Ο παράνομος, μυστικός Τύπος της Εθνικής Αντίστασης (έντυπα, εφημερίδες, ενημερωτικά δελτία, προκηρύξεις με πατριωτικά μηνύματα) τυπωνόταν με κινδύνους και κυκλοφορούσε από χέρι σε χέρι με την απειλή του θανάτου, καθώς όχι μόνο η εκτύπωση αλλά και η κατοχή του σήμαινε εκτελεστικό απόσπασμα.
Εκατοντάδες εφημερίδες, κεντρικές, περιφερειακές και τοπικές, εκδόθηκαν και κυκλοφόρησαν στα χρόνια της τριπλής γερμανικής, ιταλικής και βουλγαρικής κατοχής από αυτοσχέδιους -τις περισσότερες φορές- δημοσιογράφους και αυτοδίδακτους τυπογράφους, με μοναδική επαγγελματική ευσυνειδησία, που στοιχειοθετούσαν και εκτύπωναν τα κείμενα σε σκοτεινά υπόγεια.
Στους νομούς Μακεδονίας και Θράκης καταγράφηκαν περισσότερες από 200 μυστικές εφημερίδες, αν και για μερικές από αυτές υπάρχουν ασαφείς πληροφορίες σχετικά με τα στοιχεία έκδοσης, τον τόπο κ.λπ. Με δεδομένες τις τεχνικές, οικονομικές και διακινητικές δυσχέρειες της Κατοχής, η κυκλοφορία ενός τόσο μεγάλου αριθμού αντιστασιακών φύλλων στην υπόδουλη στους ξένους κατακτητές Βόρεια Ελλάδα θεωρείται πολύ σημαντική για τα δεδομένα της εποχής.
Οι περισσότερες και σημαντικότερες αντιστασιακές εφημερίδες τυπώνονταν στη Θεσσαλονίκη. Αρκετές επίσης που διανέμονταν τοπικά τυπώνονταν σε μυστικά τυπογραφεία της Θεσσαλονίκης. Στη Μακεδονία κυκλοφόρησαν οι περισσότερες συγκριτικά με τα άλλα γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας αντιστασιακές εφημερίδες.
Λίγο μόλις διάστημα μετά τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα, άρχισε να τυπώνεται και να κυκλοφορεί από χέρι σε χέρι η εφημερίδα «Ελευθερία», που υπήρξε μία από τις πρώτες αντιστασιακές εφημερίδες σε ολόκληρη την κατεχόμενη από τους ναζί Ευρώπη. H εφημερίδα «Ελευθερία» άρχισε να εκδίδεται ως όργανο της «Εθνικής Οργανώσεως Ελευθερία», την οποία είχαν δημιουργήσει στις 15 Μαΐου 1941 στελέχη του ΚΚΕ, του κόμματος των Φιλελευθέρων, του Σοσιαλιστικού Κόμματος, της Δημοκρατικής Ενωσης, αλλά και αξιωματικοί, όπως ο συνταγματάρχης Δημήτριος Ψαρρός. Η οργάνωση «Ελευθερία» αποτέλεσε αργότερα τον βασικό κορμό του ΕΑΜ Μακεδονίας.
Σκουριασμένο τυπογραφικό μηχάνημα όπως το εντοπίσαμε το 1986 σκάβοντας στο υπόγειο του σπιτιού των αδελφών Κουτουρούση στη Μυρίνη Σερρών
Οργανωτής του παράνομου εκδοτικού μηχανισμού της οργάνωσης «Ελευθερία» ήταν ο νεαρός τότε φοιτητής της Νομικής, Γιάννης Κανάκης, που διέθεσε για τις ανάγκες του αγώνα έναν ηλεκτροκίνητο πολύγραφο και μια γραφομηχανή που υπήρχαν στο γραφείο της εταιρείας «Κανάκης-Παπαδόπουλος», επί της οδού Ερμού 19. Τις πρώτες μέρες του Ιουνίου 1941, μεταφέρθηκαν ο πολύγραφος και η γραφομηχανή στους Αμπελόκηπους, στο υπόγειο οικήματος που ανήκε στον ανθοπώλη Παντελή Μορφόπουλο. Στον πολύγραφο αυτό, τυπώθηκε το πρώτο φύλλο της εφημερίδας «Ελευθερία», καθώς και το δεύτερο φύλλο, επίσης πολυγραφημένο.
Στη συνέχεια, σε λαγούμι που σκάφτηκε κάτω από τον ανθόκηπο του οικήματος, στήθηκε ένα ολόκληρο παράνομο τυπογραφείο, στο οποίο επί 3,5 χρόνια πέντε τυπογράφοι και δημοσιογράφοι, «θαμμένοι ζωντανοί», βγαίνοντας στον καθαρό αέρα μόνο για λίγα λεπτά τα μεσάνυχτα, τύπωναν εφημερίδες και προκηρύξεις του αγώνα.
Ενα άλλο τυπογραφείο ήταν στο Φίλυρο, όπου τυπωνόταν η εφημερίδα «Λαϊκή Φωνή», δημοσιογραφικό όργανο του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ. Σύμφωνα με τον αρχισυντάκτη της εφημερίδας, Παρίση Αγγελίδη, κατά τα τέλη Μαΐου του 1941 μεταφέρθηκαν τα πρώτα σύνεργα ενός στοιχειώδους τυπογραφείου: ένα εκτυπωτικό μηχάνημα, λίγες κάσες με στοιχεία, ένα ραδιόφωνο, δύο υγρές μπαταρίες και χαρτί, ενώ ταυτόχρονα άρχισε να σκάβεται η κρύπτη-τυπογραφείο.
Ενα τρίτο μυστικό τυπογραφείο του αγώνα της Εθνικής Αντίστασης είχε στηθεί ήδη από την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά στο σπίτι του Μικρασιάτη πρόσφυγα Ιωακείμ Μπελλίδη, στο Κουλέ-Καφέ, όπου τυπώνονταν σ’ όλη τη διάρκεια της Κατοχής πολλές αντιστασιακές εφημερίδες και προκηρύξεις. Το τυπογραφείο βρισκόταν στο υπόγειο του σπιτιού (κολλημένο πάνω στο βυζαντινό κάστρο) κοντά στην πλατεία Καλλιθέας. Με κάλυψη το βαφείο-καθαριστήριο που διατηρούσε ο Μπελλίδης σε πλυσταριό της αυλής, κάτω από τα κοφίνια με τα βαμμένα νήματα και τα φρεσκοπλυμένα ρούχα που έφευγαν από εκεί τοποθετούνταν οι εφημερίδες και οι προκηρύξεις.
Στην οδό Μπαλταδώρου, σε υπόγειο ξυλαποθήκης, λειτούργησε επίσης το παράνομο τυπογραφείο της ΠΑΟ, ενώ ο μυστικός πολύγραφός της ήταν εγκαταστημένος στην οδό Βελισσαρίου. Η εφημερίδα του ΕΔΕΣ τυπωνόταν μυστικά στο τυπογραφείο «Ερμής», στην Ιωνος Δραγούμη, ενώ στον πολύγραφο του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης τυπωνόταν κρυφά η εφημερίδα «Λευτεριά».
Μυστικά τυπογραφεία της Αντίστασης λειτούργησαν και σε άλλες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας: στο χωριό Βυθός, στο Βόιο Κοζάνης, όπου τυπώνονταν κυρίως εφημερίδες, ενημερωτικά δελτία και προκηρύξεις των αντάρτικων τμημάτων Δυτικής Μακεδονίας του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ, και στο χωριό Μυρίνη Σερρών, στους πρόποδες του Παγγαίου, στο υπόγειο του σπιτιού των αδελφών Χρυσόστομου και Κώστα Κουτουρούση.
Φρεσκάρει τη μνήμη και αποδίδει τιμή κάθε αναφορά στον παράνομο Τύπο της Κατοχής και στους ατρόμητους συντελεστές του, θυμίζoντάς μας ότι η ελευθερία είναι το υπέρτατο αγαθό για κάθε άνθρωπο, ενώ η ελευθεροτυπία, η ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφορία, στην ενημέρωση, στη διακίνηση ιδεών είναι από τα θεμελιώδη δικαιώματα στη δημοκρατία.
Αριθμός εφημερίδων ανα Περιοχή
Θεσσαλονίκη 58, Γρεβενά 11, Ημαθία 11, Καστοριά 15, Κιλκίς 9, Κοζάνη 11, Πέλλα 16, Πιερία 11, Σέρρες 11, Δράμα 3, Φλώρινα 16, Χαλκιδική 3, Εβρος 8, Ξάνθη 4, Ροδόπη 2
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr