«Η απουσία της γέμισε τον κόσμο», «Μπροστά να βρίσκεσαι από κάθε χωρισμό», «Ετσι ζούμε αποχαιρετώντας για πάντα»… Ο Ουίλιαμ Κέντριτζ είναι εδώ για να μας αφηγηθεί τη μεγάλη στιγμή της ανθρώπινης τόλμης και του έρωτα, τον πανάρχαιο μύθο του Ορφέα που αναμετράται με τον θάνατο και ονειρεύεται το αδύνατο όταν κατέβει στον Αδη για να φέρει πίσω στη ζωή την αγαπημένη του Ευρυδίκη.
Οι φιγούρες του Κέντριτζ από ανοξείδωτο χάλυβα με βαφή στο χρώμα της σκουριάς απλώνονται στις τρεις αίθουσες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Αλλοτε ο Ορφέας, ο Ερμής ή στοιχεία της φύσης, μαζί με τα περιγράμματα των δέντρων με κυρίαρχη τη βελανιδιά που εκπροσωπεί την Ευρυδίκη, όπως εξήγησε κατά τη διάρκεια της ξενάγησης χθες το απόγευμα, μαζί με στίχους στα ελληνικά και τα αγγλικά από ποιήματα του Ρίλκε ή άλλες φράσεις που συγκέντρωσε ο ίδιος από «διαφορετικούς τόπους και χρόνους», συνυπάρχουν με αρμονία με τα μόνιμα εκθέματα στην περιοδική ατομική του έκθεση με τίτλο «Μιμήσου τον ύπνο των λίθων» και υπότιτλο «Ορφέας, Ευρυδίκη, Μεταμόρφωση και Επιστροφή».
Η έκθεση, που εγκαινιάστηκε χθες βράδυ παρουσία του καλλιτέχνη από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, φέρνει σε συνομιλία μοναδικά εκθέματα των μόνιμων συλλογών με τα έργα του διασημότερου Νοτιοαφρικανού καλλιτέχνη κι ενός από τους επιδραστικότερους της εποχής μας, σε μια σπάνια στιγμή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου που ανοίγει τους χώρους του σε έργα σύγχρονης τέχνης.
Οι ελληνικοί μύθοι
«Πρέπει να καταλάβετε πόσο εξαιρετική ευκαιρία είναι να παρουσιάζω τη δουλειά μου και τις δουλειές των συνεργατών μου ανάμεσα στα εκπληκτικά έργα του μουσείου. Νομίζω ότι ήμουν 8 ετών όταν “συνάντησα” τη δύναμη των ελληνικών μύθων. Ημουν σ’ ένα ταξίδι με τρένο από το Γιοχάνεσμπουργκ προς την Ακτή, με την αδελφή και τον πατέρα μου ο οποίος μας διάβασε κάποιες ιστορίες των ελληνικών μύθων, την ιστορία του Περσέα…», είπε μεταξύ άλλων χθες και εστίασε στη δύναμη των μύθων. «Είναι περισσότερο από μια ιστορία. Μας εμπλέκουν με τα πιο βαθιά αισθήματα. Να ελπίζουμε πως μπορούμε να ελέγξουμε τον κόσμο, γνωρίζοντας ότι δεν μπορούμε… Η παρουσίαση της έκθεσης από αυτή τη δουλειά, από αυτή την παραγωγή, δεν θα μπορούσε να συμβεί σε άλλη πόλη, σε άλλο ίδρυμα. Και καταλαβαίνω ότι για πολλούς ανθρώπους που εργάζονται στο μουσείο, είναι ένα είδος “ιεροσυλίας” να φέρεις κάτι τόσο νέο ανάμεσα σ’ αυτά τα γλυπτά», σχολίασε και ευχαρίστησε όσους εργάστηκαν για την υλοποίηση της έκθεσης και την επιμελήτρια Burcu Fikretoglu.
Ανάμεσα στον επιβλητικό κούρο, στις κομψές κόρες, στις Σφίγγες, στα θραύσματα και στα επιτύμβια μνημεία, την ελεφαντοστέινη λύρα και τα σωζόμενα θραύσματά της, τη λευκή κύλικα που απεικονίζει τον φόνο του Ορφέα από μια μαινόμενη Θράσσα βρίσκονται τα έργα που ο Κέντριτζ δημιούργησε για την όπερα «L ‘Orfeo» του Κλαούντιο Μοντεβέρντι μαζί με άλλες δημιουργίες του. Η ατμόσφαιρα της έκθεσης είναι συγκινητική, με συναίσθημα ευφορίας και ανάτασης παρά τον μύθο του θανάτου.
Στη Λυρική
Η έκθεση παρουσιάζεται ταυτόχρονα με την ελληνική πρεμιέρα της σκηνοθεσίας-εικαστικής προσέγγισης του Κέντριτζ για την όπερα «Ορφέας» του Κλαούντιο Μοντεβέρντι στην Εθνική Λυρική Σκηνή για πρώτη φορά στην ιστορία της, σε ενορχήστρωση για σύγχρονα όργανα του Νίκου Μιούλυ και μουσική διεύθυνση του Κωνσταντίνου Τερζάκη. Πρόκειται για μεγάλη διεθνή συμπαραγωγή της ΕΛΣ με το Φεστιβάλ Γκλάιντμπορν και τη Μητροπολιτική Οπερα της Νέας Υόρκης, η οποία ανοίγει τη σεζόν 2026/27 και παρουσιάζεται από σήμερα έως και τις 14 Νοεμβρίου, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος.
Το έργο του Ουίλιαμ Κέντριτζ καλύπτει ένα ευρύ φάσμα: σχέδιο, γλυπτική, χαρακτική, λιθογραφία, ξυλογραφία, κινηματογράφος, θέατρο και όπερα που υλοποιούνται με διαφορετικά υλικά και καλλιτεχνικά μέσα, έχοντας στον πυρήνα το σχέδιο. Το σβήσιμο, η κίνηση, η αναθεώρηση είναι κυρίαρχα στοιχεία αυτής της διαδικασίας, όπως λέει ο ίδιος. Τα έργα του μιλούν για την Ιστορία, τη μνήμη, την πολιτική, τη φιλοσοφία, τα ανθρώπινα δικαιώματα. Γεννημένος στο Γιοχάνεσμπουργκ του απαρτχάιντ, σε μια κοινωνία που ο ίδιος αποκαλεί «κατακερματισμένη», μεγάλωσε σε οικογένεια ενάντια στο καθεστώς των φυλετικών διακρίσεων του απαρτχάιντ, σε πνεύμα ελευθερίας και ισότητας για όλους.
«Ο Κέντριτζ δεν φοβάται να αποκαλύψει τα τρωτά σημεία του έργου του»
«Ο Ουίλιαμ Κέντριτζ διαθέτει το σπάνιο χάρισμα το προσωπικό, το αυτοβιογραφικό στοιχείο να μπορεί να το κάνει δημόσιο. Και αυτό το στοιχείο να αποτελεί ταυτόχρονα αναπόσπαστο μέρος της δημιουργικής του πορείας», λέει στην «Εφ.Συν.» η ιστορικός τέχνης, επιμελήτρια εικαστικών εκθέσεων και εκδόσεων, συγγραφέας Ελισάβετ Πλέσσα που επιμελήθηκε το βιβλίο «Δόγματα της συγκίνησης: από το εργαστήριο στη σκηνή» (Κάπα Εκδοτική). Αποκαλύπτει την τελετουργία της σύλληψης των έργων του από τη στιγμή του πρώτου σχεδίου στο εργαστήριο μέχρι την ολοκλήρωση και την παρουσίασή τους σε αίθουσες λυρικών σκηνών και σε εκθεσιακούς χώρους για να συνομιλήσουν με τη μουσική και να συνδεθούν με το μεγάλο κοινό.
«Ο αναγνώστης όχι μόνο θα κατανοήσει τον τρόπο που δουλεύει αυτός ο αναγεννησιακού τύπου καλλιτέχνης, αλλά θα ανακαλύψει και πτυχές της ζωής του, τις οποίες μοιράζεται μαζί μας γενναιόδωρα ο Κέντριτζ», λέει στη συνέντευξη που ακολουθεί και μας προϊδεάζει για τη συζήτηση που θα ακολουθήσει ανάμεσά τους, αύριο, στην παρουσίαση της έκδοσης (στις 12.00 στον Χώρο Τεχνών Auditorium, Σίνα 2-4. Μετά την συζήτηση ο Ουίλιαμ Κέντριτζ θα υπογράψει βιβλία).
Ποια είναι η αφετηρία για την έκδοση του βιβλίου στα ελληνικά και ποια είναι η συμβολή σας σε αυτήν;
Με αφορμή τη σκηνοθεσία του για την όπερα «Ορφέας» του Μοντεβέρντι και την πρώτη της παρουσίαση στο Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν, ο Ουίλιαμ Κέντριτζ θέλησε να συγκεντρώσει σε ένα βιβλίο τις σκέψεις του για τον τρόπο που δημιουργεί τα θεατρικά έργα του. Να δείξει στον αναγνώστη τις διαδρομές μέσα από τις οποίες από το σχέδιο οδηγείται στη σκηνή, είτε πρόκειται για τη σκηνοθεσία γνωστών έργων του μεγάλου κλασικού ρεπερτορίου είτε για την εξ αρχής δημιουργία μιας θεατρικής παράστασης. Πώς ένα μικρό σχέδιο που ζωγραφίζει μέσα στο εργαστήριό του καταλήγει σε μια μακέτα της παράστασης και από εκεί στις αίθουσες των λυρικών σκηνών, συνομιλώντας με τη μουσική και επιδιώκοντας τη σύνδεση με τον έξω κόσμο.
Αφού το βιβλίο κυκλοφόρησε στα αγγλικά το περασμένο καλοκαίρι, ο Ουίλιαμ Κέντριτζ μού ζήτησε να βρω έναν Ελληνα εκδότη και να επιμεληθώ προσωπικά το βιβλίο ώστε η κυκλοφορία του να συμπέσει με την πρεμιέρα (απόψε) του «Ορφέα» στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Πρέπει να σημειωθεί πως πρόκειται για το πρώτο του βιβλίο που εκδίδεται στην ελληνική γλώσσα, και έτσι ήταν μια μεγάλη ευθύνη, εντός ενός πολύ περιορισμένου χρονικού περιθωρίου, να αποδοθούν σωστά οι λεπτές έννοιες του έργου και της σκέψης του. Παρακολουθώντας χρόνια τώρα το έργο του Κέντριτζ, δούλεψα πολύ στενά και εντατικά με τον μεταφραστή της έκδοσης, τον Αντώνη Γαλέο, και επέβλεψα όλα τα στάδια της παραγωγής του βιβλίου, από το χειρόγραφο και τη γραφιστική προσαρμογή του στην ελληνική έκδοση μέχρι την εκτύπωσή του.
Παρά την ενασχόλησή σας με το έργο του Ουίλιαμ Κέντριτζ, υπήρξαν πτυχές που σας ήταν άγνωστες;
Συνειδητοποίησα πόσο η δημιουργική του πορεία ξεκινά μοναχικά αλλά στηρίζεται στους συνεργάτες του, οι οποίοι αποτελούν πλέον την ευρύτερη οικογένειά του, για να ολοκληρωθεί μέσα από τον βαθύ σεβασμό των απόψεών τους και τη διαρκή επαφή μαζί τους. Επίσης είδα πόσο ο Κέντριτζ είναι ένας καλλιτέχνης που δεν φοβάται να αποκαλύψει τα τρωτά σημεία του έργου του ή τη λανθασμένη κρίση του. Και πόσο αυτό το «λάθος» γίνεται η «λιγότερο καλή ιδέα», όπως την ονομάζει, η αφετηρία για τη δημιουργία χωρίς τον φόβο της αποτυχίας.
Ποιο είναι αγαπημένο σας σημείο στο βιβλίο;
Στο κεφάλαιο 3, όπου ο Κέντριτζ γράφει:
«Πώς να δουλεύεις σε ένα εργαστήριο, αγνοώντας τον έξω κόσμο; Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, έπρεπε να αφήσεις τον κόσμο να μπει στο εργαστήριο, να κατακερματιστεί, τα κομμάτια του να αναδιαταχθούν, και να τον στείλεις πάλι έξω ως σχέδιο, ταινία, θεατρική μακέτα. Η ελπίδα μας ήταν πως, εκτός του εργαστηρίου και πάλι, τα κομμάτια αυτά θα επανασυνδέονταν με τον κόσμο. Ακόμη κι αν το τελικό σχέδιο δεν είχε κανένα αναγνωρίσιμο στοιχείο –μια σεκάνς κινουμένων σχεδίων που κατέληγε σε ένα εκτεταμένο, μισοτελειωμένο σβήσιμο, με αποτέλεσμα ένα γκρίζο πεδίο σημαδεμένο από ιστορίες–, οι ιστορίες αυτών των σημαδιών ήταν αναγκαίες για τη δημιουργία του σχεδίου. Το γκρίζο χαρτί υπήρξε κάποτε σελίδα κειμένου, τοπίο ή κανάτα και πορτοκάλια».
Πώς θα περιγράφατε τη συνεργασία σας με τον Ουίλιαμ Κέντριτζ;
Υπέροχη και απρόσκοπτη. Τόσο με τον ίδιο όσο και με τους συνεργάτες του.
Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο προτέρημα στον άνθρωπο Ουίλιαμ;
Πως κατορθώνει παρά τη διεθνή και τεράστια απήχηση του τόσο πολύπλευρου έργου του ο ίδιος να παραμένει ταπεινός και ανθρώπινος.
Διαβάστε περισσότερα