Ο Γκάι Φοκς πρέπει να αισθάνθηκε τόσο τυχερός όταν, ανεβαίνοντας το τελευταίο σκαλί της εξέδρας, έπεσε και έσπασε τον λαιμό του. Ο άνθρωπος που στις 5 Νοεμβρίου του 1606 θα ανατίναζε το βρετανικό κοινοβούλιο, στην αποτυχημένη Συνωμοσία της Πυρίτιδας, είχε καταδικαστεί προφανώς σε θάνατο. Η διαδικασία της εκτέλεσης όμως αποτελούσε μια τελετουργία φρίκης. Οι δήμιοι του θα τον έσερναν ζωντανό από ένα άλογο και πριν αφήσει την τελευταία του πνοή θα έκοβαν και θα έκαιγαν μπροστά του τα γεννητικά του όργανα και θα αφαιρούσαν όργανα από τα σπλάχνα του. Το σημαντικότερο στοιχείο της τελετής όμως ήταν ότι θα πραγματοποιούνταν σε δημόσιο χώρο μπροστά σε ένα τεράστιο πλήθος που συνήθως τιμούσε με την παρουσία του τέτοιου είδους εκδηλώσεις.
Το «υπερθέαμα» που στη μεσαιωνική Αγγλία πραγματοποιούνταν περίπου οκτώ φορές τον χρόνο μετατρεπόταν πάντα σε ένα μεγάλο πανηγύρι όπου πλανόδιοι πωλητές διαλαλούσαν την πραμάτεια τους και φρόντιζαν να διασκεδάζουν και να ταΐζουν το πλήθος.
Το βασικό χαρακτηριστικό όμως ήταν ότι τα θύματα και οι θεατές της εκτέλεσης ανήκαν στην ίδια τάξη – φτωχοί γεωργοί ή και πιο λούμπεν στοιχεία. Αντίθετα, αν ο καταδικασμένος ανήκε στους ευγενείς, η τελετή γινόταν κεκλεισμένων των θυρών προσφέροντας στον μελλοθάνατο ένα στοιχειώδες επίπεδο αξιοπρέπειας. Οπως μας θύμιζε ο Τζέρεμι Αϊρον σε ένα τηλεοπτικό σποτ της Διεθνούς Αμνηστίας, «Capital punishment means those without capital get the punishment – σε ελεύθερη απόδοση, θανατική ποινή σημαίνει ότι αν δεν έχεις το κεφάλαιο, σου παίρνουν το κεφάλι».
Η προβολή της ταξικής ισχύος
Ο συγγραφέας του «Κεφαλαίου» Κάρολος Μαρξ είχε αναπτύξει ελαφρώς καλύτερα τη συγκεκριμένη παρατήρηση, ήδη από το 1845. Στο βιβλίο τους η «Αγία Οικογένεια» ο Μαρξ και ο Ενγκελς απηχούν τις απόψεις του Τζέρεμι Μπένθαμ ότι η θανατική ποινή αποτελεί μια «νομική παρωδία», αν και επισημαίνουν ότι άλλες ποινές, όπως ο διά της βίας προσηλυτισμός στον χριστιανισμό, ήταν ακόμη πιο απάνθρωπες. Ο Μαρξ θα πάρει πολύ πιο ξεκάθαρη θέση εναντίον των εκτελέσεων στην αρθρογραφία του στην εφημερίδα «Neue Rheinische Zeitung» («Νέα Εφημερίδα του Ρήνου»), την οποία εξέδιδε ο ίδιος κατά τη διάρκεια των επαναστάσεων του 1848-1849, και αργότερα στη «New York Daily Tribune».
Η θανατική ποινή ήταν για τον ίδιο ένα από τα στοιχεία της «παλιάς δυστυχίας» της αριστοκρατίας και μια μορφή φόνου. «Τι είδους κοινωνία είναι άραγε αυτή που δεν γνωρίζει καλύτερο μέσο για την άμυνά της από τον δήμιο και η οποία διακηρύσσει τη δική της κτηνωδία ως αιώνιο νόμο;». O τελευταίος συλλογισμός του Μαρξ διατυπώθηκε με αφορμή στοιχεία της εποχής ότι ύστερα από κάθε (δημόσια) εκτέλεση παρατηρούνταν αύξηση της εγκληματικότητας, των δολοφονιών, αλλά και των αυτοκτονιών. Και αυτό συνδεόταν φυσικά με την τεράστια δημοσιότητα που λάμβαναν οι εκτελέσεις, πολλές από τις οποίες πραγματοποιούνταν ακόμη σε δημόσιους χώρους.
Σχεδόν μία δεκαετία αργότερα, το 1868, χώρες όπως η Βρετανία θα απαγορεύσουν τις δημόσιες εκτελέσεις, όχι αναγκαστικά λόγω κάποιας μορφής ανθρωπισμού ή σεβασμού προς τον μελλοθάνατο, αλλά γιατί συνειδητοποίησαν ότι προκαλούσαν περισσότερα προβλήματα από όσα πλεονεκτήματα πρόσφεραν στην άρχουσα τάξη. Ηδη άλλωστε από τον Μεσαίωνα ο δημόσιος χαρακτήρας των εκτελέσεων αποτελούσε πολλές φορές δίκοπο μαχαίρι: ενώ επέτρεπαν την προβολή της ισχύος του ηγεμόνα, πολλές φορές μετατρέπονταν σε εκδηλώσεις διαμαρτυρίας, ενώ δεν έλειπαν οι εξεγέρσεις ή ακόμη και οι απόπειρες απελευθέρωσης των κρατουμένων. Στις ιστορίες του Ρομπέν των Δασών, λόγου χάρη, που όπως έχουμε εξηγήσει απηχούσαν βαθύτερες κοινωνικές συγκρούσεις για την εξουσία του βασιλιά και τη δημόσια περιουσία, ο ήρωας απελευθερώνεται πολλές φορές από τους συντρόφους του λίγο πριν από την εκτέλεσή του.
Αντίθετα πάντως από τη Βρετανία, οι ΗΠΑ θα χρειαστούν άλλον μισό αιώνα έως ότου καταργήσουν τις δημόσιες εκτελέσεις στα μέσα της δεκαετίας του 1930. Τουλάχιστον τις κρατικές, γιατί οργανώσεις όπως η Κου Κλουξ Κλαν πραγματοποίησαν το τελευταίο λιντσάρισμα σε δέντρο το 1981 στην πόλη Μομπάιλ της Αλαμπάμα – αποτελεί ίσως ειρωνεία της τύχης ότι ένας από τους δράστες της δολοφονίας καταδικάστηκε σε θανατική ποινή.
Τι θα σημάνει λοιπόν η απόφαση του Αμερικανού υπουργού Πολέμου να επαναφέρει τις δημόσιες εκτελέσεις, ώστε οι θεατές να μπορούν να παρακολουθούν μέσω διαδικτύου τις τελευταίες στιγμές των ανθρώπων που δεν είχαν το κεφάλαιο για να σώσουν το κεφάλι τους; Θα επιτρέπουν άραγε οι μεγάλες πλατφόρμες της Σίλικον Βάλεϊ, κατά παράβαση των δικών τους κανόνων, την τοποθέτηση διαφημίσεων, μετατρέποντας το θέμα σε ένα μεγάλο μεσαιωνικό πανηγύρι;
Η απόφαση ίσως να μην εφαρμοστεί ποτέ καθώς θα συναντήσει σημαντικά νομικά εμπόδια και ενδέχεται να δώσει στον μελλοθάνατο (συμπτωματικά, παλαιστινιακής καταγωγής) τη δυνατότητα να ασκήσει έφεση για το σύνολο της απόφασης εκτέλεσης. Το ζήτημα όμως αφορά για άλλη μια φορά σχέσεις εξουσίας και όχι νομικές αποφάσεις. Η προσπάθεια του καθεστώτος Τραμπ να προβάλει την ισχύ του προσφέροντας το θέαμα μιας κρατικής δολοφονίας αντιμετωπίζεται ήδη και από τα αμερικανικά ΜΜΕ σαν διολίσθηση προς τον αυταρχισμό της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράν και της Βόρειας Κορέας (τα ίδια μέσα βέβαια ξεχνούν ότι η απόφαση αντιγράφει πρωτίστως την απόφαση του Ισραήλ για δημόσιες εκτελέσεις Παλαιστινίων).
Αντίθετα, ο Οστιν Σάρατ, καθηγητής Νομικής Θεωρίας και Πολιτικής Επιστήμης στο Amherst College, υποστήριζε σε πρόσφατο άρθρο του ότι η δημόσια εκτέλεση διά τουφεκισμού ίσως να αποτελεί τον επιθανάτιο ρόγχο του καθεστώτος των εκτελέσεων για τις ΗΠΑ. Τα στοιχεία, που δείχνουν σταθερή μείωση της θανατικής ποινής τις τελευταίες δύο δεκαετίες, φαίνεται να τον επιβεβαιώνουν – παρά το γεγονός ότι πέρυσι ο αριθμός αυξήθηκε κυρίως εξαιτίας του αμόκ θανατικών ποινών που παρατηρήθηκε στη Φλόριντα.
Ενώ όμως ο θεσμός δείχνει να υποχωρεί, η φρίκη που υπόσχονται οι κρατούντες μάς επαναφέρει στις πιο σκοτεινές στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας.
info-war.gr
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr