Στις 3/3/1875, στην Κωμική Οπερα (Opéra-Comique), έκανε πρεμιέρα η «Κάρμεν» του Μπιζέ. Στα 151 χρόνια που μεσολάβησαν έκτοτε, ο τρόπος που καταλαβαίνουμε και προσλαμβάνουμε την όπερα αυτή έχει αλλάξει ριζικά.
Οπτικοακουστικό θέαμα με «εξωτικό» θέμα και τολμηρές αιχμές κατάλληλα στρογγυλεμένες για το μικροαστικό κοινό του παριζιάνικου θεάτρου, μαχητικά διεκδικούμενο αντικείμενο φεμινιστικών αναγνώσεων (Κατρίν Κλεμάν), πεδίο ανάδειξης μαξιμαλιστικά «μοιραίων» ερμηνειών και, τελικά, προσφιλές αντικείμενο της ποπ και queer κουλτούρας, η Σπανιόλα Τσιγγάνα «Κάρμεν», αυτό το ατίθασο θηλυκό ερωτικό αρπακτικό, σκανδάλισε σφόδρα και ασυγχώρητα˙ ένθεν και στο τέλος εξοντώνεται! Αναπόδραστα, η «Κάρμεν» πέρασε από περιπετειώδεις μεταμορφώσεις ώσπου… χάθηκε στη μετάφραση.
Ξεκίνησε ως νουβέλα του Προσπέρ Μεριμέ το 1845. Τριάντα χρόνια αργότερα διασκευάστηκε σε λιμπρέτο από τους Μεϊγιάκ και Αλεβί για να μελοποιηθεί από τον Μπιζέ ως ανταπόκριση σε παραγγελία από την Κωμική Οπερα. Αρχικά η όπερα αρθρωνόταν σε αυτοτελή μουσικά κομμάτια που ενώνονταν με πεζούς διαλόγους.
«Εφυγε» νωρίς
Δυστυχώς, ο 37χρονος Μπιζέ πέθανε αιφνίδια, στη διάρκεια των πρώτων παραστάσεων, πολύ πριν η «Κάρμεν» καταστεί διάσημη εκτός Γαλλίας. Αργότερα, για καθαρά πρακτικούς λόγους, δηλαδή για την παρουσίαση από μη γαλλόφωνους τραγουδιστές εκτός Γαλλίας, οι πεζοί διάλογοι ενορχηστρώθηκαν από τον Ερνέστ Γκιρό και η μορφή αυτή επικράτησε.
Την προηγούμενη διετία, ο υπεύθυνος της Οπερας της Ρουέν, Ρομέν Ζιλμπέρ είχε την ευφυή ιδέα να επιχειρήσει μια ανασύσταση του θρυλικού πρώτου ανεβάσματος της «Κάρμεν». Το δύσκολο έργο ανέθεσε σε ομάδα εκλεκτών συνεργατών.
Τη σκηνοθετική αναβίωση διέπλασε ο ίδιος ο Ζιλμπέρ, τον ανασχεδιασμό των σκηνικών ο Αντουάν Λαφοντέν, τα κοστούμια (ανα)σχεδίασε ο Κριστιάν Λακρουά, τους φωτισμούς αναπαρήγαγε ο Ερβέ Γκαρί και τις χορογραφίες ο Βενσάν Σαγιέ. Καθώς η αυθεντική πληροφορία (σχέδια, κοστούμια, σκηνοθεσία, μακέτες, χρώματα) για την όψη το 1875 είχε στο μεταξύ χαθεί, προηγήθηκε βαθιά έρευνα για να εντοπιστούν περιγραφές και εικόνες σε εφημερίδες της εποχής, σε αρχεία, σε εικαστικά έργα, κριτικές κ.λπ. Ετσι η ανασύσταση της όψης της αρχικής παράστασης συνδύασε ισορροπημένα ιστορικότητα, μέγιστη δυνατή πιστότητα αλλά, ταυτόχρονα, παρέμεινε ελκυστική στο σύγχρονο κοινό.
Το αποτέλεσμα δικαίωσε την προσπάθεια, λειτουργώντας ως μουσική και σκηνική πολιτιστική αρχαιολογία, ενώ η αποκατάσταση περικοπών επανεισήγαγε στην όπερα το υποβαθμισμένο κωμικό στοιχείο. Το ανέβασμα υλοποιήθηκε ως συμπαραγωγή της Οπερας της Ρουέν, της Βασιλικής Οπερας των Βερσαλλιών και του Palazzetto Bru Zane.
Το εξώφυλλο του DVD στη Château de Versailles
Είναι εξόχως ενδιαφέρον ότι το εγχείρημα καταγράφηκε οπτικοακουστικά από αμφότερα τα θέατρα, με διαφορετικές, διπλές διανομές. Η παραγωγή της Ρουέν εκδόθηκε στις γνωστές για την ιστορική της ακρίβεια και πολυτέλεια εκδόσεις Palazzetto Bru Zane, (1 DVD, 1 Blu-ray, BZ 3001), ενώ αυτή των Βερσαλλιών από την Château de Versailles Spectacles στη σειρά Collection L’ Opéra français (2 CDs, DVD, CVS165). Η ίδια παραγωγή παραστάθηκε με επιτυχία στην αθηναϊκή ΕΛΣ προ διμήνου.
Στιγμιότυπο από την αναβίωση της «Κάρμεν»
Γοητεία
Και οι δύο εκδόσεις είναι εξόχως γοητευτικές ως «χειροποίητο» θέαμα: ζωγραφιστά σκηνικά με «ψεύτικη» προοπτική και σκιές, ρητορικά στιλιζαρισμένη κινησιολογία, εξαιρετικά ιστορικά κοστούμια, απομίμηση φωτισμού από λαμπτήρες γκαζιού.
Οι πλήρως γαλλόφωνες διανομές είναι επίσης εξαιρετικές, με νέους τραγουδιστές και φρέσκες φωνές. Η διεθνής κριτική υποδέχτηκε αμφότερες τις εκδόσεις με διθυραμβικά σχόλια, με ελαφρά προτίμηση λόγω της διανομής στην έκδοση του Château de Versailles Spectacles υπό τον Ερβέ Νικέ. Και οι δυο προσφέρουν βαθιά, πολυδιάστατη απόλαυση!
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr