Στο όριο μιας γενικευμένης ενεργειακής κρίσης βρίσκονται οι διεθνείς αγορές, σύμφωνα με ανάλυση του The Economist, με τα διαθέσιμα σενάρια να κυμαίνονται από αρνητικά έως εξαιρετικά δυσμενή. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας εύθραυστης ισορροπίας, η οποία απειλείται να διαρραγεί ανά πάσα στιγμή, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις μεταφράζονται σε έντονες στρεβλώσεις στην προσφορά ενέργειας.
Η πρόσφατη μεταβλητότητα στις τιμές αποτυπώνει αυτή την αβεβαιότητα. Στις 17 Απριλίου, μετά από δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ανοιχτά, η τιμή του Brent υποχώρησε κατά 10%, αγγίζοντας τα 90 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, η κατάσταση αντιστράφηκε μέσα σε λίγες ώρες, όταν σημειώθηκε επίθεση σε δεξαμενόπλοιο, οδηγώντας σε νέα άνοδο των τιμών. Παρά τις διακυμάνσεις, οι τιμές παραμένουν χαμηλότερες από τα υψηλά του Μαρτίου, γεγονός που δημιουργεί μια ψευδαίσθηση σταθερότητας, τη στιγμή που ο αποκλεισμός ιρανικού πετρελαίου περιορίζει σημαντικά την παγκόσμια προσφορά.
Η πραγματική εικόνα είναι ήδη επιβαρυμένη, καθώς περίπου 550 εκατ. βαρέλια αργού έχουν χαθεί από την αγορά μέσα σε 50 ημέρες σύγκρουσης, αντιστοιχώντας σχεδόν στο 2% της παγκόσμιας παραγωγής. Παράλληλα, κάθε μήνας διακοπής της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ αφαιρεί περίπου 2% από την ετήσια προσφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου, εντείνοντας περαιτέρω τις πιέσεις στο ενεργειακό σύστημα.
Παρά τα ανησυχητικά αυτά δεδομένα, οι δυτικές οικονομίες εμφανίζουν μέχρι στιγμής μια παραπλανητική ανθεκτικότητα. Τα καύσιμα έχουν αυξηθεί μεν, αλλά όχι σε βαθμό που να διαταράσσει άμεσα την καθημερινότητα, ενώ τα αποθέματα παραμένουν κοντά στα προπολεμικά επίπεδα. Ωστόσο, αυτή η εικόνα βασίζεται σε αποθέματα που είχαν ήδη δρομολογηθεί πριν την έναρξη της κρίσης και πλέον έχουν εξαντληθεί. Από τα τέλη Απριλίου, το «μαξιλάρι» αυτό παύει να υπάρχει, σε μια περίοδο μάλιστα αυξημένης ζήτησης λόγω της θερινής περιόδου.
Σύμφωνα με τον δείκτη που καταρτίζει ο Economist, η ζημιά στην αγορά ενέργειας έχει ήδη συντελεστεί, ενώ χωρίς άμεση αποκατάσταση της ροής από τα Στενά, το κόστος ενδέχεται να εκτοξευθεί, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Ακόμη και σε περίπτωση άμεσης αποκλιμάκωσης, ένα μέρος των απωλειών θεωρείται πλέον μη αναστρέψιμο.
Τρεις βασικοί παράγοντες οδηγούν την αγορά σε οριακό σημείο. Πρώτον, τα διαθέσιμα φορτία πετρελαίου μειώνονται ταχύτατα, καθώς τα αποθέματα που βρίσκονταν ήδη εν πλω έχουν σχεδόν εξαντληθεί. Δεύτερον, τα διυλιστήρια περιορίζουν την παραγωγή λόγω έλλειψης πρώτων υλών. Τρίτον, η ζήτηση παραμένει υψηλή, σε μεγάλο βαθμό τεχνητά, λόγω κρατικών παρεμβάσεων, κυρίως στην Ευρώπη.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση στην Ασία, η οποία απορροφούσε το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών του Κόλπου. Τα αποθέματα μειώνονται με ταχύ ρυθμό, με χώρες όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα να βρίσκονται κοντά στην εξάντληση των στρατηγικών τους αποθεμάτων. Μέσα σε έναν μήνα, τα αποθέματα αργού στην περιοχή μειώθηκαν κατά 11%, ενώ η παραγωγή των διυλιστηρίων έχει ήδη περιοριστεί σημαντικά, με τον κίνδυνο περαιτέρω επιδείνωσης τους επόμενους μήνες.
Την ίδια στιγμή, η Κίνα, αν και διαθέτει μεγάλα αποθέματα, δεν αυξάνει την προσφορά και έχει περιορίσει τις εξαγωγές, εντείνοντας τις πιέσεις στην παγκόσμια αγορά. Οι τιμές των καυσίμων στην περιοχή έχουν ήδη εκτοξευθεί, αντανακλώντας την ένταση της κρίσης, ενώ κυβερνήσεις και επιχειρήσεις προχωρούν σε μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης και της παραγωγικής δραστηριότητας.
Στην Ευρώπη, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Η ζήτηση διατηρείται τεχνητά υψηλή μέσω επιδοτήσεων, όμως αυτό δημιουργεί σημαντικές στρεβλώσεις. Τα διυλιστήρια αγοράζουν ακριβότερο αργό από τις τιμές που αποτυπώνονται στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, οδηγώντας σε αρνητικά περιθώρια κέρδους. Το φαινόμενο της έντονης backwardation επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να λειτουργούν με ζημία, αγοράζοντας σε υψηλές τιμές και πωλώντας φθηνότερα στο μέλλον.
Ο κίνδυνος εξάντλησης των αποθεμάτων καθίσταται πλέον ορατός, με τα ευρωπαϊκά αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών να επαρκούν για περίπου 50 ημέρες υπό τις τρέχουσες συνθήκες. Τυχόν καθυστέρηση στην αποκατάσταση της ροής ενέργειας ή περιορισμοί στις εξαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να επιταχύνουν δραματικά την κρίση.
Ακόμη και στο πιο αισιόδοξο σενάριο, όπου τα Στενά του Ορμούζ επαναλειτουργούν άμεσα, η πλήρης εξομάλυνση της αγοράς θα απαιτήσει μήνες. Οι συνολικές απώλειες ενδέχεται να φτάσουν τα 1,5 δισ. βαρέλια, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 5% της ετήσιας παγκόσμιας παραγωγής, με τον κίνδυνο διπλασιασμού σε περίπτωση παράτασης της κρίσης.
Το ιστορικό προηγούμενο του 2020, κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, όταν η ζήτηση πετρελαίου κατέρρευσε και το παγκόσμιο ΑΕΠ υποχώρησε σημαντικά, υπογραμμίζει το μέγεθος του κινδύνου. Η βασική διαφορά σήμερα είναι ότι η πιθανή μείωση της ζήτησης δεν θα είναι αποτέλεσμα περιοριστικών μέτρων, αλλά αναγκαστική προσαρμογή σε ένα σοκ προσφοράς.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: το χρονικό παράθυρο για την αποφυγή μιας πλήρους παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης στενεύει επικίνδυνα, με τις αγορές να βρίσκονται ήδη σε τροχιά αυξημένου ρίσκου και τις επόμενες εβδομάδες να θεωρούνται καθοριστικές για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας.
Διαβάστε περισσότερα
Moneypress.gr