Το πραγματικό του όνομα δεν είναι Μάρκος Μιχαλάκης, αλλά με αυτό υπογράφει το βιβλίο του «Working for the Tech Giants» (Δουλεύοντας για τους τεχνολογικούς γίγαντες). Για πάνω από μία δεκαετία, έζησε «από μέσα» τις εταιρείες που συνεργάζονται ως εργολάβοι με τους μεγαλύτερους τεχνολογικούς κολοσσούς παγκοσμίως.
Στο βιβλίο του περιγράφει μια «άγρια» εργασιακή εμπειρία που αποτελεί την καθημερινότητα για περίπου 50.000 εργαζόμενους στην Ελλάδα και 17 εκατομμύρια παγκοσμίως: εξαντλητική επιτήρηση, αόρατες «μαύρες λίστες» και κόκκινα σημαιάκια (red flags) αν τολμούσες να υψώσεις τη φωνή σου.
Μέρος των εσόδων από την πώληση του βιβλίου στηρίζει το ταμείο αλληλεγγύης του σωματείου εργαζομένων. Το υπόλοιπο καλύπτει το κόστος της έκδοσής του
Πίσω από όλα, βρίσκεται η Τεχνητή Νοημοσύνη. Αντί να λειτουργεί ως χρήσιμος σύμβουλος και βοηθός, χρησιμοποιείται ως ο δυνάστης και ο «χωροφύλακας» των υπαλλήλων. Πλέον, ένας αλγόριθμος μετράει τις λέξεις σου, την ανάσα σου, ακόμα και την κόρη του ματιού σου. Και, φυσικά, δεν συγχωρεί κανένα λάθος – ούτε καν μια γουλιά καφέ.
Η μαρτυρία του Μάρκου Μιχαλάκη είναι αποκαλυπτική. Μπορεί τα αυστηρά συμβόλαια εμπιστευτικότητας και οι ρήτρες απορρήτου να του στέρησαν το δικαίωμα να μιλήσει με το πραγματικό του όνομα, δεν μπόρεσαν όμως να σβήσουν την κριτική του σκέψη. Η κατάθεσή του αποτελεί μια αφιλτράριστη καταγραφή μιας οδυνηρής πραγματικότητας που συνεχώς διευρύνεται.
Ποιος είναι λοιπόν ο Μάρκος Μιχαλάκης;
Ο Μάρκος Μιχαλάκης δεν είναι μια ψεύτικη περσόνα ή ένα περιτύλιγμα μάρκετινγκ. Είναι το λογοτεχνικό μου ψευδώνυμο -ένας «συγγραφικός μάρτυρας», όπως λέγεται σήμερα στη γλώσσα της ψηφιακής εποχής. Τον δημιούργησα για δύο πολύ συγκεκριμένους λόγους.
Πρώτον, γιατί στον κόσμο των τεχνολογικών κολοσσών και των εταιρειών αναθέσεως έργου (outsourcing), οι ρήτρες εμπιστευτικότητας και οι αόρατες «μαύρες λίστες» αποτελούν καθημερινότητα. Το ψευδώνυμο μου έδωσε τη νομική και επαγγελματική ελευθερία να μιλήσω έξω από τα δόντια, χωρίς τον φόβο αντεκδίκησης.
Δεύτερον, γιατί σκοπός του βιβλίου είναι να δώσει φωνή στα 17 εκατομμύρια αόρατων ψηφιακών εργαζομένων σε όλο τον κόσμο, από την Αθήνα μέχρι τη Μανίλα και από τη Βαρσοβία μέχρι το Μπανγκαλόρ. Γι’ αυτό και αγγλόφωνο. Μέρος των εσόδων από την πώληση στηρίζει το ταμείο αλληλεγγύης του σωματείου εργαζομένων. Το υπόλοιπο καλύπτει το κόστος της έκδοσής του. Αυτή η φωνή πηγάζει από την κληρονομιά που μου άφησε ο παππούς μου: «Να περπατάς ψηλά, να μιλάς ίσια και να κρατάς τον λόγο σου».
Μίλησέ μας για τη δική σου εργασιακή εμπειρία.
Εργάστηκα για 12 χρόνια στην «καρδιά» του παγκόσμιου tech outsourcing στην Ελλάδα. Πρόκειται για τη σύγχρονη «γαλέρα» των τεχνολογικών κολοσσών – τις εταιρείες, δηλαδή, που αναλαμβάνουν το υποστηρικτικό έργο για λογαριασμό τους σε όλο τον πλανήτη. Δούλεψα ως συμβασιούχος εργαζόμενος, εξυπηρετώντας χρήστες και πελάτες των πολυεθνικών αυτών σε διάφορα πόστα πρώτης γραμμής.
Στο βιβλίο σου μιλάς για μια «αόρατη στρατιά εκατομμυρίων εργαζομένων που υφίστανται εξαντλητική αλγοριθμική επιτήρηση, εικονικές συμβάσεις και συστηματική απαξίωση». Μπορείς να μας εξηγήσεις τι εννοείς;
Εννοώ το να μην μπορείς να πας ούτε στην τουαλέτα χωρίς την άδεια από τον επόπτη σου ή να πιεις μια γουλιά καφέ χωρίς να χτυπήσει ειδοποίηση. Να καταγράφεται κάθε λέξη που λες ή πληκτρολογείς, η ανάσα σου, ακόμα και το βλέμμα σου.
Να μην έχεις το δικαίωμα να διατηρείς ούτε ένα προσωπικό αντικείμενο πάνω στο γραφείο σου – η διαβόητη πολιτική του καθαρού γραφείου (clean desk policy). Το κινητό τηλέφωνο μένει κλειδωμένο στο ντουλάπι καθ’ όλη τη διάρκεια της βάρδιας, ενώ απαγορεύεται αυστηρά -και το έχεις υπογράψει- να συζητάς για τις συνθήκες εργασίας με συναδέλφους ή τρίτους, εντός ή εκτός των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
«Οταν εξαναγκάζεις έναν εργαζόμενο να λειτουργεί σαν ρομπότ για να ικανοποιήσει αλγοριθμικούς δείκτες παραγωγικότητας και ταχύτητας, καταστρέφεις την ουσιαστική ποιότητα και την ενσυναίσθηση»
Επιπλέον, στην Ελλάδα ήμουν ενοικιαζόμενος εργαζόμενος. Η «μητρική εταιρεία», μία από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές του κλάδου, είχε συστήσει τρεις διαφορετικές εταιρείες μισθοδοσίας στις οποίες μας απασχολούσε εναλλάξ, ώστε να μην κατοχυρώνουμε ποτέ θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα. Και οι τρεις αυτές θυγατρικές μάς «νοίκιαζαν», υποτίθεται, στη «μαμά εταιρεία».
Οσο για την απαξίωση, αποτυπώνεται πλήρως στον τρόπο που ήμουν καταχωρισμένος στο σύστημα: ως ένας απλός αριθμός. Ανάλογα με τα λάθη σου ή το πόσο… «ανυπάκουος» ήσουν, ο αλγόριθμος πρόσθετε κόκκινα σημαιάκια (red flags) στον φάκελό σου. Για όλα αυτά κρατούσα καθημερινό ημερολόγιο. Kαι πάνω σε αυτά τα πραγματικά περιστατικά βασίστηκε το βιβλίο. Γι’ αυτό δεν πρόκειται για μια αφηρημένη θεωρητική ανάλυση, αλλά για μια ζωντανή μαρτυρία του πραγματικού ανθρώπινου κόστους πίσω από τις οθόνες.
Ποιες είναι οι συνέπειες αυτής της αλγοριθμικής πίεσης στην καθημερινότητα;
Στην πράξη σημαίνει ότι ο προϊστάμενός σου δεν είναι πλέον ένας άνθρωπος, αλλά ένας αλγόριθμος. H T.N. αξιολογεί την απόδοσή σου, μετράει τα δευτερόλεπτα, παρακολουθεί τις πληκτρολογήσεις, τα μάτια σου στην οθόνη, ακόμα και τον τόνο της φωνής σου.
Παράλληλα, η Τ.Ν. λειτουργεί ως μηχανή «εξόρυξης γνώσης»: οι εταιρείες χρησιμοποιούν την εμπειρία, τις λύσεις και τις απαντήσεις των ανθρώπων, τις οικειοποιούνται και τις ενσωματώνουν στα προγράμματα εκπαίδευσης και παραγωγής έργου των επόμενων, με τελικό στόχο να αντικαταστήσουν τους ίδιους τους εργαζόμενους. Οταν εξαναγκάζεις έναν εργαζόμενο να λειτουργεί σαν ρομπότ για να ικανοποιήσει αλγοριθμικούς δείκτες παραγωγικότητας και ταχύτητας, καταστρέφεις την ουσιαστική ποιότητα και την ενσυναίσθηση.
Το αποτέλεσμα είναι διπλά επιζήμιο: αφενός ο εργαζόμενος οδηγείται σε επαγγελματική εξουθένωση (burnout) και αλλοτρίωση, αφετέρου ο χρήστης ή πελάτης λαμβάνει τυποποιημένες, συχνά λανθασμένες και ανούσιες απαντήσεις από ένα σύστημα που νοιάζεται μόνο για τους αριθμούς και όχι για την ουσία.
Εφυγες ή σε απέλυσαν;
Με απέλυσαν -ή μάλλον «δεν μου ανανέωσαν τη σύμβαση»- επειδή προσπαθήσαμε να ιδρύσουμε σωματείο εργαζομένων, κάτι που τελικά καταφέραμε. Αλλά, για να καταλάβετε, ο πρόεδρος του συλλόγου μας, ο οποίος ξεκίνησε από εξυπηρέτηση πελατών, έχει… καταλήξει αποθηκάριος. Τη δε γυναίκα του την απέλυσαν.
Είπες ότι ο κλάδος απασχολεί 50.000 άτομα στην Ελλάδα. Αλλά κι εσύ έμεινες 12 χρόνια σε αυτή τη δουλειά. Πέρα, προφανώς από την ανεργία, ποιοι είναι οι λόγοι που σε κράτησαν εκεί;
Είναι δύο λόγοι. Καταρχάς, η συνέπεια στη μισθοδοσία. Δευτερευόντως, τα ένσημά σου, αλλά και η ιδιωτική ασφάλιση που προσφέρουν αυτές οι εταιρείες. Επίσης, υπάρχει ένα εθελοντικό επίδομα του εργοδότη – εκεί συμπεριλαμβάνονται όλες οι παροχές, όπως κουπόνια σίτισης και τα λοιπά. Υπάρχει όμως θέμα και εδώ. Ο μισθός που δίνουν αυτές οι εταιρείες είναι ονομαστικά ίδιος εδώ και 12 χρόνια. Ο βασικός μισθός αυξάνεται σύμφωνα με τον κατώτατο. Ωστόσο μειώνονται οι παροχές της εταιρείας.
Η Τ.Ν. είναι συλλήβδην κακή; Θα μπορούσε να διευκολύνει τον εργαζόμενο στη δουλειά του;
Ναι, θα μπορούσε να είναι ένας σπουδαίος σύμμαχος για τον άνθρωπο, απαλλάσσοντάς τον από επαναλαμβανόμενες διεκπεραιώσεις. Αντίθετα, χρησιμοποιείται για να εντατικοποιήσει την εργασία, να μειώσει τους μισθούς και να αφαιρέσει κάθε εργασιακό δικαίωμα. Χρησιμοποιείται συντριπτικά υπέρ του εταιρικού κέρδους και της συμπίεσης του κόστους.
Με βάση την εμπειρία σου, πώς θα μπορούσαν να θωρακιστούν οι εργαζόμενοι από την καταχρηστική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης;
Εδώ και χρόνια, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε έναν Παγκόσμιο Χάρτη Ψηφιακών Εργαζομένων (Global Charter of Digital Workers). Πρόκειται για ένα πλαίσιο 9 άρθρων που διεκδικεί την επιβολή αλγοριθμικής διαφάνειας, την υποχρεωτική ανθρώπινη αξιολόγηση και την προστασία από τη συνεχή ψηφιακή επιτήρηση.
Παράλληλα, προτείνουμε την καθιέρωση ενός Δείκτη Κριτικής Σκέψης (CQ). Ενός μετρήσιμου εργαλείου που προστατεύει την ανθρώπινη γνωστική αυτονομία, διασφαλίζοντας ότι η κριτική σκέψη του ανθρώπου παραμένει στο επίκεντρο και δεν υποκαθίσταται τυφλά από την υπερ-αυτοματοποίηση. Για να περάσουν όμως αυτά από τη θεωρία στην πράξη, η λύση δεν θα έρθει από τους τεχνολογικούς κολοσσούς. Χρειάζεται μια ανοιχτή συμμαχία τεσσάρων βασικών πυλώνων: των ευρωπαϊκών θεσμών και των ευρωβουλευτών, των διεθνών και κλαδικών συνδικάτων, αλλά και της ακαδημαϊκής κοινότητας και των ερευνητών.
Φυσικά, οργανώσεις Ψηφιακών Δικαιωμάτων, όπως το EDRI, για την κινητοποίηση της κοινής γνώμης και την αποκάλυψη καταχρηστικών πρακτικών, όπως η άμεση διακοπή πρόσβασης («ψηφιακή γκιλοτίνα»), είναι επίσης σημαντικές.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr