«Η ποίηση πρέπει να γράφεται από τους πολλούς. Οχι από τον έναν». Η φράση αυτή του Λοτρεαμόν μάλλον πέρασε στην αφάνεια όταν ειπώθηκε. Διέσχισε βουβή τον 19ο αιώνα μέχρι να συναντήσει την ομάδα των σουρεαλιστών στον Μεσοπόλεμο. Από τότε γίνεται σημαία τους και μαζί μια φράση που ανοίγει το ποιητικό συμβάν προς νέες κατευθύνσεις. Στην πραγματικότητα βέβαια, η φράση αυτή που ως πρόθεση θα χαρακτηρίσει μια από τις πιο προωθημένες εκδοχές του μοντερνισμού έχει εφαρμοστεί ξανά. Στον λαϊκό πολιτισμό.
Τα λαϊκά τραγούδια των λαών, τα δημοτικά τραγούδια. Τις παρακαταθήκες αυτές που ο ανώνυμος συγγραφέας τους είναι πληθυντικός, μια συλλογική φωνή ενός τόπου. Το ερώτημα που τίθεται σήμερα -όταν όλες οι συνθήκες που δημιούργησαν τον λαϊκό πολιτισμό έχουν διαλυθεί- είναι πώς μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτόν τον πληθυντικό αριθμό, άρα και σε μια μορφή λαϊκότητας.
Τους προηγούμενους μήνες είχα βρεθεί στη Βόρεια Εύβοια για το πρόγραμμα των εκπαιδευτικών προγραμμάτων της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, Μέλισμα ΙΙΙ. Μαζί με τη Δανάη Στεργίου, τον Μιχάλη και τον Παντελή Καλογεράκη δημιουργήσαμε εργαστήρια δημιουργικής γραφής στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο, καθώς και τμήματα ενηλίκων στην Αιδηψό και την Ιστιαία. Οι κάτοικοι κλήθηκαν να γράψουν ελεύθερα για τα βιώματα και τις εμπειρίες τους, να δοκιμάσουν φόρμες, να μπουν στη διαδικασία της διόρθωσης και της αλλαγής. Στη συνέχεια μια επιλογή από τα ποιήματα αυτά μελοποιήθηκαν. Οι ίδιοι κάτοικοι κλήθηκαν να διδαχθούν χορωδιακά τα ποιήματά τους, να τα τραγουδήσουν και να τα μοιραστούν. Η διαδικασία κατέληξε στη συναυλία «Υδατα: Μελωδίες από τις πηγές των ατμών» στα Λουτρά της Αιδηψού. Η ομάδα κλήθηκε να παρουσιάσει στην κοινότητα όλη της τη δουλειά συμπυκνωμένη σε περίπου δύο ώρες σκηνικής έκφρασης.
Μια μικρή προσωπική παρένθεση: Η ενασχόληση με την ποίηση, ειδικά εδώ, ειδικά τώρα, κουβαλάει κάτι αποκαρδιωτικά μοναχικό. Ισως έτσι να ήταν πάντα, ίσως τώρα μέσα στον θόρυβο της πληροφορίας να το νιώθεις περισσότερο. Οταν γράφεις ποίηση -γιατί τελικά αυτό είναι που ξέρεις να κάνεις, αυτό που θέλεις να κάνεις- και εφόσον δεν έχεις μεθύσει από τον ναρκισσισμό του ρόλου σου, πολύ συχνά αναρωτιέσαι γιατί συνεχίζεις να κάνεις όσα κάνεις. Την ερώτηση την απαντάς. Και ύστερα συνεχίζεις. Αλλά η ερώτηση επιστρέφει. Λοιπόν αυτό στο οποίο θέλω να καταλήξω είναι πως τη νύχτα της συναυλίας έμοιαζε σαν όλα να αποκτούν νόημα. Και η ποίηση να βρίσκει την πραγματική της λειτουργία. Χωρίς αστερίσκους, χωρίς υποσημειώσεις. Ηταν τέτοια η ένταση των συναισθημάτων, η κυριαρχία της ουσίας και τελικά η αμοιβαία ευγνωμοσύνη που η ερώτηση απαντήθηκε με τον πιο εμφατικό τρόπο. Και η αίσθησή μου είναι πως το λαϊκό, το αυθεντικά λαϊκό έχει νόημα να παίρνει τέτοιες μορφές.
Γιατί το λαϊκό δεν είναι αυτό που γίνεται αποδεκτό από ένα μεγάλο κομμάτι κόσμου. Αυτό είναι το pop, που ως popular μεταφράζεται με την ίδια λέξη. Δεν είναι το μαζικό χωρίς προϋποθέσεις. Δεν είναι καν υποχρεωτικά το ριζωμένο στην παράδοση και στο χρονικό βάθος (αυτό πολύ άνετα μπορεί να εξοκείλει στο φολκλόρ). Το λαϊκό είναι μια διαδικασία. Κατά την οποία ο διαχωρισμός ανάμεσα σε αυτόν που παράγει την τέχνη και σε αυτόν που την καταναλώνει αίρεται. Είναι η κοινότητα που τραγουδάει την κοινότητα. Είναι μια συλλογική ανάγκη που γίνεται συλλογική επιτέλεση. Γιατί πέρα από όλα τα άλλα, αυτό που ζήσαμε ήταν αυτό ακριβώς. Η δημιουργία μιας κοινότητας με κέντρο της την τέχνη. Οχι ως υψηλή αφηρημένη έννοια, αλλά ως εφαρμοσμένη και απτή ανάγκη. Με τρόπο απλό και άμεσο. Ως αισθητική και ως πολιτική ταυτόχρονα. Ως κοινωνία. Ως έναν τρόπο των ανθρώπων να συναντιούνται. Ας κλείσουμε με τα μεγάλα λόγια του Γιώργου Σεφέρη. Οχι για να πρωτοτυπήσουμε. Αλλά γιατί τα βιώσαμε. Και μάλιστα ως μια εμπειρία συλλογική: «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας./ Σπέρνουνται γεννιούνται σαν τα βρέφη/ ριζώνουν θρέφουνται με το αίμα./ Οπως τα πεύκα/ κρατούνε τη μορφή του αγέρα/ ενώ ο αγέρας έφυγε, δεν είναι εκεί/ το ίδιο τα λόγια φυλάγουν τη μορφή του ανθρώπου/ κι ο άνθρωπος έφυγε, δεν είναι εκεί».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr