Τι σημαίνει για τη Σερβία η ιστορική νίκη που πέτυχε το φοιτητικό κίνημα στις βουλευτικές, τερματίζοντας τη μακρά κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και τι σημασίες λαμβάνει το γεγονός πως δεν έχει έρθει ακόμα η αντίστοιχη αλλαγή στη χώρα μας μας μετά την τραγωδία στα Τέμπη;
Η Φοιτητική Λίστα προέκυψε από το κίνημα που γεννήθηκε μετά την κατάρρευση της στέγης του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, όπου σκοτώθηκαν 16 άνθρωποι. Αν λάβουμε υπόψη τη θεωρία του Βίκτορ Τέρνερ , ο οποίος αναλύει τα κοινωνικά δράματα σε τέσσερις φάσεις: ρήξη, κρίση, επανορθωτική δράση, επανένταξη ή διάσπαση, θα δούμε πως η πτώση της στέγης στο Νόβισαντ λειτούργησε ως ρήξη, οι μαζικές διαδηλώσεις και τα μπλόκα ως κρίση· και οι εκλογές ως ένα είδος επανορθωτικής δράση μέσα από την οποία η κοινωνία είτε επανενώνεται είτε διαιρείται βαθύτερα. Στην Ελλάδα η αντίστοιχη μετατόπιση δεν έχει ακόμα συμβεί. Οι μεγάλες διαδηλώσεις παρόλο που είχαν «κορύφωση» δεν είχαν διάρκεια όπως στη γείτονα χώρα για να οδηγήσουν σε πρόωρες εκλογές. Η επανορθωτική» φάση του κοινωνικού δράματος μεταφέρθηκε στα δικαστήρια, όπου ο ρυθμός είναι εξαιρετικά αργός. Αντιθέτως στη Σερβία η «οριακή φάση» κράτησε αρκετούς μήνες στους δρόμους με τεράστιες κινητοποιήσεις. Το φοιτητικό κίνημα κατάφερε να αποδομήσει τον φόβο, να επαναπροσδιορίσει την έννοια της ευθύνης και να σπάσει την ταύτιση με τον ηγέτη. Για χρόνια το καθεστώς τρεφόταν από τη διάχυση της αγωνία της ορφάνιας, δηλαδή από τη συλλογική φαντασίωση ότι «χωρίς τον ηγέτη, το έθνος θα καταρρεύσει». Μέχρι που η κρίση του Νόβι Σαντ λειτούργησε ως κρίση ολόκληρης της ηγεμονίας. Στη χώρα μας η ευθύνη κατανεμήθηκε μέσα στο χρόνο και δεν έπληξε πλήρως την «ηγεμονία» . Η αντιπολίτευση παραμένει πολυδιασπασμένη ενώ η δικογραφία εξετάζει υπουργούς και της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ . Και γνωρίζουμε πολύ καλά πως όταν δεν υπάρχει ένας ξεκάθαρος «Άλλος», η αντιπολίτευση δυσκολεύεται να πάρει το ηθικό πλεονέκτημα.
Επιστρέφοντας στη Σερβία θα δούμε πως για χρόνια, το καθεστώς Βούτσιτς, παρήγαγε μια συνθήκη όπου κάθε αμφισβήτησή φαινόταν αδύνατη, μέσω του ελέγχου των ΜΜΕ και των δημόσιων πόρων αλλά και την παρουσίαση «του ξένου Άλλου» ως εκείνου απειλεί το έθνος και «κλέβει» την εθνική απόλαυση. Αυτό είναι εξάλλου και το δομικό στοιχείο των εθνικιστικών ρητορικών. Το σύνθημα «η διαφθορά σκοτώνει» μετά το Νόβισταντ και τα 16 λεπτά σιωπής που ακολούθησαν, έγιναν σύμβολο των κινητοποιήσεων και νοηματοδοτήθηκαν- με όρους Τζούντιθ Μπάτλερ- ως αντίσταση στο γεγονός πως κάποιες ζωές δεν είναι άξιες θρήνου . Έτσι ο δημόσιος θρήνος έγινε πολιτική πράξη.
Η τραγωδία στο Νόβι Σαντ Σαντ συμπυκνώνει τη στιγμή που το «Πραγματικό» – με την ψυχαναλυτική έννοια- της κρατικής αμέλειας διέρρηξε την εικόνα της «εκσυγχρονισμένης Σερβίας μετατρέποντας τη συσσωρευμένη δυσφορία από ένα άμορφο παράπονο σε ένα συγκροτημένο πολιτικό αίτημα κατά της συστημικής διαφθοράς. Γνωρίζουμε μέσα από τη θεωρία του Ερνέστο Λακλάου πως ένα «κενό σημαίνον» ενώνει ετερογενείς διεκδικήσεις σε «αλυσίδα ισοδυναμίας» απέναντι σε έναν κοινό αντίπαλο. Οι «φοιτητές» χωρίς πρόσωπο στο ψηφοδέλτιο λειτούργησαν ως κενό σημαίνον: κάτω από αυτό μπόρεσαν να χωρέσουν ο αγανακτισμένος νέος, ο συνταξιούχος, ο φιλελεύθερος του Βελιγραδίου και ο κάτοικος της επαρχίας, με κοινό σημείο την ανατροπή του κατεστημένου. Το ερώτημα είναι κατά πόσο αυτή η αλυσίδα θα είναι ανθεκτική όταν ο αντίπαλος-δηλαδή ο Βούτσιτς- θα έχει αποχωρήσει. Όσον αφορά στα δικά μας είναι κατά πόσο στις προσεχείς εκλογές θα είμαστε σε θέση να το κάνουμε όπως οι Σέρβοι και να μετατρέψουμε το πένθος, το θυμό και το τραύμα σε πολιτική πράξη.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr