«Στη μουσική δεν μπορείς να πεις ψέματα. Ο κόσμος θα καταλάβει ποιος πραγματικά είσαι. Οσο περισσότερο είσαι ο εαυτός σου, τόσο περισσότερο ο κόσμος θα ενθουσιάζεται». Η φράση αυτή του Billy Cobham συμπυκνώνει ίσως καλύτερα από οτιδήποτε άλλο μια διαδρομή που μετρά περισσότερες από πέντε δεκαετίες και διατρέχει μερικές από τις σημαντικότερες στιγμές της σύγχρονης jazz.
Υπήρξε συνιδρυτής, μαζί με τον John McLaughlin, της Mahavishnu Orchestra, συνεργάστηκε με τον Miles Davis, τον Wayne Shorter, τον Chick Corea και τον George Benson, ενώ το 1973 κυκλοφόρησε το Spectrum, ένα από τα άλμπουμ που καθόρισαν την jazz fusion. Το «Stratus», από το ίδιο άλμπουμ, θα αποκτούσε πολλά χρόνια αργότερα μια απρόσμενη δεύτερη ζωή, όταν χρησιμοποιήθηκε ως βάση για το «Safe From Harm» των Massive Attack.
Αύριο, ο Billy Cobham έρχεται στη Θεσσαλονίκη με το Quintet του. Μιλώντας με αφορμή αυτή την εμφάνιση, και αναφερόμενοι στο Spectrum, ένα άλμπουμ που κυκλοφόρησε το 1973 και, περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, εξακολουθεί να ακούγεται σύγχρονο, τον ρωτάμε τι είναι αυτό που κάνει ένα έργο να ξεπερνά την εποχή του.
«Η απάντηση μπορεί να βρίσκεται στη στιγμή που ξεκινά η δημιουργία της μουσικής από τον συνθέτη», λέει. «Η διαχρονικότητα βρίσκεται στην ειλικρίνεια που εκπέμπουν οι νότες που επιλέγονται για να εκφράσουν ένα συγκεκριμένο σημείο».
Το «Stratus» αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της διαχρονικότητας. Γραμμένο στο πλαίσιο της jazz fusion, το κομμάτι απέκτησε δεκαετίες αργότερα μια νέα ζωή μέσα από τη μουσική των Massive Attack και το «Safe From Harm». Η αναγνώριση από ένα εντελώς διαφορετικό ακροατήριο δεν είναι κάτι που ο Billy Cobham θεωρεί αυτονόητο.
«Νιώθω μεγάλη τιμή που βιώνω αυτού του είδους την αναγνώριση. Σε αυτήν υπάρχει το στοιχείο της ερμηνείας και της μετάφρασης από έναν νου που θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι βλέπει μακριά».
Για τον Cobham, όμως, η μουσική δεν κρίνεται μόνο από το αποτέλεσμα μιας σύνθεσης ή από τη διάρκεια της απήχησής της. Κρίνεται και από τον βαθμό στον οποίο ο μουσικός καταφέρνει να εκφράσει τον εαυτό του.
Η τεχνική, λέει, είναι η «ακαδημαϊκή βάση». Το ουσιαστικό βρίσκεται στην ικανότητα του μουσικού να αυτοσχεδιάζει πάνω σε αυτή τη βάση και να εκφράζεται μέσα σε «μια μικρή παράλληλη διάσταση». Εκεί βρίσκεται, σύμφωνα με τον ίδιο, το τελικό αποτέλεσμα.
Ισως γι’ αυτό και η jazz παραμένει γι’ αυτόν ένα πεδίο ελευθερίας. Η fusion γεννήθηκε ακριβώς μέσα από την υπέρβαση μουσικών ορίων – ανάμεσα στην jazz, το rock, τη funk και άλλες παραδόσεις. Σήμερα, ο Cobham δεν επιχειρεί να χαρτογραφήσει εύκολα τα όρια που έχουν απομείνει. Αντίθετα, αναφέρεται σε μουσικές παραδόσεις που εξακολουθούν να αποτελούν για τον ίδιο ανοιχτή πρόκληση: την κεντροευρωπαϊκή μουσική με τις διαφορετικές ρυθμικές προσεγγίσεις της και τη μουσική της Νότιας Ασίας.
Το μάθημα του Miles Davis
Η καριέρα του Cobham είναι ταυτόχρονα μια ιστορία συνεργασιών με μουσικούς που είχαν ισχυρή και απολύτως προσωπική ταυτότητα. Miles Davis, John McLaughlin, Wayne Shorter, Chick Corea, George Benson. Τι μαθαίνει ένας μουσικός όταν βρίσκεται δίπλα σε τέτοιες προσωπικότητες;
«Πώς να πλοηγείσαι και να συγχρονίζεσαι μαζί τους. Αλλά και πώς να διαχειρίζεσαι το συγκρότημα πάνω στη σκηνή, σε πραγματικό χρόνο».
Η συνύπαρξη, άλλωστε, δεν σημαίνει για τον Cobham ότι ο καθένας πρέπει να επιβάλλει διαρκώς τη δική του φωνή. Οταν τον ρωτάμε πώς ένας μουσικός μπορεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο προσωπικό του αποτύπωμα και στις ανάγκες του συνόλου, η απάντηση είναι σχεδόν αφοριστική:
«Υπηρετώντας πρώτα το σύνολο»
Κάποια στιγμή η συζήτηση επιστρέφει στα τύμπανα. Υπάρχουν πράγματα που μπορεί ένας μουσικός να εκφράσει μέσα από τη μουσική και δεν μπορούν να ειπωθούν με λόγια;
«Απολύτως! Και για του λόγου το αληθές, ελάτε στο live μου για να το δείτε, να το ακούσετε και να το νιώσετε!».
Τι θα έλεγε σε έναν νεαρό ντράμερ που θέλει να γίνει «ο επόμενος Billy Cobham»; «Να έχει υπομονή. Αυτό μπορεί να πάρει λίγο χρόνο… Και θα πρέπει να αναπτύξει τη δική του φωνή μέσα από αυτό που έχει χτίσει ως θεμέλιο».
Ισως τελικά αυτή να είναι η ουσία όσων έχει να πει ένας μουσικός που έχει περάσει από τόσο διαφορετικές εποχές και τόσο διαφορετικούς ήχους: η τεχνική είναι απαραίτητη, η ιστορία είναι σημαντική, οι επιρροές, αναπόφευκτες. Αλλά στο τέλος αυτό που μένει είναι «η δική σου φωνή».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr