Ο Κωνσταντίνος Παπανικολάου ανήκει στη νέα γενιά χορογράφων που πειραματίζονται και χρησιμοποιούν τον χορό όχι μόνο ως φόρμα αλλά ως γλώσσα. Οι παραστάσεις του έχουν σκοπό να ενεργοποιήσουν τον θεατή να τον καλέσουν σε μια εμπειρία παρατήρησης, έντασης – ένστασης και στοχασμού. Τον γνώρισα εξαιτίας του «Επαρκώς Δημιουργικό», στην παράσταση-περφόρμανς-διάλεξή του στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου που πήγε τόσο καλά και διακρίθηκε ως η δεύτερη αγαπημένη του κοινού στα βραβεία grape – Greek Agora of Performance.
Μου αρέσει να συνομιλώ μαζί του, γιατί τον προβληματίζει έντονα και εκείνον το πώς ο χορός μπορεί να πάει ένα βήμα παραπάνω στην Ελλάδα. Μας βρίσκει σύμφωνους το γεγονός ότι αρκετές παραστάσεις τόσο χορού όσο και θεάτρου χάνονται, γιατί όταν ανεβαίνουν μόνο για έξι φορές μήτε προλαβαίνει το κοινό να μάθει γι’ αυτές, μήτε οι ίδιοι οι καλλιτέχνες μπορούν να «ρολάρουν». Όσες πρόβες και να κάνει ένας καλλιτέχνης μόνο όταν κοινωνεί το πόνημά του μπορεί και να το εξελίξει και να εξελιχθεί και αυτός.
Με αφορμή την επερχόμενη παράσταση «Διόρθωση -the director’s cut» στο Θέατρο Ροές είπαμε να μιλήσουμε και να προσπαθήσουμε ίσως να εντοπίσουμε τις διορθώσεις που μπορούν να γίνουν όσον αφορά τον χορό στην Ελλάδα.
Τι διόρθωση, πιστεύεις, χρειάζεται να κάνουμε για να λειτουργήσει ο χορός στην Ελλάδα πιο πολύ;
Εκτός των αυτονόητων, που δεν χρειάζεται να τα επαναλάβουμε;
Άσε να τα πω εγώ, μεγαλύτερη στήριξη από το Υπουργείο Πολιτισμού…
Όχι μόνο από το Υπουργείο Πολιτισμού. Δεν υπάρχει καμία δημόσια σκηνή μόνιμη για τον χορό στην Ελλάδα. Υπάρχει μόνο η Ανώτερη Επαγγελματική Σχολή Χορού της Εθνικής Λυρικής Σκηνής που ουσιαστικά έχει μια πιο συντηρητική κατεύθυνση λόγω και της σχολής του μπαλέτου, οπότε είναι λίγο πιο θαμπή η παρουσία της. Το Χοροθέατρο που υπήρχε στο ΚΘΒΕ παλιότερα με τον Κωνσταντίνο Ρήγο, αποτελούσε έναν από τους λίγους θεσμούς αλλά έχει χρόνια κι αυτό που έκλεισε. Ουσιαστικά ο χορός, εκτός από την Κρατική Σχολή Ορχηστρικής Τέχνης, που είναι δωρεάν, δεν έχει κάποια άλλη υποστήριξη από το Υπουργείο. Εννοώ ως μόνιμη παρουσία στην πόλη ή οπουδήποτε στη χώρα πια και το κοινό έτσι δεν έχει επαφή με τον χορό, δεν μπορεί να το αναγνωρίσει, να το αφομοιώσει. Οπότε, όταν το κράτος δεν βοηθάει κάπως μια τέχνη να έχει επαφή με τον κόσμο, προφανώς και πώς να λειτουργήσει;
Από τα χρόνια όμως της Δόρας Στράτου μπορούμε να εντοπίσουμε το κενό.
Είχε και μια σαφή εθνική κατεύθυνση και ήταν και η πρώτη που οργανωμένα της ανατέθηκε κάπως να κάνει ένα index των ελληνικών λαογραφικών χορών, είχε και μία εθνική χρησιμότητα. Επίσης, η Ζουζού Νικολούδη ή η αναβίωση των Δελφικών εορτών με την Εύα Πάλμερ είναι λογικό όλα αυτά να τα θυμάσαι περισσότερο λόγο εθνικής αφήγησης, ανεξαρτήτως με την καλλιτεχνική προφανώς αξία.
Ναι, είχαν μια καταγραφή. Αυτό που είπες η καταγραφή, είναι και αυτό σημαντικό.
Μα δεν είναι τυχαίο ότι μετά οι χορογράφοι που ξέρουμε, ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, για παράδειγμα, είναι και ένας άνθρωπος που χρησιμοποιεί πολύ έντονα την ελληνικότητα. Όχι μόνο λόγω των Ολυμπιακών Αγώνων αλλά κι αυτό δεν είναι τυχαίο. Τον χορό λίγο τον θυμάται το κράτος, όταν φέρει και μία ελληνικότητα. Όχι μόνο στην Ελλάδα, αυτό συμβαίνει σε κάθε χώρα.
Εδώ έρχεται το grape, ας πούμε, που είναι κάτι που τελικά σας βοήθησε εσάς τους Έλληνες χορογράφους;
Ναι, ισχύει. Τώρα εμείς λόγω του grape με την παράσταση «Επαρκώς Δημιουργικό», που πήρε και τη δεύτερη θέση στο βραβείο του κοινού, θα ταξιδέψουμε στα τέλη Ιανουαρίου στο Παρίσι για το Canal που δεν είναι φεστιβάλ. Αλλά θα είναι κεκλεισμένων των θυρών μιας και είναι ένα πρόγραμμα για την προώθηση παραστάσεων χορού στο CND, το Εθνικό Κέντρο Χορού στο Παρίσι.
Για pitchάρισμα;
Όπως αντίστοιχα κάνει και η Στέγη τα τελευταία χρόνια που συμμετέχω τον Φεβρουάριο για εύρεση συμπαραγωγών για μία επόμενη δουλειά. Τα τελευταία χρόνια ειδικά γίνονται κάποιες πρωτοβουλίες, αλλά αρχικά ήταν μόνο από ιδιωτικούς φορείς με πρώτη προφανώς και καλύτερη τη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση. Το Σάββατο ήμουν στο Θέατρο Τέχνης στο Υπόγειο που έγινε για πρώτη φορά μία πρωτοβουλία για pitch νέων συγγραφέων στο θέατρο. Οπότε φαντάσου ότι όταν στο θέατρο αυτές οι δραστηριότητες δεν είναι αυτονόητες, πόσο μάλλον σε τέχνες λιγότερο δημοφιλείς, όπως είναι ο χορός.
Γιατί λιγότερο;
Νομίζω είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο, δεν είναι μόνο ελληνικό. Γιατί ο χορός ανέκαθεν ήταν και μία τέχνη, η οποία ήταν είτε τελετουργική, είτε συμμετοχική. Δεν ήταν τόσο μία τέχνη την οποία καθόσουν και την έβλεπες όπως το θέατρο ή τη μουσική με τις συμφωνικές ορχήστρες. Ήταν κυρίως μία τέχνη, η οποία προοριζόταν στη συμμετοχή, ήταν δηλαδή εκτός σκηνής, ήταν έξω στους δρόμους, όποτε δεν υπήρχε ως παραστατική τέχνη. Με εξαίρεση το μπαλέτο, ο σύγχρονος χορός έγινε λίγο ξανά αναπαραστατική τέχνη μέσω της πρωτοπορίας και του πειραματισμού. Ο σύγχρονος χορός σήμερα είναι παιδί λίγο της αβανγκάρντ, οπότε εκ των πραγμάτων έχει μία πιο αυτοαναφορική, μία πιο κλειστή και μία πειραματική μορφή, η οποία προφανώς και είναι κάτι πάρα πολύ καλό από τη μία, αλλά έχει και το αναπόφευκτο αποτέλεσμα ότι αφορά πολύ λίγο κόσμο. Αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο επαναλαμβάνω, είναι γενικότερο, η διαφορά είναι ότι στο εξωτερικό υπάρχουν περισσότεροι πόροι και δεν είναι εντελώς αφημένος στη μοίρα του, όπως στην Ελλάδα.
Αλλά είναι και οξύμωρο, γιατί είναι και μία από τις τέχνες, όπως η μουσική που δεν περιορίζονται από την γλώσσα.
Ισχύει. Ακόμα και στην Ελλάδα οι διεθνώς αναγνωρισμένοι καλλιτέχνες μας είναι κυρίως από τον χορό και τη μουσική και λιγότερο από το θέατρο και τον κινηματογράφο που έχουν πολύ μικρή παρουσία στο εξωτερικό, ακριβώς λόγω γλώσσας. Οπότε, από αυτό που λες, ισχύει ότι ο χορός όπως και η μουσική αφορά και πιο διεθνή αγορά και είναι καλό, αλλά αυτό αντίστοιχα δεν σημαίνει ότι δεν ισχύει ότι ακριβώς επειδή είναι πιο εξειδικευμένο το κοινό έχει μικρότερη ορατότητα στην κάθε χώρα εσωτερικά, όπως υπάρχει μεγαλύτερη για παράδειγμα στο θέατρο.
Εσύ γιατί έγινες χορογράφος;
Κατά τύχη έγινα χορογράφος, ο λόγος βέβαια που παρέμεινα δεν είναι κατά τύχη. Ήμουν πολλά χρόνια χορευτής και από ένα σημείο και μετά κάπως ένιωσα ότι τα πράγματα που έκανα ως ερμηνευτής δεν με εξέφραζαν πολύ. Ήταν πολλά άλλα πράγματα που ενδιαφερόμουν και κάπως δεν έβρισκα τον τρόπο να τα επικοινωνήσω ουσιαστικά. Όταν γίνεσαι δημιουργός το αναλαμβάνεις όλο πάνω σου, χρησιμοποιείς οποιοδήποτε μέσο ή εργαλείο και λες ακριβώς αυτό που θέλεις να πεις. Κάπως είχα την ανάγκη να προτείνω κάτι διαφορετικό στον τρόπο δουλειάς ή σαν θεματολογία.
Στη «Διόρθωση -the director’s cut» τι θα παρακολουθήσει ο θεατής;
Ωραία, αφού λέγαμε και αυτό για τα εργαλεία είναι σημαντικό να σου πω ότι η «Διόρθωση -the director’s cut» είναι μία παράσταση, η οποία έγινε χωρίς οντισιόν, μία παράσταση μεταξύ φίλων και γνωστών καλλιτεχνών που εκτιμώ και συνεργαζόμαστε χρόνια και αυτό φαίνεται πάνω στη σκηνή. Είναι μία παράσταση, η οποία έγινε με πάρα πολύ μικρό μπάτζετ, που και αυτό φαίνεται στη σκηνή. Είναι μία παράσταση που έγινε στο στούντιό μου, γενικά δεν είθισται οι χορογράφοι να έχουν δικό τους στούντιο στη σημερινή εποχή στην Ελλάδα. Συνήθως γίνονται κάποιες αναθέσεις από μεγάλους θεσμούς, είτε το ΙΣΝ, είτε η Στέγη, είτε από το Υπουργείο Πολιτισμού και ουσιαστικά φιλοξενούνται σε αυτούς τους χώρους αντίστοιχα και που θεωρώ ότι αυτό έχει αντίκτυπο στη δουλειά, φαίνεται. Αυτή είναι μία παράσταση, η οποία έγινε πραγματικά στο στούντιο, στην Κυψέλη, ενός χώρου που τον διαχειριζόμαστε μεταξύ μας νέοι άνθρωποι. Το κείμενο το γράψαμε εμείς, υπάρχουν χορογραφίες από διαφορετικά είδη που και αυτό γενικά δεν είθισται στον σύγχρονο χορό. Είναι μία παράσταση, η οποία από τον τρόπο που δουλεύτηκε θεωρώ ότι είναι μία ιδιαίτερη πρόταση που έχει ενδιαφέρον να τη δει κάποιος όσον αφορά τα εργαλεία και τον τρόπο που δουλεύτηκε.
Και το θέμα της;
Είναι μία παράσταση χορού που μιλάει για τον χορό. Η παράσταση ξεκινάει από το τέλος μιας παράστασης σύγχρονου χορού, ξεκινάει με το χειροκρότημα και μετά ακολουθεί ένα q&a μεταξύ του χορογράφου και μιας κριτικού τέχνης που του θέτει κάποιες ερωτήσεις. Ο χορογράφος δεν τα λέει καλά, κάπου μπερδεύεται, κάνει ένα λάθος και η κριτικός τον ξεφτιλίζει. Ζωντανεύει δηλαδή κάπως ο εφιάλτης του χορογράφου και μεταφερόμαστε σε έναν χώρο σαν τον Μυστικό Δείπνο, όπου ουσιαστικά η κριτικός δικάζει τον χορογράφο παρουσία των χορευτών του και του κόσμου, γιατί η δουλειά του δεν είναι σύγχρονη αρκετά. Ξέρεις ο σύγχρονος χορός ενώ πιστεύουμε ότι είναι κάτι πολύ ανοιχτό και με μεγάλη ελευθερία, στην πραγματικότητα αν δεις το τι προτείνεται στην αγορά είναι κάτι πάρα πολύ κλειστό. Θέλαμε λίγο να σατιρίσουμε το πώς η σύγχρονη τέχνη, ενώ ισχυρίζεται ότι είναι κάτι πολύ ανοιχτό, πολύ δημοκρατικό, όπου ο καθένας εκφράζεται και μπορείς να προτείνεις ό,τι θέλεις στην πραγματικότητα είναι απίστευτα ομοιογενής και καθορισμένη από «πάνω». Ναι, είναι προφανώς χιουμοριστικό, όπως ήταν και το «Επαρκώς Δημιουργικό» και λέει πολύ σημαντικά πράγματα άλλα με έναν αστείο τρόπο, με ένα χιούμορ δοσμένα.
Και ο συμπληρωματικός τίτλος “the director’s cut”;
Η Διόρθωση φέτος επέστρεψε τρίτη χρονιά, στο MIRfestival του 2025, που κάπως για πρώτη φορά παρουσιάστηκε όλο μαζί και γι’ αυτό το λέγαμε κιόλας σαν πλάκα το Director’s Cut. γιατί είναι μία παράσταση που παίζεται κάθε χρόνο, αλλά πάντα είναι στο πλαίσιο ενός φεστιβάλ. Είναι για λίγες παρουσιάσεις και τώρα επειδή ήμασταν sold out 4 παραστασεις στο MIRfestival δώσαμε μία παράταση για το Σάββατο 20/12 και αναλόγως με το πώς θα πάει θα προσπαθήσουμε να γίνουν και άλλες. Ενδεχομένως να συνεχιστεί και μετά τις γιορτές, αλλά θα φανεί αναλόγως με την προσέλευση του κόσμου.
Νιώθεις πιο πολύ ελεύθερος στο εξωτερικό ως χορογράφος; Έχω μια αίσθηση ότι ένας Έλληνας χορογράφος περνάει πιο καλά στο εξωτερικό.
Όχι, δεν θα το έλεγα αυτό. Απλά, όπως είπαμε πριν, είναι πολύ μικρό το κοινό. Όχι μόνο στην Ελλάδα, σε οποιοδήποτε μέρος ουσιαστικά είσαι μονίμως με μια βαλίτσα και είσαι τρεις μέρες στη Γαλλία, δυο μέρες στην Αθήνα, άλλες τέσσερις μέρες στη Γερμανία. Θα πάμε στη Ρωσία το καλοκαίρι σε ένα φεστιβάλ στη Μόσχα με το «Επαρκώς Δημιουργικό» με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου. Αυτό που εννοούσα πριν είναι ότι ως χορευτής έχεις το αβαντάζ ότι εξαντλείται γρήγορα το κοινό σε κάθε πόλη, οπότε αυτό είναι κακό αλλά από την άλλη λόγω αυτού του μειονεκτήματος μπορείς να ταξιδεύεις συνέχεια. Είναι μια δουλειά η οποία έχει μεν λίγους ανθρώπους σε κάθε πόλη που απασχολούνται και τους αρέσει, δηλαδή θα παιχτεί τρεις, τέσσερις φορές και that’s all, αλλά από την άλλη έχει ένα πιο παγκόσμιο κοινό οπότε μπορείς να ταξιδεύεις. Κάτι που το θέατρο, για παράδειγμα δεν το κάνει. Το θέατρο θα πάει μία σεζόν, δυο σεζόν, έξι μήνες αν πάει καλά στην Αθήνα και αυτό είναι όλο. Ενώ στον χορό πάνε δύο – τρεις παραστάσεις, πέντε αν είσαι ο Παπαϊωάννου και επιτυχημένος. Εμείς οι υπόλοιποι θα πάμε μία, δύο και απλά μετά υπάρχει η δυνατότητα λόγω μιας ευρωπαϊκής σκηνής που έχει μια εξωστρέφεια και μια επικοινωνία μεταξύ τους και ισχύει ότι είναι πιο δυνατή αυτή η ανταλλαγή. Είναι δηλαδή πιο μεγάλη η αγορά, τουλάχιστον όσον αφορά την Ευρώπη, μετά το Brexit περιορίστηκε πολύ η παρουσία του ευρωπαϊκού χορού και στην Αγγλία.
Έτσι για κλείσιμο επειδή στο grape, όταν πήρες το 2ο βραβείο είπες μόνο ένα ευχαριστώ πολύ. Μήπως τώρα που έχει περάσει ο καιρός θες να πεις ένα συγκεκριμένο ευχαριστώ;
Το μεγάλο ευχαριστώ είναι πάντα στους συναδέλφους που σε τρώνε στη μάπα κάθε μέρα και στην ομάδα σου. Το μόνο που θα έλεγα είναι ότι έχω ένα μεγάλο ευχαριστώ για την Σταυρούλα Σιάμου, τον Δημήτρη Ματσούκα και τη Δήμητρα Βλαγκοπούλου που ήταν μαζί καθημερινά σε αυτό το εγχείρημα και το φέραμε εις πέρας. Όπως και το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαυρου και το grape, ένα φεστιβάλ με το οποίο μεγάλωσα από μικρό παιδί και ξαφνικά το να συμμετέχω σε αυτό έχει μία μεγάλη συναισθηματική αξία για μένα.
Info παράστασης:
Διόρθωση -the director’s cut | 20 Δεκεμβρίου 2025 στις 21:00 | Θέατρο Ροές (Ιάκχου 16)
ΣυντελεστέςΚείμενο-Χορογραφία:Κωνσταντίνος ΠαπανικολάουΣκηνικά:Νικόλας ΔιαμαντίδηςΦωτισμοί:Νύσος ΒασιλόπουλοςΕρμηνεία:Σταυρούλα Σιάμου, Θοδωρής Νάστος, Χριστίνα Σκουτέλα, Δημήτρης Ματσούκας, Κωνσταντίνος Παπανικολάου, Άρης Μπαλής, Βεατρίκη ΚαπνίσηΕκτέλεση παραγωγής: Αθηνά Γερανίου, Fem Tettix Παραγωγή: MIR
The post O χορογράφος Κωνσταντίνος Παπανικολάου μιλάει για την παράσταση «Διόρθωση -the director’s cut» και τον σύγχρονο χορό που δεν είναι τόσο ελεύθερος όσο μπορεί να νομίζουμε appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα