Αν ο Μαρξ και ο Ενγκελς στηρίχτηκαν στη βιομηχανική παραγωγή του Μάντσεστερ για να κατανοήσουν τη λειτουργία ολόκληρου του καπιταλιστικού συστήματος, ίσως δεν είναι τόσο παράλογο ότι ορισμένοι επιστρέφουν στην ίδια πόλη για να διαπιστώσουν εάν ο νέος πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας, Αντι Μπέρναμ, θα καταφέρει να επιβάλει σε ολόκληρη τη χώρα το επιτυχημένο πρόγραμμα κοινωνικών παροχών που ο ίδιος εφάρμοσε όταν ήταν δήμαρχος. Ο λεγόμενος μαντσεστερισμός (ή μπερναμισμός) περιγράφεται από τον δημιουργό του ως «το τέλος του νεοφιλελευθερισμού» ή ένας «φιλικός προς τις επιχειρήσεις σοσιαλισμός». Καθώς όμως η πολιτισμική ακμή του Μάντσεστερ συνδέθηκε με ορισμένα από τα θρυλικότερα συγκροτήματα της Βρετανίας, όπως οι Joy Division, οι Smiths και οι Happy Monday, αρκετοί μπήκαν στον πειρασμό να εξετάσουν τις υποσχέσεις του νέου πρωθυπουργού μέσα από την πορεία της post-punk και της ηλεκτρονικής μουσικής σκηνής του Μάντσεστερ.
Στο βιβλίο του «Manchester Unspun», ο συγγραφέας και μουσικοκριτικός Αντι Σπινόζα υποστηρίζει ότι αυτός ο μουσικός πολιτισμός δεν λειτούργησε απλώς σαν καθρέφτης των κοινωνικών αλλαγών της πόλης, αλλά έπαιξε πρακτικό και καθοριστικό ρόλο στην έξοδο του Μάντσεστερ από την παρακμή της αποβιομηχανοποίησης.
Η σκοτεινή ωδή στη χαρά
Για να εντοπίσουμε την απαρχή αυτής της μουσικής περιπέτειας θα πρέπει να επιστρέψουμε μισό αιώνα πίσω, όταν κάνουν την εμφάνισή τους οι Joy Division, το 1976. Αν και το συγκρότημα θα πάρει την έμπνευσή του από μια συναυλία των Sex Pistols της ίδιας χρονιάς, σύντομα θα ανοίξει τους πιο σκοτεινούς δρόμους της post-punk. Ο ρυθμός απομακρύνεται από τα εκρηκτικά τέμπο, οι στίχοι των Joy Division χάνουν το άμεσο πολιτικό περιεχόμενο της punk σκηνής, ενώ ο τραγουδιστής Ιαν Κέρτις θα τους εμπλουτίσει με αναφορές στην παγκόσμια λογοτεχνία – από τoν Νικολάι Γκόγκολ και τον Κάφκα μέχρι τον Μπάροουζ και τον Τζ. Γκ. Μπάλαρντ.
Μερικά χρόνια αργότερα, το 1982, ταυτόχρονα με την εμφάνιση των Smiths, η καρδιά του μουσικού πολιτισμού του Μάντσεστερ αρχίζει να χτυπά στη θρυλική Haçienda, ένα νυχτερινό κλαμπ και συναυλιακό χώρο τον οποίο λειτουργούσε η ανεξάρτητη δισκογραφική εταιρεία Factory Records. Ο ιδιοκτήτης της, Τόνι Ουίλσον, που χαρακτηρίζεται σαν «άτυπος υπουργός Πολιτισμού του Μάντσεστερ», εμπνεόταν από τον μαρξισμό και την Καταστασιακή Διεθνή και κατάφερε να εντάξει ορισμένες από τις ιδέες του στο επιχειρηματικό πλάνο της εταιρείας (όπως θα ήθελε αλλά δεν κατάφερε να κάνει και ο Ενγκελς στα εργοστάσια της οικογένειάς του στο Μάντσεστερ). H Factory Records μοιραζόταν το 50% των κερδών της με τους καλλιτέχνες, οι οποίοι διατηρούσαν και το σύνολο των πνευματικών δικαιωμάτων.
Παρά το γεγονός ότι αυτή η καλλιτεχνική έκρηξη θα εκφράσει τη θλίψη και τα αδιέξοδα που γεννά η ολοκληρωτική αποβιομηχανοποίηση του Μάντσεστερ, οι νέοι δημιουργοί στηρίζονται στην παρακαταθήκη ενός αιώνα οικονομικής ακμής και ενός ισχυρού συνδικαλιστικού κινήματος. Οπως εξηγούσε ο δημοσιογράφος και φιλόσοφος Μαρκ Φίσερ, οι δημόσιες σχολές Καλών Τεχνών, τα γενναία επιδόματα διαβίωσης, τα προγράμματα φτηνής κοινωνικής κατοικίας και οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι λειτούργησαν σαν φυτώριο μιας ολόκληρης γενιάς καλλιτεχνών, οι οποίοι στη συνέχεια έγιναν εκπρόσωποι αλλά και βαριά πολιτιστική βιομηχανία του Μάντσεστερ. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Joy Division και οι Fall έκαναν τα πρώτα τους βήματα στις εγκαταστάσεις της ομάδας Manchester Music Collective, που χρηματοδοτούνταν από τα δημόσια πολιτιστικά προγράμματα της πόλης. Οπως εξηγούσε ο Φίσερ, αυτοί οι δημόσιοι χώροι κατέστησαν δυνατούς τόσο έντονους πειραματισμούς καθώς οι εμπλεκόμενοι μουσικοί έπαιρναν ρίσκα χωρίς να ανησυχούν για την άμεση εμπορική επιτυχία.
Γίνεται τέχνη χωρίς φουγάρα;
Αρκεί όμως, σήμερα, η επιστροφή σε μια εποχή που έθετε αναχώματα στον νεοφιλελευθερισμό μέσω των εναπομεινάντων κοινωνικών προγραμμάτων για να αντιστρέψει την πορεία ολόκληρης της βρετανικής οικονομίας;
Σε πρόσφατο άρθρο του, ο Κώστας Λαπαβίτσας επισημαίνει ότι χωρίς την ανασυγκρότηση του παραγωγικού ιστού της Μ. Βρετανίας ο μαντσεστερισμός, όσο ευπρόσδεκτος και αν είναι, δεν επαρκεί. Στην ουσία, εξηγεί ο καθηγητής του Πανεπιστημίου SOAS του Λονδίνου, «το επιχείρημα ότι τα προβλήματα οφείλονται απλώς στη διανομή του πλούτου –που απαιτεί μεγαλύτερη ρύθμιση, δίκαιη φορολογία και καλύτερη διαχείριση του υφιστάμενου πλαισίου– έχει πλέον εξαντληθεί».
Συγκροτήματα όπως οι Joy Division, οι Smiths και όσοι τους διαδέχτηκαν μπορεί να γεννήθηκαν στα ερείπια του βιομηχανικού Μάντσεστερ αλλά κατάφεραν να ανθίσουν ακριβώς χάρη στους θεσμούς που είχαν αφήσει πίσω τους αυτή η βιομηχανική παραγωγή και ένα ισχυρό συνδικαλιστικό κίνημα.
Και εν τέλει, ακόμη και η δισκογραφική εταιρεία Factory Records είχε για σήμα το φουγάρο ενός εργοστασίου να καπνίζει… όχι τις γραβάτες μιας χρηματιστικοποιημένης gentrified οικονομίας.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr