Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ και, σύμφωνα με το αυτί του βιβλίου του, ερευνητής ελληνορωμαϊκής τέχνης, αρχαιολογικής θεωρίας και νεωτερικών προσλήψεων του κλασικού πολιτισμού, ο Δ. Πλάντζος διαθέτει αντίστοιχης ευρύτητας συγγραφικό έργο. Το συγκεκριμένο βιβλίο, με το ευρηματικό του εξώφυλλο, αποτελεί μετάφραση από τον ίδιο ενός πρωτότυπου που εκδόθηκε έναν χρόνο πριν στην Πορτογαλία. Πηγή του, σύμφωνα με τον πρόλογό του, επιπλέον είναι τα «τμήματα» «προγενέστερης έρευνάς» του με αντικείμενο την Αθήνα από «τα τέλη του 20ού αιώνα». Μια πόλη «υπό συνεχή αναχαρτογράφηση» όπου ο «συστηματικός εξευγενισμός» του κέντρου της οδήγησε «σε έναν χώρο ολοένα πιο αφιλόξενο και απωθητικό». Ηδη εδώ υπάρχουν τα βασικά χαρακτηριστικά του βιβλίου: η περίοδος «μακράς κύησής» του, οι οφειλές του στους σπουδαστές που μετείχαν στα μαθήματά του, η γενικότερη αίσθηση ότι περιγράφεται κάτι που σαρώνει τα πάντα έχοντας πυρήνα την περίοδο γενικότερης κρίσης της χώρας.
Στην εισαγωγή επιδεικνύεται το εύρος της ματιάς του Πλάντζου: ειρωνικές αναφορές στη «δημόσια λαϊκή κουλτούρα» και προσφυγή ως αντίδοτο σε παράσταση της ομάδας bijoux de kant το 2017, υπενθύμιση παλιότερης επίσκεψης της Αθήνας από τον Ζακ Ντεριντά, ρεμβασμός πάνω στο αστικό παλίμψηστο με αφορμή ένα «εγκαταλελειμμένο κατάστημα στην Αιόλου» που αντιπροσωπεύει την «αρχαιολογία του παρόντος χρόνου», η επιβεβαίωση της κεντρικής θέσης της πολιτικής στη συζήτηση για «υλικότητες του αστικού βίου», η συσχέτιση με μια προηγούμενη (2019) «συλλογή δοκιμίων» του ίδιου – όλο αυτό το πολύπλοκο υφάδι συνιστά «μια αναχαρτογράφηση της Αθήνας σε διαδικασία χωρικής και κοινωνικής ανασυγκρότησης· ως πεδίου πολιτισμικής έκφρασης», με τη βοήθεια των μεγάλων θεωρητικών H. Lefebvre και D. Harvey. Με όσα προηγήθηκαν συνοψίσαμε μόλις 19 σελίδες.
Αφήνοντας για την ώρα το κύριο σώμα του βιβλίου, πάμε κατευθείαν στον επίλογο για να καταγράψουμε τα συμπεράσματα του συγγραφέα. Η συζήτηση στο μεταξύ έχει ανοίξει, έχουν βγει στο προσκήνιο και άλλες συγγενικές πόλεις από την Ευρώπη και την Αμερική, έχει διαπιστωθεί ότι σε τέτοιους τόπους «η Ιστορία επιτελείται αντί να βιώνεται, στην αγωνία τους να φανούν πιστές στο παρελθόν τους κατέληξαν παρωδίες του ίδιου τους του εαυτού». Οπότε ξαναγυρίζουμε στην Αθήνα, δηλώνεται ότι στόχος του συγγραφέα ήταν «να αναγνώσω την Αθήνα όχι απλώς ως χώρο φυσικό, αλλά ως πεδίο αντιπαράθεσης όπου η Ιστορία, η πολιτική και η ταυτότητα διασταυρώνονται συχνά με απρόσμενους τρόπους». Τώρα επιστρέφει εμφατικά ο αρχικός ισχυρισμός ότι ο «αστικός μετασχηματισμός [είναι] βαθύτατα πολιτική πράξη» που οδηγεί σε έναν διπλό αντικατοπτρισμό, από τη μια η «επιμελημένη εικόνα αρχαιότητας και κληρονομιάς» και από την άλλη «η άλλη Αθήνα – αποκλεισμών, εκτοπισμών, αντιστάσεων». Κι έτσι φτάνουμε «στην καρδιά της μελέτης» που είναι το θεμελιώδες ερώτημα, «ποιος έχει το δικαίωμα να διαμορφώνει την πόλη, να ανήκει σε αυτήν, να αφήνει το αποτύπωμά του στους χώρους της». Και το κλείσιμο γίνεται με έναν αφορισμό: «Πόλη της απομάγευσης δεν είναι εκείνη που έχασε την ταυτότητά της· είναι εκείνη που αναγκάζεται να την υποδυθεί».
Οσα προηγήθηκαν αντιπροσωπεύουν ψήγματα μόλις του ύφους του βιβλίου. Μέσα του συνωστίζονται εκτυφλωτικές εικόνες και απολαυστικές παρεκβάσεις, που συνοδεύονται από φωτογραφίες του συγγραφέα. Αδυνατώντας να καλύψουμε συστηματικά τις καντρίλιες της σκέψης του Πλάντζου, θα περιοριστούμε σε λίγες τέτοιες «ιστορίες» στο τέταρτο κεφάλαιο.
Μία αναφέρθηκε ήδη: ήταν ο ρεμβασμός μπροστά σε μια τοιχογραφία στην οδό Αιόλου το 2019. Αυτή συνδέεται με τη διεισδυτική ανάλυση της τέχνης του δρόμου με τίτλο «Σώματα στην πόλη» και μοιράζεται τον χώρο με το μουσικό βιντεοκλίπ της Μάντισσας (2017) της Μαρίνας Σάττι και με τη συλλογή διηγημάτων Μεγάλοι Δρόμοι της Λ. Κιτσοπούλου. Αν μπορούσα πάντως να κρατήσω μόλις ένα δείγμα, θα επέλεγα τα γκράφιτι των αόρατων Κούρδων αστέγων στη γέφυρα του Ιλισού, μίγμα «τοπωνυμίων της πατρίδας με ένα ονειρικό ελληνικό αστικό τοπίο», που είχε ανακαλύψει ο Σ. Λεκάκης.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr