Η κλειδαριά αλλάζει σε λίγα λεπτά. Μια ζωή ολόκληρη πού μεταφέρεται;
Πού πηγαίνει ένας άνθρωπος ενενήντα χρόνων όταν κλείνει πίσω του η πόρτα του σπιτιού του; Πού ακουμπά τα φάρμακά του; Σε ποιο κρεβάτι ξαπλώνει; Ποιος θα τον βοηθήσει αν πέσει μέσα στη νύχτα;
Στη θέση μιας απάντησης, του δείχνουν χαρτιά. Οφειλές. Κατασχέσεις. Πλειστηριασμούς. Εντολές αποβολής.
Και περιμένουν να χωρέσει όλη του η ζωή σε μερικές σακούλες.
Οι πρόσφατες απόπειρες έξωσης υπερηλίκων φέρνουν μπροστά μας μια πραγματικότητα που προσβάλλει την κοινωνία μας. Άνθρωποι σε βαθιά γεράματα, με αναπηρίες και σοβαρά προβλήματα υγείας, απειλούνται με απώλεια της στέγης τους. Για να παραμείνουν στο σπίτι τους, χρειάζεται να συγκεντρωθούν πολίτες στην πόρτα τους.
Αυτό είναι το δίχτυ προστασίας μας; Να φυλάει η γειτονιά την είσοδο μέχρι να βραδιάσει;
Όταν κινδύνευσαν οι τράπεζες, κινητοποιήθηκαν δημόσιοι πόροι, ανακεφαλαιοποιήσεις και ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις. Η ελληνική κοινωνία κλήθηκε να σηκώσει βαρύ φορτίο για τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.
Όταν κινδυνεύει ένας υπερήλικας να χάσει το σπίτι του, ποιος μηχανισμός κινητοποιείται με την ίδια αποφασιστικότητα;
Πώς γίνεται να σχεδιάζονται σύνθετες λύσεις για τους τραπεζικούς ισολογισμούς και να μην εξασφαλίζεται εγκαίρως μια ανθρώπινη λύση για έναν ηλικιωμένο που απειλείται με έξωση;
Για τις τράπεζες υπάρχει σχέδιο. Για εκείνον θα υπάρξει μόνο η ημερομηνία αποβολής;
Οι απαιτήσεις μεταβιβάζονται σε εταιρείες, συχνά με έδρα στο εξωτερικό. Τη διαχείρισή τους αναλαμβάνουν άλλες εταιρείες. Ανάμεσα στον άνθρωπο και στην απόφαση για το σπίτι του παρεμβάλλονται γραφεία, εξώδικα, τηλεφωνήματα και δικαστικές ενέργειες.
Αυτή η διαδρομή δεν επιτρέπεται να γίνεται καταφύγιο απρόσωπης εξουσίας. Ο οφειλέτης δικαιούται να γνωρίζει ποιος κατέχει την απαίτηση, ποιος αποφασίζει, ποιος εισπράττει και με ποιον μπορεί να διαπραγματευτεί πραγματικά.
Όταν από έναν ηλικιωμένο εγγυητή ζητούνται 50.000, 60.000 ή 70.000 ευρώ, απαιτείται καθαρός λογαριασμός: πόσο είναι το ανεξόφλητο κεφάλαιο; Πόσοι οι τόκοι, οι τόκοι υπερημερίας και τα έξοδα; Τι έχει ήδη πληρωθεί; Ποια βιώσιμη ρύθμιση προτάθηκε;
Ο πατέρας που εγγυήθηκε κάποτε για το παιδί του δεν μπορούσε να προβλέψει κάθε ανατροπή της οικονομικής κρίσης. Η υπογραφή του δημιουργεί υποχρεώσεις. Δεν εξαφανίζει, όμως, την ηλικία του, την ασθένειά του και την ανάγκη του να ζήσει με αξιοπρέπεια.
Οι τράπεζες, τα funds και οι εταιρείες διαχείρισης οφείλουν να αναλάβουν την ευθύνη των επιλογών τους.
Η κοινωνική ευθύνη τους κρίνεται και την ώρα που ζητούν να αδειάσει ένα κατοικημένο σπίτι. Οι χορηγίες και οι διαφημίσεις ανθρωπιάς δεν απαντούν στο ερώτημα πού θα κοιμηθεί ο ηλικιωμένος που απομακρύνεται.
Ευθύνη έχουν και οι δικηγόροι που χειρίζονται τέτοιες υποθέσεις. Κάθε επαγγελματική επιλογή έχει ανθρώπινες συνέπειες. Η επιμονή στην απομάκρυνση ενός αποδεδειγμένα ευάλωτου ανθρώπου, χωρίς ασφαλή διέξοδο, υπόκειται σε αυστηρή ηθική και δημόσια κριτική. Η εντολή του πελάτη δεν απαλλάσσει κανέναν από την προσωπική του κρίση.
Προς τη Δικαιοσύνη το ερώτημα είναι εξίσου βαρύ: πόσο χώρο καταλαμβάνει ο άνθρωπος μέσα στη δικογραφία;
Κάθε κρίση που επιτρέπει την απομάκρυνση υπερήλικα ή βαριά ασθενούς απαιτεί εξαντλητική προσοχή στις συγκεκριμένες περιστάσεις και αξιοποίηση κάθε νόμιμης δυνατότητας προστασίας. Όπου η αποδεδειγμένη ευαλωτότητα προσπερνιέται, η κριτική οφείλει να είναι αυστηρή. Ο σεβασμός στη δικαστική ανεξαρτησία συμβαδίζει με τον δημόσιο έλεγχο των αποφάσεων.
Μια απόφαση καταλήγει σε μια πραγματική πόρτα. Πίσω της μπορεί να ζει ένας άνθρωπος με άνοια, ένας ακρωτηριασμένος ηλικιωμένος, ένας ασθενής που χρειάζεται αιμοκάθαρση.
Για αυτούς τους ανθρώπους, η μετακίνηση απαιτεί προσβάσιμη κατοικία, υποστήριξη και συνέχεια της θεραπείας. Απαιτεί προετοιμασία και ασφάλεια.
Το σπίτι συγκρατεί ολόκληρο το δίκτυο της καθημερινότητας ενός ηλικιωμένου: τον γείτονα που έχει δεύτερο κλειδί, το φαρμακείο, τη γνώριμη διαδρομή, τον άνθρωπο που θα προσέξει ότι σήμερα δεν άνοιξε τα παντζούρια. Όταν χάνεται η στέγη, μπορεί να χαθούν μαζί της η αυτονομία και η ασφάλεια.
Η Πολιτεία οφείλει να βρίσκεται εκεί πριν από τον κλειδαρά.
Το Σύνταγμα προβλέπει ειδική προστασία του γήρατος και της αναπηρίας και κρατική φροντίδα για όσους στερούνται επαρκούς κατοικίας. Οι δεσμεύσεις αυτές απαιτούν πολιτική, πόρους και αποτελεσματικές εγγυήσεις.
Θεωρώ κοινωνικά κατάπτυστο ένα πλαίσιο που οργανώνει με τόση επιμέλεια την είσπραξη, αλλά αφήνει ακάλυπτη την επόμενη ημέρα ενός ευάλωτου ηλικιωμένου.
Απαιτούμε η ηλικία να ενεργοποιεί προστασία, πριν ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός της έξωσης.
Η ημερομηνία γέννησης στον φάκελο πρέπει να σημαίνει κάτι περισσότερο από ένα στοιχείο ταυτοποίησης. Πρέπει να ενεργοποιεί τον έλεγχο των πραγματικών συνθηκών ζωής του ανθρώπου που κινδυνεύει να χάσει τη στέγη του.
Ζητούμε να θεσπιστεί υποχρεωτική κοινωνική έρευνα πριν από την έξωση ηλικιωμένου από την κύρια κατοικία του. Με έγκαιρη παραπομπή από το αρμόδιο δικαστικό όργανο στην κοινωνική υπηρεσία του οικείου Δήμου και υποβολή κοινωνικής έκθεσης στο δικαστήριο.
Η έκθεση πρέπει να αποτυπώνει εισόδημα, οικογενειακή υποστήριξη, δυνατότητα αυτοεξυπηρέτησης και ύπαρξη άλλης κατάλληλης κατοικίας. Με την αναγκαία ιατρική τεκμηρίωση και προστασία των προσωπικών δεδομένων, πρέπει επίσης να παρουσιάζει τις ανάγκες που προκύπτουν από αναπηρία, άνοια ή σοβαρή ασθένεια.
Ο δικαστής πρέπει να γνωρίζει τι θα συμβεί στον άνθρωπο όταν εκείνος περάσει την πόρτα.
Απαιτούμε νομοθετική εγγύηση αναστολής της έξωσης όταν διαπιστώνεται σοβαρή ευαλωτότητα και απουσία ασφαλούς στεγαστικής λύσης, μέχρι να εξασφαλιστεί κατάλληλη στέγη και συνέχεια της φροντίδας, με ταχεία διαδικασία και περιοδικό δικαστικό έλεγχο.
Το Υπουργείο Δικαιοσύνης και το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας οφείλουν να οργανώσουν από κοινού αυτόν τον μηχανισμό, με τη συμμετοχή των Δήμων και των αρμόδιων υπηρεσιών υγείας. Με σαφείς αρμοδιότητες, προθεσμίες, προσωπικό και χρηματοδότηση.
Μια παραπομπή σε υποστελεχωμένη υπηρεσία, χωρίς δυνατότητα παρέμβασης, θα ήταν ακόμη ένα χαρτί στον ίδιο φάκελο.
Καλούμε την Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων και την Ένωση Εισαγγελέων Ελλάδος να αναδείξουν το ζήτημα και να συμβάλουν στη διαμόρφωση αυτών των εγγυήσεων.
Καλούμε τους Δικηγορικούς Συλλόγους να πάρουν δημόσια θέση και συλλογικές αποφάσεις. Να καλέσουν τα μέλη τους, μέσα στο πλαίσιο της νομοθεσίας και των επαγγελματικών τους υποχρεώσεων, να μην αναλαμβάνουν εντολές για εξώσεις αποδεδειγμένα ευάλωτων υπερηλίκων χωρίς εξασφαλισμένη ασφαλή στέγαση. Να οργανώσουν παράλληλα δωρεάν νομική υποστήριξη για τους ανθρώπους αυτούς.
Αντίστοιχη πρωτοβουλία ζητούμε από την Ομοσπονδία και τους Συλλόγους Δικαστικών Επιμελητών: αξιοποίηση κάθε νόμιμης δυνατότητας αποχής ή αναβολής και άμεση ειδοποίηση των αρμόδιων αρχών όταν διαπιστώνεται κίνδυνος για ευάλωτο ηλικιωμένο. Όπου το ισχύον πλαίσιο δεν αφήνει τέτοιο περιθώριο, να απαιτήσουν την αλλαγή του.
Κανένας κλάδος δεν χρειάζεται να περιμένει σιωπηλός την επόμενη εικόνα ενός ηλικιωμένου δίπλα στα πράγματά του.
Η βιαστική μεταφορά σε έναν ακατάλληλο χώρο δεν αποτελεί λύση. Ούτε μπορεί η εισαγωγή σε ίδρυμα να αντιμετωπίζεται ως εύκολος τρόπος για να παραδοθεί ένα ακίνητο κενό.
Ως Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Οργανισμού Silver Alert, ζητώ συγκεκριμένες δεσμεύσεις από όλους. Η ευθύνη δεν μπορεί να περιφέρεται από υπουργείο σε υπουργείο, από εταιρεία σε εταιρεία και από γραφείο σε γραφείο, μέχρι να καταλήξει ο άνθρωπος στο πεζοδρόμιο.
Κανένας ηλικιωμένος δεν πρέπει να γίνεται αόρατος. Κανένας άνθρωπος δεν χάνει την αξία του επειδή μεγαλώνει.
Πριν αλλάξετε την κλειδαριά, απαντήστε: πού θα κοιμηθεί απόψε αυτός ο άνθρωπος;
Η απάντηση «δεν είναι δική μας αρμοδιότητα» είναι ακριβώς η εγκατάλειψη που καταγγέλλουμε.
*Ηλεκτρολόγος Μηχανολόγος Μηχανικός (ΕΜΠ), Διοικητής της Υπηρεσίας Silver Alert
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr