Σε μια ασυνήθιστα ηλιόλουστη μέρα για τα δεδομένα της νορβηγικής πρωτεύουσας, το Οσλο βρισκόταν σε μια βαθιά φορτισμένη στιγμή, αποτίοντας φόρο τιμής στον εκλιπόντα βασιλιά Χάραλντ.
Μακριά από τα πλήθη, σε ένα μικρό, ήσυχο καφέ δίπλα στο σπίτι του, πολύ κοντά στο πάρκο Βίγκελαντ, μας υποδέχτηκε ο Jo Nesbo.
Με περισσότερα από 60 εκατομμύρια αντίτυπα σε πωλήσεις παγκοσμίως και μεταφράσεις σε 51 γλώσσες, ο Nesbo είναι ο πιο εμπορικός συγγραφέας στην ιστορία της Νορβηγίας και ο αδιαμφισβήτητος «βασιλιάς» του Nordic Noir.
Φορώντας καπέλο και γυαλιά, έδινε την εντύπωση ενός ανθρώπου που προσπαθεί να προστατεύσει την ιδιωτικότητά του, κάτι καθόλου εύκολο σε μια πόλη που πλέον διοργανώνει επίσημα τουριστικά τουρ στα βήματα του ήρωά του, Χάρι Χόλε. Γνωστός για τη λατρεία του προς την Ελλάδα και ειδικότερα για την Κάλυμνο, την οποία επισκέπτεται ανελλιπώς κάθε χρόνο για να επιδοθεί στο μεγάλο του πάθος, την ελεύθερη αναρρίχηση, ο Νέσμπο εμφανίστηκε αρκετά επιφυλακτικός στην αρχή. Δεκάδες δημοσιογράφοι από όλο τον κόσμο «κονταροχτυπιούνται» για λίγα λεπτά μαζί του. Ο πάγος έσπασε όμως γρήγορα και η αρχική του επιφυλακτικότητα έδωσε τη θέση της σε μια έκδηλη χαρά για τη συζήτησή μας.
Το αδημοσίευτο εξώφυλλο του νέου βιβλίου του Nesbo, το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου στην Ελλάδα, ξεχώρισαν περισσότεροι από 1.300 αναγνώστες ύστερα από ψηφοφορία στην οποία συμμετείχαν
Η συνάντησή μας έγινε με αφορμή το νέο του βιβλίο «Kill Shot» (Nådeskudd), το οποίο σκαρφάλωσε αμέσως στο Νο 1 της χώρας του και αναμένεται να κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο (οι Νησίδες δημοσιεύουν πρώτες το εξώφυλλο κατ’ αποκλειστικότητα), οι οποίες φυσικά συνέβαλαν στην πραγματοποίηση αυτής της συνέντευξης. Με φόντο αυτή την κυκλοφορία αλλά και τον ρόλο του ως showrunner στη νέα μεγάλη παραγωγή του Netflix, ο κορυφαίος συγγραφέας ξεδιπλώνει σε μια αποκλειστική συζήτηση τις σκέψεις του για το έγκλημα, τη μουσική, τις δικές του φοβίες και το σκοτάδι της ανθρώπινης ψυχής.
Σήμερα που μιλάμε, το Οσλο είναι μια πόλη σε πένθος, με τον κόσμο να αποτίνει φόρο τιμής στον εκλιπόντα βασιλιά Χάραλντ. Πώς πιστεύετε ότι αυτό το γεγονός αποτυπώνει τον χαρακτήρα, αλλά και την ενότητα του νορβηγικού λαού;
Ναι, είναι αλήθεια ότι τους ενώνει. Πιστεύω όμως ότι ένας τελικός του Κυπέλλου ποδοσφαίρου ή κάποιο άλλο μεγάλο αθλητικό γεγονός θα τους ένωνε περισσότερο από τη μοναρχία! (γελάει) Αν το 60% των Νορβηγών ήταν φανατικά υπέρ του θεσμού, τότε ναι, θα το πίστευα. Ο βασιλιάς Χάραλντ, όμως, ήταν πραγματικά ένας από εμάς, και νομίζω ότι αυτή είναι η παράδοση των βασιλέων στη Νορβηγία: ήταν πάντα σαν κι εμάς. Δείτε τον προηγούμενο βασιλιά, τον Ολαφ. Οταν είχαμε την πετρελαϊκή κρίση, χρησιμοποιούσε τα μέσα μαζικής μεταφοράς για να πάει για σκι· καθόταν εκεί μαζί με τον υπόλοιπο κόσμο και τον έβγαζαν φωτογραφίες. Νομίζω ότι αυτή ήταν η πιο δημοφιλής στιγμή της μοναρχίας στη Νορβηγία.
Αν, λοιπόν, μπορεί να υπάρξει αυτού του είδους η ισότητα μεταξύ μονάρχη και λαού, τότε δεν υπάρχει πρόβλημα. Κάποιοι άνθρωποι χρειάζονται τον βασιλιά για εντελώς παραδοσιακούς, σχεδόν τελετουργικούς λόγους, όπως για τα πρωτοχρονιάτικα διαγγέλματα προς τον λαό και λοιπά – κάτι σαν τελετάρχη. Χρόνια πριν, είχε γίνει ολόκληρη «σαπουνόπερα» στα μέσα ενημέρωσης για το πόσο πολύ στοιχίζει η βασιλική οικογένεια στον νορβηγικό λαό, αλλά τελικά… ας πούμε «άσ’ την να υπάρχει». Εγώ προσωπικά δεν στηρίζω τη μοναρχία· θεωρώ την ύπαρξή της αναχρονισμό σε μια δημοκρατική κοινωνία. Κάποια στιγμή μίλησα με έναν πρωθυπουργό, του οποίου το κόμμα δεν υποστηρίζει τη μοναρχία, και μου είπε: «Ξέρετε, αν η μοναρχία δεν έχει χαλάσει… γιατί να τη φτιάξεις;».
Συγχαρητήρια για το «Kill Shot» (Nådeskudd), το νέο σας βιβλίο που σκαρφάλωσε στο νούμερο ένα στη Νορβηγία την προηγούμενη εβδομάδα, σωστά;
(Γελάει) Για να είμαι ειλικρινής, δεν παρακολουθώ τις λίστες των bestseller, αλλά αφού το λέτε εσείς, εντάξει, σας πιστεύω! (Γελάει)
Το βιβλίο αυτό πραγματεύεται φόνους που βασίζονται σε ταινίες. Κοιτάζοντάς το εκ των υστέρων, νιώθετε διαφορετικά σε σχέση με την περίοδο που το γράφατε; Ησασταν τελικά επηρεασμένος από τη συνεργασία σας με το Netflix;
Οταν γράφεις, ίσως δεν συνειδητοποιείς πάντα ότι γράφεις και για τη δική σου ζωή. Οταν βέβαια μιλάμε για αστυνομική λογοτεχνία, το περιεχόμενο δεν είναι ούτε κατά το ήμισυ ρεαλιστικό, επομένως δεν σχετίζεται άμεσα με την καθημερινότητά σου. Ωστόσο, όταν τα βιβλία μου άρχισαν να μεταφράζονται -θυμάμαι χαρακτηριστικά ένα ταξίδι μου στη Γαλλία όπου τα ξαναδιάβαζα- αντιλήφθηκα ότι είχαν οπωσδήποτε στοιχεία από μένα, αποτυπώνοντας τον εαυτό μου όπως ακριβώς ήταν την εποχή που τα έγραφα. Με την ίδια λογική, έχοντας πλέον δουλέψει τρία χρόνια για το Netflix, είναι βέβαιο ότι αυτή η εμπειρία έχει αφήσει τα αποτυπώματά της στο έργο μου.
Αυτόν τον καιρό ασχολείστε ως σεναριογράφος και παραγωγός με την καινούργια σειρά του Netflix «Detective Hole». Πώς σας φαίνεται να δημιουργείτε οπτικά το Οσλο όπως το είχατε στο μυαλό σας μερικές δεκαετίες πριν;
Βασικά, το μυθιστόρημα υπάρχει ήδη, οπότε δεν πρόκειται να αναδημιουργήσουμε κάτι από την αρχή. Μιλούσα κάποτε με τον Καναδό συγγραφέα Μάικλ Οντάατζε, που έγραψε τον «Αγγλο Ασθενή» ο οποίος έγινε μια εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία. Μου είπε για έναν γνωστό του, του οποίου το βιβλίο μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο και η ταινία απέτυχε παταγωδώς. Οταν τον ρώτησαν «Τι έκαναν στο βιβλίο σου;», εκείνος απάντησε: «Δεν έκαναν απολύτως τίποτα στο βιβλίο μου, το βιβλίο είναι εκεί, στο ράφι». Αυτός είναι ακριβώς ο τρόπος που βλέπω κι εγώ τα πράγματα. Τα βιβλία βρίσκονται εδώ και αυτό είναι το ένα σκέλος· οι τηλεοπτικές σειρές είναι ένα εντελώς διαφορετικό ζήτημα. Φυσικά, υπό την ιδιότητα του συγγραφέα, του σεναριογράφου και του παραγωγού, προσπαθώ να μεταφέρω μέρος του DNA του βιβλίου στη σειρά. Ωστόσο, είναι δύσκολο να αποδώσεις στους ήρωες αυτό ακριβώς που βιώνει ο κάθε αναγνώστης ξεχωριστά όταν διαβάζει. Γι’ αυτόν τον λόγο ψαχνόμαστε και, φυσικά, είμαστε ανοιχτοί σε αλλαγές και προσαρμογές. Βρίσκομαι στην πλεονεκτική θέση να είμαι ταυτόχρονα ο συγγραφέας και ο σεναριογράφος, γεγονός που μου δίνει την πλήρη ελευθερία να μη δείξω κανέναν απολύτως σεβασμό στον συγγραφέα!
«Μου αρέσει να είμαι μόνος, όπως άρεσε και στον πατέρα μου. Καμιά φορά, βέβαια, απολαμβάνω να είμαστε μαζί με την μπάντα και να παίζουμε» λέει ο Jo Nesbo
Πώς καταφέρατε να πείσετε τον Νικ Κέιβ και τον Γουόρεν Ελις να γράψουν το soundtrack της σειράς;
Απλώς τους το ζήτησα. Τους έγραψα ένα γράμμα. Ο Γουόρεν Ελις γνώριζε ήδη τη σειρά των βιβλίων. Οπότε δέχτηκαν.
Ο Χάρι Χόλε είναι ένας βαθιά αυτοκαταστροφικός ήρωας κι όμως, εκατομμύρια αναγνώστες τον λατρεύουν. Γιατί πιστεύετε ότι μας ελκύουν τόσο πολύ αυτοί οι ταλαιπωρημένοι, «σπασμένοι» χαρακτήρες και όχι εκείνοι που είναι τέλειοι;
Είναι ένας συνδυασμός πραγμάτων. Ο Χάρι είναι ένας χαρακτήρας με τον οποίο μπορείς να ταυτιστείς· δεν είναι υπερήρωας. Θα κάνει λάθη, όπως όλοι μας. Ερχεται αντιμέτωπος με ηθικά διλήμματα που σε βάζουν στη διαδικασία να αναρωτηθείς: «Εσύ τι θα έκανες στη θέση του;». Είναι κάπως όπως η ιστορία με τον βασιλιά Δαβίδ: όταν ερωτεύτηκε μια παντρεμένη γυναίκα, έστειλε τον άντρα της στην πρώτη γραμμή του μετώπου για να σκοτωθεί, ώστε να μείνει το πεδίο ελεύθερο. Κι εσύ, ως αναγνώστης ή ακροατής της ιστορίας, προσπαθείς να τον δικαιολογήσεις, σκέφτεσαι: «Εντάξει, είναι ερωτευμένος, δεν ξέρει τι κάνει» και λοιπά. Κάπως έτσι λειτουργεί και με τον Χάρι· πρόκειται για διλήμματα του τύπου «εσύ τι θα έκανες;».
«Ο Χάρι είναι ένας χαρακτήρας με τον οποίο μπορείς να ταυτιστείς· δεν είναι υπερήρωας. Θα κάνει λάθη, όπως όλοι μας»
Αλλοι συγγραφείς αναζητούν την έμπνευση στην απομόνωση ενός ήσυχου δωματίου, ενώ εσείς την ψάχνετε στην άκρη ενός γκρεμού. Υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στην αδρεναλίνη της αναρρίχησης και τη σωματική ή ψυχολογική ένταση που αποτυπώνεται στα αστυνομικά σας μυθιστορήματα;
Οχι, η αναρρίχηση για μένα είναι περισσότερο ένα τεστ. Στην πραγματικότητα υποφέρω από υψοφοβία και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που ξεκίνησα να σκαρφαλώνω. Είναι σαν να κοιτάζω τον εαυτό μου στον καθρέφτη. Είναι ένας τρόπος όχι για να ξεπεράσω την υψοφοβία -διότι δεν ξεπερνιέται ποτέ πραγματικά- αλλά για να τη διαχειριστώ, όπως επίσης και να διαχειριστώ τα πνευματικά και σωματικά μου μειονεκτήματα. Ανέκαθεν ασχολούμουν με τον αθλητισμό, αλλά όπως σας είπα, με την αναρρίχηση καταπιάστηκα στα 50 μου, και συνέχισα να βελτιώνομαι και να εξελίσσομαι ακόμα και τώρα, στα 66 μου. Επομένως, όταν δεν μπορώ να γράψω, ανεβαίνω στο ποδήλατό μου και πηγαίνω για αναρρίχηση, και όταν δεν μπορώ να κάνω αναρρίχηση, γράφω.
Εχετε επιλέξει έναν μάλλον νομαδικό τρόπο ζωής: ταξιδεύετε, γράφετε, κάνετε αναρρίχηση. Αυτή η απομόνωση και η ελευθερία σάς απελευθερώνουν και σας κάνουν πιο δημιουργικό ή υπάρχουν στιγμές που θα επιθυμούσατε έναν πιο παραδοσιακό, σταθερό τρόπο ζωής;
Εχω την αίσθηση ότι στις μέρες μας πολλοί ισχυρίζονται πως είναι εσωστρεφείς. Εγώ, όμως, μπορώ να σας πω ότι είμαι πολύ πιο εσωστρεφής από τον μέσο όρο. Χρειάζομαι πραγματικά χρόνο με τον εαυτό μου. Θυμάμαι, ήμουν στην Αίγυπτο πριν από μερικά χρόνια· έμεινα εκεί δύο εβδομάδες αποκλειστικά για να γράψω. Στο λεωφορείο προς το αεροδρόμιο για την επιστροφή, έπιασα κουβέντα με μια Σουηδέζα που καθόταν δίπλα μου και ξαφνικά συνειδητοποίησα ότι ήταν ο πρώτος άνθρωπος με τον οποίο αντάλλαζα κουβέντα μετά από δύο ολόκληρες εβδομάδες! Εντάξει, είχα μιλήσει λίγο με την κόρη μου στο τηλέφωνο και με τον σερβιτόρο στο εστιατόριο για να παραγγείλω, αλλά τίποτα άλλο. Μου αρέσει να είμαι μόνος, όπως άρεσε και στον πατέρα μου. Καμιά φορά, βέβαια, απολαμβάνω να είμαστε μαζί με την μπάντα και να παίζουμε. Η μπάντα (Di Derre) είναι ένα είδος κοινωνικότητας που πραγματικά μου αρέσει. Γι’ αυτόν τον λόγο ψαχνόμαστε και, φυσικά, είμαστε ανοιχτοί σε αλλαγές και προσαρμογές. Γενικά, προτιμώ να βρίσκομαι ανάμεσα στους δικούς μου, πολύ κοντινούς ανθρώπους.
Ποιο τραγούδι σας αρέσει περισσότερο να τραγουδάτε με την μπάντα σας;
Να τραγουδάω ε; Υπάρχει ένα τραγούδι που λέγεται «Syk» («Αρρωστος»), το οποίο μου θυμίζει κάπως τον αδελφό μου που έχει φύγει από τη ζωή. Είναι το αγαπημένο μου τραγούδι, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να το τραγουδήσει κανείς. Τις προάλλες ήμουν σε μια συναυλία του Νικ Κέιβ, και αυτό που με συγκινεί βαθιά στη μουσική του είναι ότι ο θάνατος είναι πάντα παρών στα τραγούδια του, και αυτό είναι που με καθηλώνει. Ωστόσο, δεν μπορώ να συλλάβω πώς καταφέρνει να κουρελιάζει την καρδιά του με αυτόν τον τρόπο κάθε βράδυ πάνω στη σκηνή, ειδικά μετά τον χαμό του παιδιού του.
Αναρωτιόμουν αν πιστεύετε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορέσει από μόνη της να δημιουργήσει το τέλειο αστυνομικό μυθιστόρημα.
Είναι δύσκολο να πει κανείς. Μέχρι στιγμής στη Νορβηγία, ό,τι έχει γραφτεί έχει γραφτεί από ανθρώπους, και νομίζω πως η λογοτεχνία και η μουσική, αν αντικατασταθούν από την Τεχνητή Νοημοσύνη, θα στοιχίσουν τη δουλειά πολλών ανθρώπων. Νομίζω πως ένας συνδυασμός των δύο θα είναι το αναμενόμενο στις μέρες μας. Ωστόσο, βλέπουμε όλο και περισσότερο κόσμο να πηγαίνει σε ζωντανές συναυλίες, πράγμα που σημαίνει ότι οι άνθρωποι αναζητούν την επαφή με τον καλλιτέχνη. Η ατμόσφαιρα στις συναυλίες, ακόμα και η αναμονή στην ουρά του μπαρ για μια μπίρα, αυτή η ανθρώπινη επαφή, είναι στοιχεία αναντικατάστατα.
Πρόσφατα αναφέρατε ότι ο κόσμος οδηγείται στον εξτρεμισμό και ότι αυτό που πρέπει να μας ανησυχεί δεν είναι ο Ντόναλντ Τραμπ και το επιτελείο του, αλλά ο αριθμός των ανθρώπων που τον ακολουθούν. Τι πιστεύετε ότι δείχνει αυτή η πολιτική κατάσταση για τη συλλογική μας ψυχολογία σήμερα;
Δεν θα κάνουμε τώρα μια ενδελεχή πολιτική ανάλυση, αλλά υπάρχει ένα ενδιαφέρον βιβλίο -δεν μπορώ να θυμηθώ τον ακριβή τίτλο, νομίζω λέγεται «Διαφωτισμός Τώρα» (Enlightenment Now του Στίβεν Πίνκερ)- το οποίο είναι πολύ αισιόδοξο. Λέει ότι, παρ’ όλο που φαίνεται ότι οπισθοδρομούμε, αυτό δεν ισχύει αν συγκρίνουμε το σήμερα με το τι συνέβαινε μέχρι πριν από 50 ή 100 χρόνια. Στην πραγματικότητα, οδεύουμε προς την εξάλειψη του πολέμου, της πείνας και της βίας και προς την απόκτηση ίσων δικαιωμάτων μεταξύ των φύλων. Εγώ προσωπικά είμαι αισιόδοξος. Πιστεύω ότι σε 50 χρόνια από τώρα θα έχουμε έναν σαφέστατα καλύτερο κόσμο.
Εχετε επανειλημμένα δηλώσει ότι «είμαστε ζώα που οδηγούμαστε από το συναίσθημα, όχι τη λογική». Στην περίπτωση του εγκλήματος, θεωρείτε ότι μας ωθεί σε αυτό μια εσωτερική παρόρμηση ή είμαστε απλώς θύματα των περιστάσεων;
Νομίζω ότι ισχύουν και τα δύο. Το μυαλό ορισμένων ανθρώπων είναι από κατασκευής τέτοιο που τους δίνει μια φυσική ροπή προς το έγκλημα και την παραβατική συμπεριφορά. Εμείς, από την πλευρά μας, συχνά ψάχνουμε για δικαιολογίες ή λέμε «έτσι γεννήθηκε», επειδή προσεγγίζουμε το ζήτημα του εγκλήματος και της τιμωρίας με έναν έντονα συναισθηματικό τρόπο. Νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τις σχιζοφρενικές ή ψυχοπαθολογικές συμπεριφορές. Επιπλέον, η ηθική είναι ένα δομικό ζήτημα και η τιμωρία προορίζεται για όσους παραβαίνουν τους κανόνες. Η αλήθεια είναι ότι οι ηθικοί μας κανόνες δεν είναι θεόσταλτοι· αλλάζουν συνεχώς. Κάποιος που θεωρείται ήρωας σε καιρό πολέμου μπορεί να θεωρηθεί ψυχοπαθής ή ακόμη και εγκληματίας σε καιρό ειρήνης.
Οι άνθρωποι -και αυτό ακριβώς προσπαθώ να αποτυπώσω στα βιβλία μου- δεν μπορούν να είναι ακραία κακοί ή ακραία καλοί. Νομίζω ότι θα ήταν εξαιρετικά βαρετό και καταθλιπτικό να δεχτούμε ότι είμαστε απλώς βιολογικά ρομπότ. Είμαστε τόσο περίπλοκα όντα που πιστεύουμε ακράδαντα ότι έχουμε επιλογή και ελεύθερη βούληση. Προσωπικά, δεν νομίζω ότι έχουμε. Απλώς ακολουθούμε τον προγραμματισμό μας. Ισως η τιμωρία να μας αναγκάζει να σκεφτούμε αυτό που κάναμε, να μετανιώσουμε ή να θελήσουμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω για να το διορθώσουμε. Θεωρώ όμως ότι, αν μας δινόταν τελικά αυτή η δυνατότητα, θα επιστρέφαμε και θα κάναμε ακριβώς τα ίδια πράγματα, ξανά και ξανά.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr