Σε σοβαρό πρόβλημα για τη χρηματοδότηση της οικονομίας, επομένως και για τους ρυθμούς ανάπτυξης, αναδεικνύονται πλέον ο «αφελληνισμός» των τεσσάρων ελληνικών συστημικών τραπεζών και τα φαινόμενα «αποστροφής του ρίσκου» που εμφανίζονται στην τραπεζική χρηματοδότηση. Τα στοιχεία της ΤτΕ καταγράφουν σοβαρή μείωση της καθαρής χρηματοδότησης των επιχειρήσεων από το τραπεζικό σύστημα, δεδομένο που αποτελεί προάγγελο κακών, καθώς η συγκυρία (ενεργειακή κρίση και ακριβό χρήμα) ασκεί πολλαπλές πιέσεις προς τις επιχειρήσεις.
Σε μια τέτοια συγκυρία, η εγγενής αντίφαση στον χαρακτήρα των τραπεζών, που είναι κερδο-σκοπικές (σκοπούσες το κέρδος) επιχειρήσεις όπως οποιαδήποτε άλλη αλλά ταυτόχρονα έχουν νευραλγικό ρόλο με σοβαρές δημόσιες επιπτώσεις, οξύνεται. Σε τέτοιες συγκυρίες απαιτούνται μηχανισμοί εξομάλυνσης αυτής της αντίφασης, αλλά τέτοιοι μηχανισμοί δεν υπάρχουν. Η κυβέρνηση αρκείται σε εκκλήσεις προς τις τράπεζες να αυξήσουν τις ροές χρηματοδότησης, ενώ ο αρμόδιος επόπτης, η ΤτΕ, εποπτεύει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και όχι την επαρκή χρηματοδότηση της οικονομίας.
Το γεγονός ότι το μακράν μεγαλύτερο ποσοστό των τεσσάρων ελληνικών συστημικών τραπεζών ανήκει σε ξένους επενδυτές, κυρίως funds που απλώς αναζητούν αποδόσεις και υψηλά μερίσματα, θέτει εκτός της οπτικής τους το πρόβλημα χρηματοδότησης της οικονομίας.
Σε «ξένα χέρια»
Στο πλαίσιο αυτό, τα στοιχεία της ΤτΕ για μεγάλη μείωση των καθαρών χρηματοδοτικών ροών ηχούν σαν καμπανάκι και προοιωνίζονται επιβράδυνση της ελληνικής οικονομίας, με συνέπειες που εκτείνονται πολύ πέραν των τραπεζικών χορηγήσεων με τη στενή έννοια.
Οπως δείχνει ο πίνακας που παραθέτουμε, ένα σημαντικό αποτέλεσμα της μακράς πορείας διάσωσης και «εξυγίανσης» των ελληνικών τραπεζών, που κόστισε δεκάδες δισ. ευρώ στο ελληνικό Δημόσιο και τους Ελληνες φορολογούμενους, ήταν ότι οι τράπεζες «αφελληνίστηκαν», δηλαδή πέρασαν υπό τον έλεγχο ξένων επενδυτών, που ελέγχουν πρωτοφανώς υψηλά ποσοστά του μετοχικού τους κεφαλαίου.
Αυτοί οι ξένοι επενδυτές είναι funds και, καθώς οι τράπεζες καταγράφουν πλέον επαναλαμβανόμενα πολύ υψηλά κέρδη μετά το 2022 και διανέμουν διαρκώς υψηλότερα μερίσματα, το συντριπτικό ποσοστό αυτών των μερισμάτων διαφεύγει στο εξωτερικό και δεν επιστρέφει με τη μορφή παραγωγικών επενδύσεων στην ελληνική οικονομία, στερώντας της πολύτιμη ρευστότητα που θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει επενδύσεις.
Στη μακρά πορεία διάσωσής τους με δημόσιους πόρους, το ελληνικό Δημόσιο δεν κράτησε σε καμία τράπεζα ένα αξιόλογο ποσοστό ώστε να έχει έναν μοχλό παρέμβασης στην επιτοκιακή τους πολιτική και στα κριτήρια χρηματοδότησης της οικονομίας. Οι κυβερνήσεις Μητσοτάκη μετά το 2019 δεν διαπραγματεύτηκαν καν τέτοια ζητήματα ούτε όταν πρόσφεραν στις τράπεζες το ύστατο και μεγαλύτερο «δώρο»: την απαλλαγή τους από δεκάδες δισ. «κόκκινων» δανείων μέσω του προγράμματος «Ηρακλής» τα οποία εξαΰλωναν τα ίδια κεφάλαιά τους. Μέσω του «Ηρακλή» οι τράπεζες επανήλθαν σε οργιώδη κερδοφορία, μοιράζουν υψηλά μερίσματα, αλλά δεν θεωρούν ότι έχουν καμία άλλη «υποχρέωση» προς την ελληνική οικονομία και τον ελληνικό λαό -που «μάτωσε» για να διασωθούν- πέραν του να διασφαλίζουν τα κέρδη τους.
Τα αποτελέσματα στο 9μηνο 2026
Συνολικά καθαρά κέρδη 2,832 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 12,20% έναντι του 9μηνου του 2025 που είχαν καθαρά κέρδη 2,524 δισ. ευρώ, εμφάνισαν στο φετινό 9μηνο οι τρεις (Alpha Bank, Τράπεζα Πειραιώς, Eurobank) από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες, καθώς η Εθνική Τράπεζα ανακοινώνει αποτελέσματα την ερχόμενη Τετάρτη 4 Νοεμβρίου. Το αντίστοιχο 9μηνο του 2025 οι τρεις συστημικές τράπεζες είχαν εμφανίσει συνολική καθαρή κερδοφορία 2,524 δισ. ευρώ.
ALPHA BANK: Αυξημένα κατά 14,2% ήταν τα καθαρά κέρδη της τράπεζας στο 9μηνο, τα οποία ανέρχονται σε 778,5 εκατ. ευρώ. Η επίδοση στηρίχθηκε στην άνοδο των καθαρών εσόδων από τόκους και προμήθειες, στην πιστωτική επέκταση και στην ενίσχυση των κεφαλαίων πελατών. Ιδιαίτερα ισχυρή ήταν η επίδοση στα καθαρά έσοδα από τόκους, τα οποία σε επίπεδο 9μηνου ανήλθαν σε 1,325 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 10,7% σε ετήσια βάση.
ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ: Τα καθαρά έσοδα από τόκους αποτέλεσαν βασικό μοχλό της κερδοφορίας, φτάνοντας στα 1,532 δισ. ευρώ στο εννεάμηνο, από 1,426 δισ. ευρώ πέρυσι. Η δυναμική έγινε ιδιαίτερα αισθητή στο Γ΄ τρίμηνο, όπου τα έσοδα από τόκους ανήλθαν σε 542 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας άλμα 15% σε ετήσια βάση και 7% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο. Το καθαρό επιτοκιακό περιθώριο διαμορφώθηκε στο 2,3% το Α΄ τρίμηνο (2,2% στο εννεάμηνο), γεγονός που οδηγεί την τράπεζα στην ασφαλή εκτίμηση ότι ο στόχος των 2 δισ. ευρώ για το σύνολο του 2026 θα ξεπεραστεί.
EUROBANK: Στο ύψος των 1,16 δισ. ευρώ ανήλθαν τα καθαρά κέρδη στο 9μηνο του 2026. Tα καθαρά έσοδα από τόκους αυξήθηκαν σε ετήσια βάση κατά 8,7% σε 2,068 δισ. ευρώ. Τα καθαρά έσοδα από τόκους για το Γ΄ τρίμηνο 2026 αυξήθηκαν κατά 5,0% σε τριμηνιαία βάση σε 719 εκατ. ευρώ, λόγω αυξημένων τοκοφόρων περιουσιακών στοιχείων και ψηλότερων επιτοκίων από την ΕΚΤ (το μέσο επιτόκιο διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων της ΕΚΤ διαμορφώθηκε σε 229 μονάδες βάσης το Γ΄ τρίμηνο 2026, έναντι 204 μονάδων βάσης το Β΄ τρίμηνο 2026).
Τα καθαρά έσοδα από αμοιβές και προμήθειες ενισχύθηκαν σε ετήσια βάση κατά 13,0% και ανήλθαν σε 630 εκατ. ευρώ, κυρίως λόγω των εσόδων από τις χορηγήσεις δανείων, τη διαχείριση περιουσίας και των εσόδων από ασφαλιστικές δραστηριότητες και αντιστοιχούσαν σε 76 μονάδες βάσης επί του συνολικού ενεργητικού.
Εχουν τα «χέρια τους δεμένα»;
Από τους κύκλους των τραπεζιτών διατυπώνεται το επιχείρημα ότι θέλουν να δίνουν όσο το δυνατόν περισσότερα δάνεια, διότι έτσι θα έχουν περισσότερα κέρδη, αλλά δεν μπορούν να αυξήσουν τις χρηματοδοτήσεις επειδή δεν βρίσκουν αρκετές αξιόχρεες επιχειρήσεις, μέσα στο αυστηρό εποπτικό πλαίσιο του SSM (Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός της ΕΚΤ) και τα κριτήρια χρηματοδότησης που θέτει. Σε αυτό δεν βοηθάει, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές και το γεγονός ότι κάποιες επιχειρήσεις μπορεί να έχουν τα ουσιαστικά εχέγγυα δανεισμού, αλλά όχι τα τυπικά, λόγω της φορολογικής τους εικόνας η οποία είναι διαφορετική από την πραγματική.
Ομως εδώ πρέπει να παρατηρήσουμε τα εξής:
Ο επόπτης των τραπεζών, διοικητής της ΤτΕ Γιάννης Στουρνάρας, έχει παροτρύνει επανειλημμένα τις τράπεζες να αυξήσουν τη χορήγηση (οι ισχυρότερες τράπεζες να αποτελέσουν μοχλό ανάπτυξης), να διευρύνουν τα κριτήρια χρηματοδότησης ώστε να αποκτήσουν πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις (που υποφέρουν από έλλειψη ρευστότητας) και, με αφορμή φήμες και δημοσιεύματα, έχει διαψεύσει ότι υπάρχει πρόβλημα «υπερδανεισμού» των ελληνικών επιχειρήσεων. Ολες αυτές οι δηλώσεις σημαίνουν πως ο κ. Στουρνάρας θεωρεί ότι οι τράπεζες έχουν πολύ στενά κριτήρια χρηματοδότησης και δεν ανταποκρίνονται στον ρόλο τους ως μοχλών ανάπτυξης.
Η αλήθεια για τα αυστηρά εποπτικά κριτήρια του SSM είναι διαφορετική. Συγκεκριμένα, ο SSM δεν απαγορεύει στις τράπεζες να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο πιστωτικό κίνδυνο – αυτό σημαίνουν οι δηλώσεις του Γιάννη Στουρνάρα περί «διεύρυνσης των κριτηρίων». Σε τι συνίσταται η αυστηρότητα; Στο ότι ο SSM υποχρεώνει τις τράπεζες να αποδεικνύουν πως μπορούν να αξιολογούν και να τιμολογούν τον κίνδυνο, να σχηματίζουν τις αναγκαίες προβλέψεις και να διαθέτουν επαρκή κεφάλαια για να τον καλύψουν. Επομένως, αυτό που δεν θέλουν να κάνουν οι τράπεζες είναι να σχηματίζουν προβλέψεις και να δεσμεύουν κεφάλαια για να καλύπτουν τον πιθανό κίνδυνο – δηλαδή να διακινδυνεύσουν έστω και ελάχιστο ποσοστό των κερδών τους.
Και ενώ εφαρμόζουν πολύ αυστηρή πολιτική στο θέμα των κριτηρίων χρηματοδότησης, φροντίζουν να επιβάλλουν υψηλό ασφάλιστρο κινδύνου, με τη μορφή ενός από τα υψηλότερα περιθώρια επιτοκίου στην Ευρώπη στα δάνεια που παραχωρούν.
Η αλήθεια είναι λοιπόν ότι οι τράπεζες «τα θέλουν όλα δικά τους»: και να σώζονται διαρκώς με δημόσιους πόρους αλλά να ενδιαφέρονται μόνο για τα κέρδη και το μοίρασμα υψηλών μερισμάτων, και να ακολουθούν αυστηρή πολιτική στα κριτήρια χρηματοδότησης, και να έχουν υψηλό περιθώριο επιτοκίου σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σαν ασφάλιστρο κινδύνου για το ρίσκο που… αποφεύγουν να αναλάβουν.
Γιατί μειώνεται η καθαρή χρηματοδότηση;
Με τα στοιχεία[1] για την καθαρή χρηματοδότηση της ελληνικής οικονομίας που δημοσίευσε πρόσφατα για το εννεάμηνο του 2026, η ΤτΕ χτύπησε δυνατά το «καμπανάκι» της υποχρηματοδότησης της ελληνικής οικονομίας, καθώς μειώθηκε κατά 41,7% το 9μηνο του 2026. Γιατί όμως τότε οι τράπεζες στα οικονομικά τους αποτελέσματα ανακοινώνουν μεγάλη πιστωτική επέκταση του δανεισμού προς επιχειρήσεις;
Η λύση του «γρίφου» είναι απλή: η ΤτΕ καταγράφει την καθαρή χρηματοδότηση, αφαιρώντας τα δάνεια που λήγουν είτε αποπληρώνονται νωρίτερα από τη λήξη τους. Φαίνεται λοιπόν ότι η ταχύτητα με την οποία αποπληρώνονται παλαιά δάνεια είναι πολύ μεγαλύτερη από τον ρυθμό των νέων δανειοδοτήσεων των τραπεζών. Οι τράπεζες δηλαδή διακρατούν περισσότερα κεφάλαια που δεν αποδίδουν με τη μορφή δανείων προς την οικονομία. Το πρόβλημα της ανεπαρκούς χρηματοδότησης παραμένει.
1. https://www.bankofgreece.gr/statistika/nomismatikh-kai-trapezikh-statistiki/xrhmatodothsh-ths-ellhnikhs-oikonomias
Διαβάστε περισσότερα