Στην πολιτική επιστήμη, ο όρος νεοπατριμονιαλισμός περιγράφει μια βαθιά, συστημική παθογένεια: ένα μοντέλο διακυβέρνησης όπου, πίσω από τη βιτρίνα των σύγχρονων δημοκρατικών θεσμών, η πραγματική εξουσία ασκείται από άτυπα, κλειστά δίκτυα.
Αυτά τα δίκτυα αντιμετωπίζουν τον δημόσιο πλούτο, τις κρατικές δομές και τις ροές χρήματος όχι ως δημόσια αγαθά προς όφελος των πολλών, αλλά ως «ιδιωτική λεία» για την αναπαραγωγή και τη σταθεροποίηση της δικής τους ισχύος.
Ως εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Έκθεση για το Κράτος Δικαίου, η οποία έχει υπερψηφιστεί με ευρεία πλειοψηφία, δίνουμε μαζί με τις δημοκρατικές δυνάμεις μια σκληρή μάχη για να αποτυπώσουμε αυτήν ακριβώς τη δομική διάβρωση. Η θεσμική αυτή επιτυχία στο Στρασβούργο, όμως, δεν αποτελεί το τέλος του δρόμου. Είναι η αφετηρία και το απαραίτητο εργαλείο για τη συνέχεια του πολιτικού και κοινωνικού αγώνα απέναντι στα κλειστά συστήματα εξουσίας.
Αν και πολλοί εστιάζουν στις διαφορές της επικοινωνιακής ρητορικής, οι μέθοδοι της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ και του συστήματος του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ελλάδα δεν διαφέρουν και τόσο στην ουσία τους. Και οι δύο εκφράζουν την ίδια νεοπατριμονιαλική λογική, μετατρέποντας τη δημόσια διοίκηση σε έναν ιδιότυπο μηχανισμό εξυπηρέτησης ισχυρών οικονομικών εταίρων, όπου η προσωπική πίστη και το κοινό οικονομικό συμφέρον αντικαθιστούν τον νόμο.
Η Εκδοχή Τραμπ: Η Παγίωση της Επιχειρηματικής Συναλλαγής
Ο Ντόναλντ Τραμπ προσφέρει το πιο κραυγαλέο παράδειγμα αυτής της πολιτικής κουλτούρας. Δεν αντιμετωπίζει το κράτος απλώς με όρους παραδοσιακής ευνοιοκρατίας, αλλά μέσω μιας βαθύτερης θεσμικής υποβάθμισης. Η μεταφορά του κέντρου λήψης αποφάσεων από τα επίσημα θεσμικά όργανα στα σαλόνια του Mar-a-Lago —εκεί όπου κορυφαίοι επιχειρηματίες, λομπίστες και «κολλητοί» συνδιαμορφώνουν τη γεωπολιτική και οικονομική ατζέντα— συνιστά την παγίωση της νεοπατριμονιαλικής αυθαιρεσίας.
Στο σύστημα αυτό, οι φερόμενες καταγγελίες για ροές δισεκατομμυρίων από κρατικά κεφάλαια της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ προς επενδυτικά σχήματα του στενού του περιβάλλοντος, ή οι αποκαλύψεις για εκατομμύρια από ξένες κυβερνήσεις προς τις επιχειρήσεις του, αποδεικνύουν πώς η εξωτερική πολιτική και τα κρατικά αξιώματα μετατρέπονται σε πεδίο ιδιωτικής οικονομικής συναλλαγής. Η ύψιστη αρετή δεν είναι η τήρηση των δημοκρατικών διαδικασιών, αλλά η εξασφάλιση προνομιακών όρων για την οικονομική ελίτ που στηρίζει το σύστημα.
Η Εκδοχή Μητσοτάκη: Από το Μαξίμου στο Σύστημα των Εκλεκτών
Στην Ελλάδα, το «Επιτελικό Κράτος» του Κυριάκου Μητσοτάκη πλασαρίστηκε ως η επιτομή του τεχνοκρατικού εκσυγχρονισμού και της δήθεν «αριστείας». Στην πραγματικότητα, όμως, λειτουργεί ως ένας μηχανισμός ακραίας συγκέντρωσης και ιδιοποίησης της εξουσίας.
Το πρόβλημα εκτείνεται σε μια βαθιά συμμαχία ανάμεσα στη Δεξιά και συγκεκριμένα επιχειρηματικά δίκτυα. Η διαχείριση κρίσιμων κρατικών λειτουργιών —από τον έλεγχο της ΕΥΠ και το σκάνδαλο των υποκλοπών, μέχρι το όργιο των απευθείας αναθέσεων και την κατευθυνόμενη κατανομή των δισεκατομμυρίων του Ταμείου Ανακαμψης σε ελάχιστους και ισχυρούς ολιγάρχες— αποδεικνύει τη λειτουργία ενός κλειστού συστήματος.
Η βιτρίνα έγινε ψηφιακή και «ευρωπαϊκή», αλλά η ουσία παρέμεινε οπισθοδρομική: μια στενή οικονομική και πολιτική ελίτ ελέγχει το χρήμα, την πληροφορία και τους πόρους της χώρας εις βάρος της κοινωνικής πλειοψηφίας.
Τι Αποκαλύπτει η Έκθεσή μας στο Ευρωκοινοβούλιο
Στην Έκθεση για το Κράτος Δικαίου χαρτογραφούμε με ακρίβεια τα κοινά χαρακτηριστικά αυτής της διάβρωσης που απειλούν τις δημοκρατίες μας:
• Η Συστηματική Υπονόμευση των Ελεγκτικών Μηχανισμών: Όπως ο Τραμπ επιτίθεται διαχρονικά στις ομοσπονδιακές υπηρεσίες και τη Δικαιοσύνη, έτσι και στην Ελλάδα βλέπουμε μια πρωτοφανή προσπάθεια χειραγώγησης και απαξίωσης των Ανεξάρτητων Αρχών και των δικαστικών λειτουργών όταν αυτοί επιχειρούν να επιτελέσουν το συνταγματικό τους καθήκον και να ελέγξουν την εκτελεστική εξουσία.
• Η Προσωπική Πίστη και το Κοινό Συμφέρον ως Μοναδικό Κριτήριο: Η αξιοκρατία υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη στελέχωσης κρίσιμων κρατικών δομών και οργανισμών από πρόσωπα που εγγυώνται ότι το κυβερνών δίκτυο θα παραμείνει στο απυρόβλητο.
• Η Ιδιοποίηση των Δημόσιων Πόρων: Το κράτος αντιμετωπίζεται ως εργαλείο χρηματοδότησης των λίγων. Αντί οι πόροι να κατευθύνονται στην ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, της υγείας και της παιδείας, αξιοποιούνται για τη σταθεροποίηση του κυβερνητικού δικτύου εξουσίας και των φίλα προσκείμενων μέσων ενημέρωσης.
Συνέχεια στον Αγώνα για τις Δημοκρατικές Κατακτήσεις
Η υπερψήφιση της Έκθεσής μας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι μια μεγάλη νίκη για την υπεράσπιση των δημοκρατικών κεκτημένων. Δεν εφησυχάζουμε όμως. Αυτή η θεσμική καταδίκη της αυθαιρεσίας αποτελεί το έναυσμα για να εντείνουμε την πίεση και τον αγώνα μας τόσο μέσα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς όσο και μέσα στην ίδια την κοινωνία.
Είτε εκφράζεται με τον ωμό επιχειρηματικό κυνισμό του Ντόναλντ Τραμπ είτε με το δήθεν τεχνοκρατικό προφίλ του Κυριάκου Μητσοτάκη, αυτή η ιδιότυπη ιδιοποίηση του κράτους πρέπει να ανατραπεί. Η απάντησή μας από την Αριστερά και τις προοδευτικές δυνάμεις είναι η απόλυτη διαφάνεια, ο αυστηρός έλεγχος των ευρωπαϊκών κονδυλίων και η επιστροφή του κράτους στους πραγματικούς ιδιοκτήτες του: τους ίδιους τους πολίτες. Ο αγώνας για το Κράτος Δικαίου είναι καθημερινός, είναι διαρκής και δεν σταματά σε καμία ψηφοφορία. Η Δημοκρατία δεν είναι ιδιοκτησία κανενός.
*Αντιπροέδρος της Ομάδας της Αριστεράς (The Left) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Ευρωβουλευτής ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr