Αλβανία, μια κοινωνία που ξαναμαθαίνει να αντιστέκεται; «Οχι, οι διαδηλώσεις δεν ξεκίνησαν τώρα, είναι η συνέχεια του κινήματος Φλαμίνγκο, το οποίο αποτέλεσε αφορμή για το ξέσπασμα των διαδηλώσεων», είναι τα λόγια της ανεξάρτητης δημοσιογράφου Alisa Braho στην ερώτησή μου «Γιατί τώρα;», κατά τη διάρκεια του ρεπορτάζ στην αλβανική πρωτεύουσα. Οι διαμαρτυρόμενοι δίνουν τη δική τους απάντηση σχετικά με τα αίτια των διαδηλώσεων, τα αιτήματά τους, καθώς και το τι οραματίζονται για την επόμενη μέρα.
Αφορμή και αιτία
Μεγάλη είναι η προσπάθεια διαχωρισμού του κινήματος Φλαμίνγκο από το τωρινό κίνημα των φοιτητών. Πώς, όμως, δύο κινήματα τα οποία έχουν κοινά αιτήματα και το ένα διαδέχεται το άλλο χρονικά είναι διαφορετικά; Η ανεξάρτητη δημοσιογράφος Alisa μάς λέει: «Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από την προσπάθεια του Αλβανού πρωθυπουργού να παραχωρήσει τμήματα του εδάφους μας με το πρόσχημα μιας στρατηγικής επένδυσης. Οι εικόνες βίας που αντικρίσαμε στο Σβερνέτς ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει αυτή η διαμαρτυρία. Ο αλβανικός λαός, εδώ και πολύ καιρό, συσσώρευε την αδιαφορία του Αλβανού πρωθυπουργού για τον τόπο και ανεχόταν πολλά σκάνδαλα διαφθοράς υπουργών της κυβέρνησης. Τα αίτια αυτά έδωσαν το θάρρος να απαλλαγούμε από τον φόβο της διεκδίκησης, και αυτό είναι ένα μεγάλο βήμα. Οι τωρινές διαδηλώσεις αποτελούν συνέχεια. Ο κόσμος δεν σταμάτησε να είναι στον δρόμο».
Η κοινωνική ανισότητα κατακλύζει τα Τίρανα και είναι διάχυτη παντού. Αρκεί μια βόλτα για να αντιληφθούμε ότι η πλατεία της πόλης είναι ένα αξιοθέατο μόνο για τους επισκέπτες, μιας και δεν προσφέρει ουσιαστική αλλαγή για τους ντόπιους, οι οποίοι ζουν κάτω από άθλιες συνθήκες στέγασης, περίθαλψης, κοινωνικών αλλά και υλικών παροχών. Σε αυτό το σημείο, ο εκπαιδευτικός και διαδηλωτής Mehmet Bermek μάς μεταφέρει τη δική του εικόνα για τις συνθήκες που επικρατούν στην αλβανική κοινωνία: «Δεν μπορείς πια να κάνεις πίσω. Το μαχαίρι έχει φτάσει στο κόκαλο. Και σε εκείνο το σημείο πρέπει να αντιδράσεις. Προσπαθείς να βρεις μια λύση για τον εαυτό σου και μετά συνειδητοποιείς ότι δεν υπάρχει διέξοδος. Σε εκείνο το σημείο, οι κοινωνίες εκρήγνυνται».
Οι φοιτητές διαδηλώνουν στα Τίρανα και το πανό γράφει «Ενωθείτε, το έθνος μάς καλεί» (φωτ.: Mei Seva)
«Ηρθαμε ξανά κοντά ο ένας με τον άλλον»
Ωστόσο, για τον Mehmet οι κινητοποιήσεις δεν αποτελούν μόνο μια αντίδραση απέναντι στις συνθήκες ζωής, αλλά και μια ευκαιρία οι άνθρωποι να έρθουν ξανά κοντά: «Ηταν ένας θρίαμβος απέναντι στη μοναξιά. Ηρθαμε κοντά. Για παράδειγμα, τους περισσότερους ανθρώπους στους οποίους λέω “γεια” κάθε μέρα, δεν τους γνώριζα πριν από πέντε μήνες». Συνεπώς, το κίνημα είναι ένα ξέσπασμα που πήρε τη μορφή λαϊκής οργής, διεκδικώντας τα κεντρικά του αιτήματα, τα οποία είναι: η απομάκρυνση του Αλβανού πρωθυπουργού, η δίκαιη και ανοιχτή διεξαγωγή των εκλογών, η ακύρωση του έργου στο Σβερνέτς και καλύτερες συνθήκες στα πανεπιστήμια.
«Ακόμα και σήμερα δεν θέλουμε να ωθούμαστε στη βία. Οι συλλογικές διαδικασίες σίγουρα είναι προτιμότερες, όμως δεν είναι εφικτές και ποτέ δεν ήταν από καμία εξουσία στην Αλβανία. Προς το παρόν προέχει η απελευθέρωσή μας και μετά ο σχεδιασμός τού αύριο»
Παράλληλα, υπάρχει και ένα άτυπα διαμορφωμένο αίτημα το οποίο έχει εκφραστεί μέσα από τα συνθήματα των διαδηλωτών. Πρόκειται για την απαίτηση να οδηγηθούν στη φυλακή τόσο ο σημερινός πρωθυπουργός, Εντι Ράμα, όσο και ο πρώην πρωθυπουργός και αρχηγός του Δημοκρατικού Κόμματος, Σαλί Μπερίσα. Ο Genc Shehu προσθέτει: «Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τον Σαλί Μπερίσα. Είτε μας αρέσει είτε όχι, αποτελεί ένα μεγάλο κομμάτι της νεότερης πολιτικής μας Ιστορίας. Συνεπώς, ευθύνες για την έλλειψη ελευθερίας και την αδυναμία βελτίωσης της ζωής των Αλβανών πολιτών θα πρέπει να καταλογιστούν και στον ίδιο». Τον ρωτάω εάν έχει υπάρξει προσπάθεια προσέγγισης του κινήματος από το Δημοκρατικό Κόμμα. «Ναι, στην αρχή, μέσω της συμμετοχής μελών του Δημοκρατικού Κόμματος στις διαδηλώσεις. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν ευδοκίμησε, καθώς οι προσπάθειες αυτές αντιμετωπίστηκαν αρνητικά από το κίνημα», απαντά.
Απάντηση της κυβέρνησης
Από την αρχή κιόλας των διαμαρτυριών, ο Αλβανός πρωθυπουργός προτίμησε τη βία και την καταστολή, με τα φαινόμενα να κορυφώνονται τον Οκτώβριο του 2026, όταν η αστυνομική βία ξεπέρασε κάθε όριο. Συγκλονιστικές μαρτυρίες διαδηλωτών καθώς και φωτογραφίες απεικόνιζαν τραυματίες από πλαστικές σφαίρες, σιδερένια κλομπ και χημικά.
Η αλαζονεία της κυβέρνησης Ράμα φτάνει στο σημείο να καλεί σε διάλογο τους πολίτες, τους οποίους αρχικά μεταχειριζόταν ως εγκληματίες. Οπως είναι φυσικό, οι δεύτεροι δεν δέχτηκαν διάλογο μετά από ό,τι έχει γίνει. Ο κλινικός ψυχολόγος και ακτιβιστής Genc Shehu αναφέρεται στην αλαζονεία του κράτους: «Μπορούμε να πούμε ότι έχουμε ένα κράτος εντός του κόμματος και όχι ένα κόμμα εντός του κράτους. Η συμπεριφορά του Αλβανού πρωθυπουργού δεν δείχνει θέληση για διάλογο ή αλλαγή. Μέσα από το κάλεσμα σε διάλογο επιδιώκει την προστασία της εικόνας που βγάζει προς τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Υπό τέτοιες συνθήκες δεν θέλουμε διάλογο. Είναι σαφές ότι ζητάμε την απομάκρυνσή του».
Το καρότο της Ε.Ε. και το κοινό κλίμα διαδηλώσεων στην Ευρώπη
Η μεγαλύτερη ζημιά που προκαλούν οι διαδηλώσεις, σύμφωνα με τον Αλβανό πρωθυπουργό, δεν περιορίζεται στις υλικές καταστροφές, οι οποίες ανέρχονται κοντά στα 3 εκατομμύρια ευρώ, αλλά αφορά κυρίως τον κίνδυνο να χαθεί η ευκαιρία ένταξης της Αλβανίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Μάλιστα, σε δήλωσή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρουσιάζει τον αλβανικό λαό ως ανίκανο να πετύχει κάτι ανάλογο χωρίς τον ίδιο στην εξουσία.
Η στάση αυτή του πρωθυπουργού φαίνεται να έχει κυρίως επικοινωνιακή σκοπιμότητα, καθώς η δυνατότητα της χώρας να ανταποκριθεί στις προϋποθέσεις ένταξης στην Ε.Ε. παραμένει ζήτημα ανοιχτό. Συνεπώς, η ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας χρησιμοποιείται ως μέσο πίεσης απέναντι στους διαδηλωτές, μετατρέποντας την ένταξη στην Ε.Ε. από συλλογική επιδίωξη του αλβανικού λαού σε επιχείρημα υπέρ της παραμονής του ίδιου στην εξουσία.
Τα στοιχεία που ενώνουν την Αλβανία με την Ευρωπαϊκή Ενωση είναι, παραδόξως, οι ίδιες οι διαδηλώσεις, οι οποίες δεν περιορίζονται μόνο στην αλβανική κοινωνία, αλλά εμφανίζονται και σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ισπανία. Τα χαρακτηριστικά των κινητοποιήσεων, καθώς και τα αιτήματά τους διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Ωστόσο, η μαζικότητά τους και η έξαρσή τους μέσα στην ίδια περίοδο φαίνεται να εκφράζουν ένα ευρύτερο κλίμα κοινωνικής απογοήτευσης και δυσαρέσκειας. Οι πολίτες, παρά τις διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα, έρχονται αντιμέτωποι με ένα κοινό πρόβλημα: τη δυσκολία να ανταποκριθούν στο αυξανόμενο κόστος ζωής, αλλά και την απόσταση που φαίνεται να υπάρχει ανάμεσα στις προσδοκίες τους και στην πραγματικότητα που βιώνουν.
Σε αυτό το σημείο προκύπτει μια αντίφαση. Ενώ ο Αλβανός πρωθυπουργός παρουσιάζει τις διαδηλώσεις ως εμπόδιο στην ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, οι ίδιες οι κινητοποιήσεις αποτελούν ένα φαινόμενο που παρατηρείται και στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Συνεπώς, η ένταξη στην Ε.Ε. δεν μπορεί από μόνη της να θεωρηθεί απάντηση στα κοινωνικά προβλήματα που οδηγούν τους πολίτες στους δρόμους. Δεδομένης της παρόμοιας κοινωνικής και οικονομικής πίεσης που παρατηρείται και στη χώρα μας, το ερώτημα παραμένει: Μπορούμε να περιμένουμε ένα αντίστοιχο ξέσπασμα διαδηλώσεων και στην Ελλάδα;
Από τις μαζικές κινητοποιήσεις (με έμβλημα τα φλαμίνγκο) των Αλβανών το καλοκαίρι κατά του επενδυτικού έργου στο Σβερνέτς | EPA/MALTON DIBRA
Πατριωτικός και όχι εθνικιστικός πυρήνας οργάνωσης
Η ιδεολογική ταυτότητα καθώς και η οργάνωση του κινήματος είναι σίγουρα δύο στοιχεία τα οποία θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε την κατάσταση στην Αλβανία. Σε αυτό το σημείο, όμως, βρισκόμαστε σε αδιέξοδο, καθώς κανένα από τα δύο δεν υπάρχει ξεκάθαρα. Το κίνημα δεν φαίνεται να είναι οργανωμένο με συγκεκριμένο τρόπο, ενώ ταυτόχρονα παρατηρείται μια ιδεολογική ποικιλομορφία, μιας και υποστηρικτές του αριστερού αλλά και του δεξιού χώρου διαδηλώνουν μαζί. Πώς, όμως, άνθρωποι με διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις καταλήγουν να βρίσκονται στους ίδιους δρόμους, διεκδικώντας τα ίδια πράγματα;
Η απάντηση βρίσκεται στην κοινή τους αντίδραση απέναντι στην πολιτική κατάσταση της χώρας. Η συσπείρωση των διαδηλωτών δεν πραγματοποιείται κάτω από μια συγκεκριμένη ιδεολογία, αλλά κάτω από την ιδέα της πατρίδας, η οποία αποτελεί κοινό στοιχείο όλων όσοι βρίσκονται στον δρόμο. Δεν πρόκειται απαραίτητα για μια εθνικιστική αντίληψη, αλλά για την ανάγκη των πολιτών να διεκδικήσουν μια καλύτερη ζωή στον τόπο τους. Το παραπάνω συνδέεται και με την ιστορική δυσκολία του αλβανικού λαού να συσπειρωθεί σε οργανώσεις, συνδικάτα και συλλογικότητες, κάτι το οποίο, σύμφωνα με τους συνομιλητές μας, απορρέει από τη συνεχή καταπίεση που έχει δεχτεί από την πολιτική εξουσία. Με αυτόν τον τρόπο, η κοινή αντίδραση προηγείται της δημιουργίας μιας ξεκάθαρης πολιτικής και οργανωτικής ταυτότητας.
Η ανεξάρτητη δημοσιογράφος Alisa Braho αναφέρεται στην κατάσταση αυτή: «Με μια αναλυτική ματιά, η Αλβανία αυτή τη στιγμή είναι μια κακιστοκρατία, η οποία είναι ντυμένη ως σταθεροκρατία για να καλύψει τα ελαττώματά της στις χώρες της Ευρώπης. Αυτό, όμως, δεν εκφράζει τον αλβανικό λαό. Ακόμα και σήμερα δεν θέλουμε να ωθούμαστε στη βία. Οι συλλογικές διαδικασίες σίγουρα είναι προτιμότερες, όμως δεν είναι εφικτές και ποτέ δεν ήταν από καμία εξουσία στην Αλβανία. Προς το παρόν προέχει η απελευθέρωσή μας και μετά ο σχεδιασμός τού αύριο. Δεν μπορούμε να κάνουμε όνειρα χωρίς να έχουμε βασικές ελευθερίες».
Συνεπώς, η απουσία μιας κοινής ιδεολογικής ταυτότητας δεν σημαίνει και απουσία κοινών διεκδικήσεων. Αντιθέτως, οι διαδηλωτές φαίνεται να έχουν παραμερίσει, προς το παρόν, τις πολιτικές τους διαφορές, αναγνωρίζοντας ως κοινό πρόβλημα την υπάρχουσα κατάσταση και ως κοινό αίτημα την απομάκρυνση του Αλβανού πρωθυπουργού. Το ερώτημα, όμως, παραμένει. Μπορεί ένα κίνημα το οποίο συσπειρώνεται ενάντια σε μια κυβέρνηση να οργανωθεί και γύρω από ένα κοινό όραμα για την επόμενη μέρα; Γιατί η απομάκρυνση του Εντι Ράμα μπορεί να αποτελεί κοινό αίτημα, όμως δεν αποτελεί από μόνη της απάντηση για το αύριο της αλβανικής κοινωνίας; Φαίνεται πως είναι μια απάντηση που θα δοθεί σε βάθος χρόνου από τους Αλβανούς πολίτες.
Διαβάστε περισσότερα
