O καλύτερος τρόπος για να ξεκινήσουμε να μιλάμε για το “NAZA”, το ντοκιμαντέρ των Ισραηλινών Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ, είναι μέσα από τα δικά τους λόγια για την ταινία:
«Καθώς φιλμάραμε, τα τελευταία τρία χρόνια, μέλη του Ισραηλινού στρατού σε ταράτσες του Τελ Αβίβ μέσα στη νύχτα, βρεθήκαμε να θέτουμε τα ίδια ακριβώς ερωτήματα που έθεσε η γενιά των παππούδων μας και που διατρέχουν ολόκληρο τον 20ό αιώνα: πώς επιτρέπει μια ομάδα ανθρώπων την ολοκληρωτική απανθρωποποίηση μιας άλλης; Πώς μοιάζει η λειτουργία ενός τέτοιου συστήματος εκ των έσω; Δεν επικεντρωθήϰαμε λοιπόν σε μεμονωμένα εγϰλήματα πολέμου από ανεξέλεγϰτους στρατιώτες που αγνόησαν τις διαταγές. Συγϰεντρωθήϰαμε στις ίδιες τις διαταγές, τις πολιτιϰές, τις αποδεϰτές πραϰτιϰές, τη γλώσσα ϰαι τη λογιϰή που τις ϰαθιστούν δυνατές — ϰαι τους ανθρώπους που ϰινούνται μέσα σε αυτές. Το σύστημα ϰαι τα γρανάζια του. Αυτό έχει σημασία, εν μέρει, επειδή το ζήτημα της γενοϰτονίας είναι αδιαχώριστο από το ζήτημα της πρόθεσης. Η πρόθεση αντιμετωπίζεται συχνά ως ϰάτι ϰρυμμένο στο μυαλό πολιτιϰών ή στρατιωτιϰών ηγετών. Όμως ϰαι τα συστήματα αποϰαλύπτουν πρόθεση: μέσα από τους ϰανόνες που θεσπίζουν, τους στόχους που εγϰρίνουν, τα ρίσϰα που αποδέχονται ϰαι τα μοτίβα που παράγουν ϰατ’ επανάληψη».
Yuval Abraham και Rachel Szor © David Levene / The Guardian
Το NΑΖΑ δεν είναι κάποιο λογοπαίγνιο που ενώνει τις λέξεις ΝΑΖΙ και GAZA. Νaza είναι η ορολογία που χρησιμοποιούν οι Ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών για τις αποδεκτές παράπλευρες απώλειες. To Νaza για την εξόντωση ενός πιθανού μέλους της Χαμάς μπορεί να είναι 5, ενός άλλου 20, ενός άλλου 50, ενίοτε και πολύ παραπάνω. Εντοπίζουμε κάποιον που είναι στα μάτια μας άξιος θανάτου και αποδεχόμαστε ότι προκειμένου να τον εξολοθρεύσουμε νομιμοποιούμαστε να σκοτώσουμε μαζί του ένα σωρό αμάχους, ανάμεσά τους συχνότατα παιδιά. Άλλωστε μετά τη σφαγή της 8ης Οκτωβρίου επικράτησε στο Ισραήλ η αντίληψη ότι «Στη Γάζα δεν υπάρχουν αθώοι» κι άλλωστε το σημερινό παιδί είναι ένα πιθανό αυριανό μέλος της Χαμάς, όπως το μεγαλωμένο σε παρεμφερείς συνθήκες χθεσινό παιδί μετατράπηκε στο σημερινό μέλος της Χαμάς.
Σιγά – σιγά παρακολουθώντας το ντοκιμαντέρ σκέφτεσαι ότι ακόμη και αυτό το Νaza δεν λέει όλη την αλήθεια, αλλά είναι ένα πρόσχημα, ένας φερετζές, ένα κλείσιμο ματιού, ένα πράσινο φως. Δεν πρόκειται καν για αναγκαίο κακό, δεν πρόκειται καν για σήκωμα των ώμων και κυνική αδιαφορία για τη ζωή των αμάχων. Αντίθετα ενδιαφέρομαι και πάρα πολύ για τη ζωή των αμάχων. Ενδιαφέρομαι να την αφανίσω. Και τους εκτελώ όχι παράπλευρα αλλά απευθείας, όχι γιατί τους πήρε η μπάλα αλλά ακριβώς γιατί η μπάλα προοριζόταν για εκείνους, τους αφανίζω με πρόθεση από προσώπου γης, ισοπεδώνοντας τις πολυκατοικίες τους, τις υποδομές τους, ό,τι υπάρχει στο πρόσωπο αυτής της γης.
Αυτής της γης που βρίσκεται λίγες δεκάδες χιλιόμετρα μακριά απ’ το Τελ Αβίβ, στο μήκος της ίδιας ακτογραμμής. Η επιλογή των σκηνοθετών να πάρουν τις συνεντεύξεις από τους 24 αξιωματικούς και στρατιώτες των στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών, νυχτερινές ώρες σε ταράτσες του Τελ Αβίβ, με φόντο την πόλη και τα φωτισμένα δωμάτια παρακείμενων πολυκατοικιών, δίνει στην ταινία την οπτική της ταυτότητα, αλλά έχει ταυτόχρονα και ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Είναι ένα ντοκιμαντέρ στο οποίο η εικόνα νοηματοδοτεί συνέχεια τις αφηγήσεις των δραστών. Τη νοηματοδοτεί κατ’ αντιδιαστολή: από τη μια οι μαρτυρίες για το μακελειό στη Γάζα, από την άλλη εικόνες της νυχτερινής ζωής της πόλης. Εδώ έχουμε μια πόλη που λειτουργεί, μια πόλη με μποτιλιάρισμα στους δρόμους της, μια πόλη που όπως όλες οι φωτισμένες πόλεις τη νύχτα προσφέρει ένα όμορφο θέαμα στο μάτι, μια πόλη που η κάμερα τρυπώνει μέσα στα διαμερίσματα, καθώς οι τηλεθεατές παρακολουθούν τα δελτία ειδήσεων καταναλώνοντας την ιδεολογική εκδοχή της πραγματικότητας που τους σερβίρουν ή που ζουν κατά τα άλλα την καθημερινότητά τους μαζεύοντας τα ψίχουλα από το τραπέζι που μόλις έφαγαν. Εδώ έχουμε μια πόλη που επεκτάθηκε στο παρελθόν πάνω στους εκτοπισμούς Παλαιστινίων (και το “ΝΑΖΑ” δείχνει το τελευταίο εναπομείναν κτίριο της εποχής). Εδώ έχουμε μια πόλη που στο κέντρο της μπορεί να είναι το κτίριο της κρατικής υπηρεσίας που σχεδιάζει μια γενοκτονία και λίγα μέτρα πιο πέρα το μπαρ στο οποίο θα πάει ο άνθρωπος που συμμετείχε ενεργά σε όλο αυτό να πιει μετά τη δουλειά το ποτό του. Μια πόλη στην οποία η ζωή συνεχίζεται την ώρα που μεθοδεύει και εκτελεί μια γενοκτονία.
Από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του “ΝΑΖΑ” είναι ο τρόπος, το πνεύμα, το ήθος με το οποίο μιλάνε οι δράστες (παρεμπιπτόντως, ενώ στην αρχή αναφέρεται ότι τα χαρακτηριστικά και η φωνή τους έχουν υποστεί ψηφιακή αλλοίωση για λόγους προστασίας τους καθώς διαρρέουν κρατικά μυστικά, νομίζω ότι τουλάχιστον οι φιγούρες τους διαγράφονται αρκετά ξεκάθαρα, άσε που μερικές από τις μαρτυρίες αφορούν κάποιον πολύ συγκεκριμένο ρόλο και μοιάζει δύσκολο να σκεφτεί κανείς ότι δεν μπορούν να τους ανακαλύψουν). Ως τι μας εξομολογούνται αυτοί οι άνθρωποι; Έχοντας συνειδητοποιήσει τι περιγράφουν και τι έκαναν; Ναι, ως πράξεις. Όχι εντελώς όμως ως προς τη φύση των πράξεων τους. Είναι δηλαδή ψυχικά αποστασιοποιημένοι; Και ναι και όχι. Μεσολαβεί ανάμεσα στις πράξεις και στη συνείδησή τους, ανάμεσα στις πράξεις τους και στην πανανθρώπινη πυξίδα περί σωστού και λάθους, ό,τι έχουν μάθει ως εθνικά σωστό, το οποίο νοθεύει τη πυξίδα. Ή πάντως τη νόθευσε όταν είχε σημασία. Και τελικά -οι περισσότεροι τουλάχιστον- ούτε με συντριβή καταθέτουν τη μαρτυρία τους, αλλά ούτε και με κομπασμό. Βρίσκονται κάπου ανάμεσα, σε έναν ενδιάμεσο χώρο. Σαν να περιγράφεις σε κάποιον τη δουλειά σου. Τις τεχνικές της λεπτομέρειες. Ότι εγώ αυτό ακριβώς είναι που κάνω στο γραφείο μου. Δεν μισούμε στην υπηρεσία μας τους Άραβες. Δεν είμαστε εθνίκια. Ανήκουμε σε μια ελίτ που μπορεί να συντρίψει έναν πληθυσμό εκ του μακρόθεν αν της δώσουν τις σχετικές εντολές. Δεν είμαστε τίποτα κακοί τύποι. Άλλοι από μας σπουδάζουν κλινικοί ψυχολόγοι, άλλοι λένε πως είναι μέρη ενός συστήματος το οποίο αν θα καταρρεύσει τι θα γίνουν, άλλοι ότι εκείνους τους έφτιαχνε το να ολοκληρώσουν την αποστολή που τους είχε ανατεθεί. Κονφορμισμοί, τεχνοκρατικές πληρώσεις, γενοκτονίες.
Κι αν η μία ειρωνεία της Ιστορίας είναι η αντιστροφή των ρόλων θύτη – θύματος και της «κοινοτοπίας του κακού» στον ίδιο λαό από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο στο σήμερα, η δεύτερη είναι ότι ενώ οι κατηγορίες περί αντισημιτισμού είναι βασικότατο όπλο ενοχοποίησης κάθε κριτικής στο κράτος του Ισραήλ ακόμα και όταν διεξάγει γενοκτονία, τελικά, ναι, σε ένα βαθμό προξενείται και αληθινός αντισημιτισμός. Μια ΝΑΖΑ που δεν υπολογίστηκε, μια παράπλευρη απώλεια όχι ακριβώς αμελητέα.
Μιλώντας για τα δελτία ειδήσεων ως μηχανισμούς παραγωγής εθνικής προπαγάνδας, προφανώς και το Ισραήλ δεν αποτελεί κάποια εξαίρεση. Μπορούμε να είμαστε απόλυτα σίγουροι ότι σε οποιαδήποτε περίπτωση πολέμου, παρόμοιας λογικής θα ήταν και τα δελτία ειδήσεων εδώ. Όπως άλλωστε είναι ενώ έχουμε ειρήνη. Μαθαίνεις να σκέφτεσαι, όχι μόνο από τα ΜΜΕ αλλά ήδη από το σχολείο και από παντού, με έναν τρόπο μονόπαντο, που εσύ έχεις μόνο εθνικά δίκια, τωρινά και ιστορικά, και ο απέναντι είναι ο διαχρονικός διάβολος. Το πρόβλημα ξεκινάει πάντα πολύ πριν τους πολέμους. Η διαφορά είναι ότι στη Γάζα δεν έχουμε να κάνουμε με έναν πόλεμο αλλά με κάτι πολύ χειρότερο.
Έξω από τον χορό του Τελ Αβίβ είναι πολύ εύκολο να κρίνουμε. Το θέμα είναι τι θα κάναμε στον δικό μας χορό. Το πάρα πολύ πιο εύκολο είναι να είμαστε στη θέση των τηλεθεατών ή των λαμπρών μυαλών που σχεδιάζουν επιθέσεις που ισοπεδώνουν πολυκατοικίες. Το πάρα πολύ πιο εύκολο είναι να πηγαίνουμε με το κύμα. Το πάρα πολύ δύσκολο, το αξιοθαύμαστο, το ηρωικό είναι αυτό που κάνουν άνθρωποι σαν τον Γιουβάλ Άμπραχαμ και την Ρέιτσελ Σορ. Πριν δυο χρόνια κέρδισαν το όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ για το «Καμιά Άλλη Γη», το οποίο συνσκηνοθετούσαν με τους Παλαιστίνιους Μπάσελ Άντρα και Χαμντάλ Μπαλάλ. Στην απονομή των όσκαρ ο Άμπραχαμ είχε βγάλει ένα συγκινητικό λόγο, όπως και ο συνσκηνοθέτης του, Μπάσελ Άντρα. Μερικές ημέρες μετά την απονομή, ο έτερος συνσκηνοθέτης Χαμντάλ Μπαλάλ χτυπήθηκε, απήχθη, κρατήθηκε. Πταίσμα πραγματικό μπροστά στα υπόλοιπα που συμβαίνουν στην περιοχή. Πταίσμα και επί δεκαετίες τρόπος ζωής για έναν λαό, επιβεβλημένος από έναν άλλο λαό. Την αμέσως προηγούμενη χρονιά στην τελετή των όσκαρ ο εβραϊκής καταγωγής Βρετανός Τζόναθαν Γκλέιζερ παίρνοντας το βραβείο για μια ταινία για το Άουσβιτς, τη «Ζώνη Ενδιαφέροντος», έκανε τη σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν. Ο Γκλέιζερ είναι εκ των παραγωγών του “ΝΑΖΑ”. Είχαμε αναφερθεί στο πώς του είχε επιτεθεί τότε ένας άλλος πολύ σημαντικός σκηνοθέτης, ο εβραϊκής καταγωγής Ούγγρος, Λάζλο Νέμες και στη διαφορά ανάμεσα στις δύο κοσμοθεωρίες. Και ίσως η διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές κοσμοθεωρίες να είναι η μεγαλύτερη διαφορά του κόσμου. Ή έστω η πιο σημαντική.
Κάθε πατρίδα και κάθε λαός αξίζει την αγάπη μας και την υπεράσπισή μας. Αλλά με τον τρόπο του Γιουβάλ Άμπραχαμ, της Ρέιτσελ Σορ ή και του Τζόναθαν Γκλέιζερ. Όταν μιλάμε για υπεράσπιση της πατρίδας μας με κάθε τίμημα, κάτι τέτοιο θα έπρεπε να εννοούμε. Κάθε άλλο τίμημα, κάθε άλλη ΝΑΖΑ, θα έπρεπε να κάνει την εσωτερική μας πυξίδα να επαναστατεί.
The post “NAZA” του Γιουβάλ Άμπραχαμ και της Ρέιτσελ Σορ: Ανάμεσα στη συντριβή και τον κομπασμό appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα