’68 «Κάτω από τα πλακόστρωτα, η παραλία!» («Sous les pavés, la plage!»), το οποίο στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες του 2026 μετατρέπεται σε σύνθημα μιας σύγχρονης απόγνωσης: «Κάτω από τα πλακόστρωτα οι υπόνομοι» («Sous les pavés, les égouts»).
Αυτή η χρήση φορτισμένων πολιτιστικών συμβόλων του παρελθόντος και ο συνδυασμός τους με μουσικές, χαρακτήρες anime, αναφορές και πολιτιστικά «εργαλεία» του απόλυτου «τώρα» της γενιάς του Tik Tok και του Instagram δίνουν τον τόνο στις γαλλικές κινητοποιήσεις νέων ανθρώπων που, όμως, και μόνο από τα δύο παραδείγματα τα οποία αναφέραμε μοιάζουν να διαπνέονται από πολύ μεγαλύτερη απαισιοδοξία και τάσεις φυγής από τους εξεγερμένους του ’68. Σε μια ανάλογη σύνδεση ενός αντιφασιστικού καταρχάς, αγωνιστικού παρελθόντος με ένα κατεπείγον παρόν, το ίδιο ισχύει και για τους νέους ανθρώπους που βγαίνουν στους δρόμους στο Βέλγιο, στην Ιταλία και στην Αλβανία. Φυσικά κι εκείνοι χρησιμοποιούν τα δικά τους, οικεία «υλικά» και σύμβολα. Λίγο-πολύ σε όλα αυτά τα σημεία του ευρωπαϊκού χάρτη όμως η ποπ κουλτούρα, τα τραγούδια και τα συνθήματα μιας άλλης εποχής, αλλά και τα memes, το χιούμορ, οι αναφορές σε σειρές, η σύγχρονη απόγνωση, η θεατρικογενής ή εικαστική performance και η ίδια η γλώσσα των social media μετατρέπονται σε εργαλεία πολιτικής διαμαρτυρίας με αιτήματα που αφορούν την Παιδεία, τα αυξανόμενα μπάτζετ για τους εξοπλισμούς σε βάρος του κοινωνικού κράτους, την επέλαση της Ακροδεξιάς, τη φτωχοποίηση και την Παλαιστίνη.
Αξίζει να δούμε ανά χώρα μερικά μόνο τέτοιου είδους χαρακτηριστικά και «εργαλεία» των κινητοποιήσεων της νέας γενιάς:
Στη Γαλλία
● Πέρα από την πικρία που μεταδίδει για μια νέα γενιά η οποία χορογραφεί τον στίχο «η δυστυχία θα ήταν λιγότερο οδυνηρή κάτω απ’ τον ήλιο», αξιοσημείωτη και συγκινητική είναι η επανιδιοποίηση του «Emmenez-moi» του Αζναβούρ στις διαδηλώσεις και σε εκατοντάδες βιντεάκια όπου νεαροί διαδηλωτές τραγουδούν ξέφρενα το ρεφρέν. Με δεδομένο ότι ο Αζναβούρ έθιξε στην εποχή του κοινωνικά θέματα (ας θυμηθούμε το αριστουργηματικό «Ils disent») αλλά δεν υπήρξε «μετωπικά» πολιτικός, η χρησιμοποίηση των τραγουδιών του στις τωρινές πορείες μάλλον οφείλεται στο γεγονός ότι στην κινητοποίηση της 13ης Οκτωβρίου, στο Παρίσι, δεκάδες μουσικοί της Orchestre du Nouveau Monde ανταποκρίθηκαν σε κάλεσμα μέσω Instagram και έπαιξαν για τους διαδηλωτές μουσική από το «Star Wars», τους «Avengers», τους «Πειρατές της Καραϊβικής», αλλά και το «Emmenez-moi». Ενας από τους μουσικούς εξήγησε ότι ήθελαν να δημιουργήσουν το σάουντρακ της εξέγερσης…
● Το καινούργιο σύνθημα «Bismillah, c’est les ténèbres», («Bismillah έρχεται το σκοτάδι»): η φράση διαβάζουμε στον γαλλικό Τύπο παρέπεμπε αρχικά σε ένα μήνυμα που είχε σταλεί μέσω Snapchat – το οποίο χρησιμοποιούν μαθητές και φοιτητές για να συντονίζουν καταλήψεις και διαδηλώσεις. Σε μια τέτοια περίσταση έλαβαν το μήνυμα: «Γεια! Bismillah, έρχεται το σκοτάδι. Πότε είναι η κατάληψη, μα τον Θεό, αδερφέ μου; Θα τα σπάσουμε όλα. Βάλ’ με στην ομάδα της κατάληψης, Αϊσέκ». Το μήνυμα συνοδευόταν από ένα emoji με την αλγερινή σημαία και είχε αναρτηθεί με το ψευδώνυμο «Mamadou». Ηταν τόσο παράξενο και τόσο μακριά από τον τρόπο με τον οποίο μιλούν οι σημερινοί νέοι, ώστε οι μαθητές υποψιάστηκαν αμέσως ότι ο συντάκτης του ήταν στην πραγματικότητα αστυνομικός που είχε παρεισφρήσει στις ομάδες τους, παριστάνοντας τον φοιτητή, για να συγκεντρώσει πληροφορίες. Το μήνυμα εκλήφθηκε ως μια αδέξια προσπάθεια μίμησης της γλώσσας των νέων με μεταναστευτική καταγωγή, οι οποίοι κατά κανόνα ταυτίζονται για την αστυνομία με όσους προκαλούν επεισόδια και καταστροφές. Το περιστατικό προκάλεσε μεγάλα γέλια στους μαθητές, οι οποίοι έσπευσαν να αξιοποιήσουν το μήνυμα για να τρολάρουν την αστυνομία και να το μετατρέψουν σε σύνθημα συσπείρωσης. Ετσι, η φράση εξαπλώθηκε σαν πυρκαγιά…
● Το ιστορικό σύνθημα «La jeunesse emmerde le Front national»: από τα πιο αναγνωρίσιμα αντιφασιστικά συνθήματα της Γαλλίας, γεννήθηκε μέσα στην πανκ σκηνή της δεκαετίας του 1980: προέρχεται από το τραγούδι «Porcherie» του θρυλικού γαλλικού punk συγκροτήματος Bérurier Noir. Επέστρεψε δυναμικά στις διαδηλώσεις και στα social media, ιδίως στο TikTok, το 2024, όταν η γαλλική Ακροδεξιά σημείωσε σημαντική εκλογική άνοδο, και τώρα κατέβηκε ξανά στον δρόμο.
Και το… υβριδικό σύνθημα «Tasty Crousty antifascisti»: πρόκειται για λογοπαίγνιο που συνδυάζει το όνομα της δημοφιλούς αλυσίδας fast food «Tasty Crousty» με το ιστορικό ιταλικό αντιφασιστικό σύνθημα «Siamo tutti antifascisti» («Είμαστε όλοι αντιφασίστες»). Οπως έγραψε η Monde, η επιλογή δεν είναι τυχαία: «Σύμφωνα με την ιστορικό Βερονίκ Σερβά, η αναφορά στο fast food συνδέεται με τη νεανική κουλτούρα των λαϊκών προαστίων και αντιστρέφει στερεότυπα που χρησιμοποιούνται για τους νέους με μεταναστευτική καταγωγή. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνθημα ταυτόχρονα χιουμοριστικό και πολιτικό».
● Τα άλλα στοιχεία: από το anime αλλά και τη σειρά του Netflix «One Piece» στον Batman. «Οι νεαροί διαδηλωτές χρησιμοποιούν χαρακτήρες anime, υπερηρώων και ταινιών τρόμου, memes, μεταμφιέσεις, αυτοσχέδιες περφόρμανς και μουσική. Οι αναφορές αυτές δεν αποτελούν απλώς διακοσμητικά στοιχεία: δημιουργούν κοινό κώδικα μεταξύ νέων που μπορεί να μην έχουν την ίδια κοινωνική ή πολιτική αφετηρία», επισημαίνει το RTL. Και η Monde: «Το οπλοστάσιο κινητοποίησης των νέων υιοθετεί τους κώδικες και τα αστεία της διαδικτυακής κουλτούρας. Πρόκειται για χαρούμενες μορφές έκφρασης, οι οποίες συμβάλλουν στην ενίσχυση της συλλογικότητας και στην πολιτική της έκφραση. Ο Batman, οι δαιμονικοί ήρωες Chucky και Jigsaw, καθώς και ένα Γκρέμλιν βγαίνουν από ένα κατάστημα με είδη για αποκριάτικες μεταμφιέσεις και φάρσες στη λεωφόρο Μονπαρνάς. «Εχουμε πραγματικά αιτήματα και είμαστε αποφασισμένοι να τα διεκδικήσουμε», εξηγούν, κάτω από τις πλαστικές μάσκες τους, ο Γιανίς και ο Ααρόν, φοιτητές στο Σερζί, στην περιφέρεια Βαλ-ντ’Ουάζ, καθώς και ο Ισάμ και ο Αντάμ, μαθητές σε προπαρασκευαστική τάξη, στην ίδια πόλη».
«Αγώνες Πείνας» στο Βέλγιο
Στο γαλλόφωνο Βέλγιο, οι μαθητικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις του Οκτωβρίου επηρεάστηκαν εμφανώς από τις διαδηλώσεις στη Γαλλία και έχουν ανάλογα αιτήματα αλλά και συνθηματολογία και κώδικες. Τα αιτήματα αφορούν καταρχάς το κόστος της εκπαίδευσης, τις υπερπλήρεις αίθουσες και την πρόσβαση σε εκπαιδευτικό υλικό. Το πρακτορείο Reuters επισήμανε και μερικά πολύ χαρακτηριστικά «πρωτογενή» συνθήματα που καταγράφηκαν πρώτα στη Λιέγη:
«Είναι χάος· αγωνιζόμαστε για ένα δικαίωμα, όχι για ένα προνόμιο!»
«Επέλεξα την εκπαίδευση, όχι τα Hunger Games!»
Το δεύτερο αξιοποιεί το σύμπαν του «The Hunger Games» («Αγώνες Πείνας»), της δημοφιλούς δυστοπικής σειράς βιβλίων της Αμερικανίδας Suzanne Collins, που μεταφέρθηκαν με μεγάλη επιτυχία στο σινεμά. Περιγράφουν μια κοινωνία ακραίων ανισοτήτων, ανταγωνισμού και εξουσίας…
Τα «ροζ φλαμίνγκο» στην Αλβανία
Στην Αλβανία, το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο των κινητοποιήσεων είναι το περίφημο ροζ φλαμίνγκο: το εξωτικό πτηνό, παγιδευμένο σε συρματόπλεγμα, έγινε η εμβληματική εικόνα του κινήματος που ξεκίνησε τον περασμένο Μάιο από τη λαϊκή αντίθεση σε σχέδιο του Αμερικανού επιχειρηματία Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ, και της Ιβάνκα Τραμπ, για την αξιοποίηση ως πολυτελούς τουριστικού προορισμού ολόκληρου του νησιού Σαζάν στην Αδριατική, κοντά στην είσοδο του κόλπου της Αυλώνας, στη νότια Αλβανία. Βόρεια του κόλπου της Αυλώνας είναι όμως και η λιμνοθάλασσα της Νάρτας, σημαντικός υδροβιότοπος των φλαμίνγκο. Ετσι τα δύο στοιχεία συνδυάστηκαν και το ροζ φλαμίνγκο έγινε σύμβολο κι εξελίχθηκε σε ευρύτερη διαμαρτυρία για τη διαφθορά, την αδιαφάνεια και τη διακυβέρνηση. Το ροζ φλαμίνγκο πρωτοστατεί και στις μαθητικές-φοιτητικές κινητοποιήσεις που βασικά συνθήματα έχουν «Οταν ξυπνά η νεολαία, πέφτει η κυβέρνηση» και «Θέλουμε γνώση, όχι ανοησίες».
Το επιπλέον ενδιαφέρον στοιχείο σε όλες αυτές τις νεανικές κινητοποιήσεις είναι ότι οι νέοι άνθρωποι ανατρέχουν συχνά σε μια σύγχρονη κοινή συμβολική πολιτιστική «εσπεράντο» φτιαγμένη από αναφορές της γενιάς τους, ενσωματώνοντας σύμβολα του παρελθόντος «πειραγμένα» με τον τρόπο τους σε μια δημιουργική διαδικασία επανοικειοποίησης. Ισως και να φτιάχνουν έτσι μια καινούργια «γλώσσα» αντίστασης, αναγνωρίσιμη από όλους όσοι ξεκινούν τη ζωή τους με τις περιορισμένες ή και ανύπαρκτες προοπτικές που τους επιφυλάσσει ο -καθόλου θαυμαστός- καινούργιος κόσμος.
Συνθήματα που χτυπούν κατευθείαν τον ιδεολογικό πυρήνα της Μελόνι και της διακυβέρνησής της: «Nessuno è straniero» («Κανείς δεν είναι ξένος») και «Di scuola e di lavoro non si può morire» («Δεν μπορεί να πεθαίνει κανείς για το σχολείο και τη δουλειά») EPA/MOURAD BALTI TOUATI
«Bella Ciao» στην Ιταλία
Στην Ιταλία, στις κινητοποιήσεις της 16ης Οκτωβρίου υπό τον τίτλο «No Meloni Day», το πολιτιστικό και συμβολικό οπλοστάσιο συνδέθηκε πιο άμεσα με την ιστορική μνήμη του αντιφασισμού, αλλά και με την εναντίωση στις στρατιωτικές δαπάνες. Στις πορείες ακούστηκε φυσικά το διαχρονικό «Bella Ciao», ένα από τα πιο αγαπημένα τραγούδια των Ιταλών παρτιζάνων του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου που έκτοτε έγινε σύμβολο αντιφασιστικού αγώνα. Οσο για τα συνθήματα πέρα από το επίσης διαχρονικό «Siamo tutti antifascisti» ήταν και: «Λεφτά για τα σχολεία, όχι για τον πόλεμο», «Λιγότερα όπλα, περισσότερα δικαιώματα» κ.ά. Σε αυτά όμως προστέθηκαν και συνθήματα που χτυπούν κατευθείαν τον ιδεολογικό πυρήνα της Μελόνι και της διακυβέρνησής της: «Nessuno è straniero» («Κανείς δεν είναι ξένος») και «Di scuola e di lavoro non si può morire» («Δεν μπορεί να πεθαίνει κανείς για το σχολείο και τη δουλειά»).
Επίσης στη Βενετία, διαδηλωτές έγραψαν «sangue di Gaza» («αίμα της Γάζας») στους τοίχους του κτιρίου της Μητροπολιτικής Πόλης, συνδέοντας τις κινητοποιήσεις με τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη.
Στη Γένοβα έγινε όμως και μια πολύ χαρακτηριστική περφόρμανς όταν φοιτητές και μαθητές κρέμασαν ανάποδα ομοιώματα της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι και του υπουργού Παιδείας Τζουζέπε Βαλντιτάρα, παραπέμποντας ευθέως στην έκθεση του νεκρού Μπενίτο Μουσολίνι κρεμασμένου ανάποδα στην πλατεία Λορέτο του Μιλάνου, στις 29 Απριλίου 1945, τις τελευταίες ημέρες του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου στην Ιταλία. Παράλληλα, φοιτητές και μαθητές έκαψαν ένα άρμα μάχης από χαρτόνι έξω από τα γραφεία της ιταλικής Ενωσης Βιομηχάνων.
Διαβάστε περισσότερα