12/05/2026 12:34 μμ.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, 46 δημόσια νοσοκομεία σε επαρχίες και νησιά της χώρας αρνούνται σε άτομα με μήτρα την πρόσβαση στην άμβλωση. Ορισμένοι γιατροί προσπαθούν να μεταπείσουν τα κυοφορούντα άτομα ώστε να προχωρήσουν την ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη τους, ενώ συχνά σκόπιμα παραπληροφορούν για τις απαραίτητες συνθήκες τέλεσης της άμβλωσης (αποκρύπτοντας την επιλογή της φαρμακευτικής άμβλωσης). Υπάρχουν γιατροί που επικαλούνται δίκαιωμα άρνησης για λόγους “συνείδησης”, όπως τους επιτρέπει ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας. Ενόψει και της ημέρας της μητέρας (10/05), νιώσαμε την ανάγκη να τοποθετηθούμε ενάντια στο αφήγημα της ιερής μητρότητας που “γιορτάζεται”, επαινείται και μας επιβάλλεται, ενάντια σ’ αυτή την ετεροκανονική, εθνικιστική “συνείδηση” του κράτους, της εκκλησίας και της πατριαρχίας που δεν μας χωράει. ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΜΗΤΡΑ. ΔΕΝ ΓΕΝΝΑΜΕ, ΔΕΝ ΠΟΛΕΜΑΜΕ ΓΙΑ ΚΑΜΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ ΘΕΟ ΑΦΕΝΤΗ. ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΕ ΚΡΑΤΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΣ, ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ ΤΟΝ ΕΧΟΥΜΕ ΕΜΕΙΣ.
ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ, ΤΟΝ ΕΧΟΥΜΕ ΕΜΕΙΣ
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, 46 δημόσια νοσοκομεία σε επαρχίες και νησιά της χώρας αρνούνται σε άτομα με μήτρα την πρόσβαση στην άμβλωση. Ορισμένοι γιατροί προσπαθούν να μεταπείσουν τα κυοφορούντα άτομα ώστε να προχωρήσουν την ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη τους, ενώ συχνά σκόπιμα παραπληροφορούν για τις απαραίτητες συνθήκες τέλεσης της άμβλωσης (αποκρύπτοντας την επιλογή της φαρμακευτικής άμβλωσης). Υπάρχουν γιατροί που επικαλούνται δίκαιωμα άρνησης για λόγους “συνείδησης”, όπως τους επιτρέπει ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας. Ενόψει και της ημέρας της μητέρας (10/05), νιώσαμε την ανάγκη να τοποθετηθούμε ενάντια στο αφήγημα της ιερής μητρότητας που “γιορτάζεται”, επαινείται και μας επιβάλλεται, ενάντια σ’ αυτή την ετεροκανονική, εθνικιστική “συνείδηση” του κράτους, της εκκλησίας και της πατριαρχίας που δεν μας χωράει.
Η ιστορία των εκτρώσεων στην Ελλάδα δεν είναι απλώς μια νομική διαδρομή, αλλά μια αφήγηση ελέγχου πάνω στα σώματα και τις ζωές των υποκειμένων που μπορούν να κυοφορήσουν. Από την ποινικοποίηση του 1835 μέχρι τη νομιμοποίηση το 1986, η άμβλωση υπήρξε πεδίο κρατικής και κοινωνικής επιτήρησης, όπου η “ηθική” χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο καταστολής. Ακόμη και όταν ήταν παράνομη, όμως, δεν έπαψε ποτέ να συμβαίνει, αποδεικνύοντας ότι οι απαγορεύσεις δεν προστατεύουν τη ζωή, αλλά απλώς καθιστούν τις διαδικασίες πιο επικίνδυνες και ταξικά άνισες. Η ιστορία των βρεφοκτονιών και της εγκατάλειψης βρεφών υπενθυμίζει ακριβώς αυτό: όταν στερείται η αυτονομία, η βία πολλαπλασιάζεται.
Στο παρόν, παρά τη νομική κατοχύρωση, η πρόσβαση στην άμβλωση παραμένει άνιση και συχνά υπονομευμένη. Η έλλειψη ενημέρωσης, η συστηματική απόκρυψη της φαρμακευτικής άμβλωσης και η άρνηση δημόσιων νοσοκομείων να παρέχουν υπηρεσίες δείχνουν ότι το δικαίωμα δεν είναι πραγματικά καθολικό. Το κράτος διατηρεί έναν έμμεσο έλεγχο, επιτρέποντας την ύπαρξη ενός συστήματος όπου η οικονομική δυνατότητα καθορίζει την πρόσβαση. Έτσι, το σώμα μετατρέπεται σε πεδίο αγοράς, όπου η “επιλογή” είναι προνόμιο και όχι δεδομένο.
Το ελληνικό κράτος και οι πολιτικοί θρέφουν την προπαγάνδα ότι η άμβλωση είναι επικίνδυνη, ανήθικη, αντιπατριωτική και εγωιστική. Υποστηρίζουν ότι το έμβρυο είναι ένα «αγέννητο παιδί» που του αναλογούν περισσότερα δικαιώματα από το κυοφορών άτομο που έχει ήδη γεννηθεί. Το καλοκαίρι του 2019, η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία καθιέρωσε την «Ημέρα του Αγέννητου Παιδιού». Αργότερα εκείνο το έτος, μια οργάνωση με την ονομασία «Let Me Live» δημοσίευσε διαφημίσεις σε αθλητικές εφημερίδες και στη συνέχεια κάλυψε με αφίσες όλη τη Θεσσαλονίκη και το μετρό της Αθήνας. Αυτές οι διαφημίσεις έχουν ως στόχο να δημιουργήσουν φόβο και ενοχή στα άτομα που κυοφορούν, να ασκήσουν κοινωνική πίεση στις προσωπικές αποφάσεις του καθενός σχετικά με το σώμα του και να διαιωνίσουν την πλάνη ότι το έμβρυο είναι έτοιμο να ζήσει.
Παράλληλα, οι αντιεκτρωτικές καμπάνιες, συχνά συνδεδεμένες με θρησκευτικές και εθνικιστικές αφηγήσεις, επιχειρούν να επανανοηματοδοτήσουν την αναπαραγωγή ως καθήκον προς το έθνος. Στα “πολιτικά” πάνελ των συστημικών ΜΜΕ το ζήτημα της έκτρωσης συνδέεται με το λεγόμενο δημογραφικό πρόβλημα: τα ποσοστά γεννήσεων μειώνονται και η μέση ηλικία του πληθυσμού αυξάνεται, οδηγώντας σε μείωση του εργατικού δυναμικού. Οι πολιτικοί ισχυρίζονται ότι η απάντηση σε αυτό είναι η υποχρέωση αναπαραγωγής, ότι είναι εθνικό καθήκον της “γυναίκας” να αναπαράγεται για την πατρίδα. Υποστηρίζουν επίσης ότι οι μετανάστες που έρχονται στην Ελλάδα δεν αποτελούν λύση σε αυτό το λεγόμενο πρόβλημα, κάτι που αποκαλύπτει τη ρατσιστική, ευγονιστική αντίληψη για το ποιος ταιριάζει στη ελληνική δημογραφία και ποιος πρέπει να αναπαραχθεί. Η ρητορική αυτή δεν περιορίζεται σε “ηθικά” επιχειρήματα, αλλά ενσωματώνει ξεκάθαρα ρατσιστικά και πατριαρχικά στοιχεία: η αξία της ζωής γίνεται επιλεκτική, συνδεδεμένη με την “ελληνικότητα” και την αναπαραγωγή της. Το έμβρυο εργαλειοποιείται ως σύμβολο, ενώ τα ίδια τα έμβια, υπαρκτά σώματα που κυοφορούν εξαφανίζονται από τη συζήτηση.
ΙΑΤΡΙΚΟ-ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ
Η πρόσβαση στην άμβλωση δεν είναι ουδέτερη, αλλά φέρει σαφές ταξικό πρόσημο. Άτομα με οικονομική άνεση έχουν την δυνατότητα να στραφούν σε ιδιωτικές κλινικές ή ακόμα και να ταξιδέψουν σε χώρες όπου η άμβλωση γίνεται ταχύτερα και με λιγότερες δυσκολίες, ενώ φτωχοποιημένα άτομα, χωρίς σταθερή εργασία, άτομα που ζουν στην επαρχία, καλούνται να βρουν μόνα τους λύσεις για την πρόσβαση στην άμβλωση μέσα σε ένα εχθρικό σύστημα δημόσιας υγείας. Αναγκάζονται να μετακινηθούν από τον τόπο κατοικίας τους, με δικά τους έξοδα, με την ελπίδα ότι θα βρουν ένα νοσοκομείο που θα τους παρέχει τη διαδικασία χωρίς να κατακρίνει την επιλογή τους. Για τα επιζώντα βιασμού, η βία δεν σταματά στο γεγονός της κακοποίησης. Συνεχίζεται μέσα από ένα σύστημα που απαιτεί αποδείξεις, επιβάλλει διαδικασίες, καθυστερεί, αμφισβητεί. Αντί για άμεση φροντίδα και στήριξη, συναντούν μηχανισμούς ελέγχου και καχυποψίας. Το τραύμα γίνεται αντικείμενο διαχείρισης από θεσμούς.
Την ίδια στιγμή, η απόφαση για το σώμα τους δεν τους ανήκει πλήρως. Ελέγχεται και τελικά εγκρίνεται ή απορρίπτεται από ένα σύνολο «ειδικών», ενώ ακόμη και όταν δίνεται η έγκριση, τα άτομα έρχονται αντιμέτωπα με χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες και αλλεπάλληλες ιατρικές εξετάσεις. Μέχρι να ολοκληρωθούν, δεν είναι σπάνιο να έχουν ήδη ξεπεραστεί τα νομοθετικά χρονικά όρια, με αποτέλεσμα «νομοταγείς» γιατροί να αρνούνται τελικά να πραγματοποιήσουν την άμβλωση. Αν τα χρονικά ή διαδικαστικά όρια ξεπεραστούν, η διακοπή της κύησης αντιστοιχεί σε ποινικό αδίκημα μέσα στον σάπιο ποινικό κώδικα, υποδεικνύοντας ότι μια πράξη που αφορά τα σώματά μας χρήζει τιμωρίας και σωφρονισμού. Παράλληλα, σώματα με μήτρα που δεν αντιστοιχούν στο προφίλ της σις εγκύου γυναίκας και αναζητούν άμβλωση στα ελληνικά νοσοκομεία έρχονται αντιμέτωπα με ετεροκανονικά βλέμματα, στιγματισμό και έλλειψη εξατομικευμένης ιατρικής περίθαλψης. Έτσι, η άμβλωση παύει να είναι ζήτημα φροντίδας και μετατρέπεται σε μηχανισμό ελέγχου: ταξικού, έμφυλου και βαθιά πολιτικού.
Για τα μεταναστά, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ασφυκτική. Χωρίς χαρτιά, χωρίς πρόσβαση σε πλήρη υγειονομική κάλυψη, αντιμέτωπα με γλωσσικά εμπόδια και τον φόβο της έκθεσης, βρίσκονται ουσιαστικά αποκλεισμένα. Για όσα ζουν εγκλωβισμένα σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στα Ελληνικά νησιά, όπως στη Σάμο, η άμβλωση δεν αποτελεί επιλογή. Για όσα καταφύγουν στο δημόσιο σύστημα υγείας, τα σώματα τους γίνονται πεδιο πρακτικής και εξάσκησης στα χέρια ειδικευόμενων γιατρών, χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
Τα περιστατικά αυτά δεν αποτελούν μια «άτυχη εξαίρεση», αλλά μια διαρκή εργαλειοποίηση της νομοθεσίας. Ένα σύστημα όπου η μη συμμόρφωση των ατόμων τιμωρείται έμμεσα, ενώ τα ιατρικά λάθη και οι πρακτικές άρνησης, στο όνομα της «συνείδησης», καλύπτονται συστηματικά.
ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΣΕ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ
Για νεότερα άτομα που μπορούν να κυοφορήσουν, τα θέματα της αντισύλληψης και της άμβλωσης αποτελούν ταμπού. Η σεξουαλική αγωγή απουσιάζει από τα σχολεία, πέρα από τις πολύ βασικές γνώσεις που παρέχονται στο μάθημα της βιολογίας. Δεν έχουμε, βέβαια, αυταπάτες ότι αν υπήρχε κανονικό μάθημα στο σχολείο θα γινόταν με τον τρόπο που επιθυμούμε. Η κρατική εκπαίδευση δίνει την αίσθηση της ατομικής ευθύνης στα άτομα, αναγκάζοντάς τα να λάμβάνουν πληροφορίες πάνω σε θέματα ασφαλούς σεξ από τις οικογένειες τους, τα συνομήλικά τους και το διαδίκτυο. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σύνηθες οι αμβλώσεις να δαιμονοποιούνται, ως απειλή για την “πυρηνική” οικογένεια, ενώ εκλείπει οποιαδήποτε ουσιαστική ενημέρωση για την αντισύλληψη και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.
Πέρα από τις πολλές επιπτώσεις που έχει μια πιθανή εγκυμοσύνη σε ένα νεαρό σώμα, συνακόλουθος είναι και ο αποκλεισμός του ατόμου, είτε απο την κοινωνία είτε από την οικογένεια του, με το πρόσχημα του “ας πρόσεχε”. Επιπλέον, ένα ανήλικο άτομο που επιθυμεί να κάνει άμβλωση δεν έχει την αυτονομία να αποφασίσει για το εαυτό του, αφού χρειάζεται την συγκατάθεση απο τον γονέα ή κηδεμόνα του. Εκτός της έλλειψης ουσιαστικής γνώσης για το σώμα και το σεξ, αλλά και της στέρησης του δικαιώματος αυτόνομης επιλογής σε περίπτωση ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, ένα ανήλικο άτομο που θέλει να κάνει έκτρωση στην Ελλάδα σήμερα είναι πιθανό να έρθει αντιμέτωπο και με έναν γιατρό, που για λόγους “συνείδησης” θα προσπαθήσει να το μεταπείσει.
ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΙΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΡΑΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
Το κράτος δεν «ρυθμίζει» απλώς τη γέννηση, την ιδιοποιείται. Μέσα από νόμους, ιατρικούς θεσμούς και κοινωνικές κανονικότητες, αποφασίζει ποια σώματα θεωρούνται κατάλληλα να αναπαραχθούν και ποια πρέπει να περιοριστούν, να ελεγχθούν ή να αποκλειστούν. Αυτή η διαδικασία δεν είναι ουδέτερη ούτε τεχνική, είναι βαθιά πολιτική. Από αναρχική σκοπιά, το ζήτημα δεν είναι μόνο η πρόσβαση ή η απαγόρευση, αλλά η ίδια η λογική που επιτρέπει σε μια κεντρική εξουσία να ορίζει τι συμβαίνει στα σώματα των υποκειμένων. Εδώ, η έννοια της βιοπολιτικής γίνεται κομβική: η εξουσία δεν περιορίζεται στο να «απαγορεύει», αλλά επεκτείνεται στο να διαχειρίζεται τη ζωή την ίδια — να ρυθμίζει τη γέννηση, την υγεία και την αναπαραγωγή. Το κράτος λειτουργεί ως διαχειριστής της ζωής, επιβραβεύοντας ορισμένες μορφές οικογένειας και στιγματίζοντας άλλες.
Διαχρονικά και ιστορικά, αυτή η λογική έχει πάρει ακραίες αλλά αποκαλυπτικές μορφές. Στη Ναζιστική Γερμανία, η διαδικασία των αναγκαστικών στειρώσεων ήταν οργανωμένη, γραφειοκρατική και «νομιμοποιημένη» μέσα από ειδικούς θεσμούς. Δεν επρόκειτο για αυθαίρετες πράξεις, αλλά για ένα σύστημα που παρουσίαζε αυτές τις πρακτικές ως «ιατρική» και «επιστημονική» αναγκαιότητα. Στο στόχαστρο αυτής της βιοπολιτικής βρίσκονταν όσα το κράτος χαρακτήριζε «ανεπιθύμητα» και «κληρονομικά ασθενή»: Ρομά, άτομα με αναπηρίες, μειονότητες, φτωχές.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η ευγονική εφαρμόστηκε από τις αρχές του 20ού αιώνα έως περίπου τη δεκαετία του 1970 με έναν πιο «θεσμικό» τρόπο. Αν και λιγότερο ωμή σε επίπεδο ρητορικής, στην πράξη υπήρξε εξίσου βίαιη. Άτομα σε ψυχιατρικά ιδρύματα, φυλακές ή υπό κρατική «πρόνοια» στοχοποιήθηκαν συστηματικά, με δεκάδες χιλιάδες αναγκαστικές στειρώσεις και σοβαρές σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες. Αντίστοιχα, στη Σουηδία, οι πρακτικές αυτές επενδύθηκαν με τη γλώσσα της προόδου και του «κοινωνικού καλού». Η «εθελοντική» στείρωση ενθαρρυνόταν μέσα από πιέσεις, επιδόματα ή την υπόσχεση απελευθέρωσης από ιδρύματα. Εδώ γίνεται εμφανές αυτό που αναδεικνύει η Silvia Federici: ότι ο έλεγχος της αναπαραγωγής δεν ασκείται μόνο μέσω άμεσης καταστολής, αλλά και μέσω της οργάνωσης της καθημερινής ζωής, της οικονομικής εξάρτησης και των κοινωνικών σχέσεων.
Αυτά τα παραδείγματα δεν αποτελούν ιστορικές «παρεκκλίσεις», αλλά ακραίες εκφράσεις μιας σταθερής λογικής: το κράτος ως διαχειριστής της ζωής. Η αναπαραγωγή μετατρέπεται από προσωπική και συλλογική εμπειρία σε πεδίο ελέγχου. Σώματα που αποκλίνουν από το «κανονικό» αντιμετωπίζονται ως προβληματικά ή ανεπιθύμητα. Στη σημερινή κοινωνία, οι μηχανισμοί αυτοί δεν έχουν εξαφανιστεί· έχουν μετασχηματιστεί. Η ιατρική επιστήμη, οι νομικές ρυθμίσεις και οι κοινωνικές νόρμες λειτουργούν ως πιο «ήπιοι» αλλά εξίσου αποτελεσματικοί τρόποι ρύθμισης της αναπαραγωγής.
Η πρόσβαση σε ασφαλή άμβλωση και αντισύλληψη αποτελεί καθοριστικό παράγοντα που επηρεάζει ποιο τελικά γεννά και ποια όχι. Στην Ελλάδα, αν και η άμβλωση είναι τυπικά νόμιμη, στην πράξη πολλά υποκείμενα αποκλείονται — είτε μέσω κοινωνικής πίεσης είτε λόγω άνισης γεωγραφικής και οικονομικής πρόσβασης. Το γεγονός ότι δημόσια νοσοκομεία αρνούνται να πραγματοποιήσουν αμβλώσεις καταδεικνύει ότι η «νομιμότητα» δεν συνεπάγεται και πραγματική δυνατότητα. Παράλληλα, το υψηλό ποσοστό καισαρικών τομών και οι καταγγελίες για μαιευτική βία αναδεικνύουν μια άλλη διάσταση ελέγχου: όχι μόνο το αν θα γεννήσει κάποιο, αλλά και το πώς. Το σώμα γίνεται αντικείμενο διαχείρισης, πειθαρχίας και τεχνικής παρέμβασης.
Συνεπώς, τo πρόβλημα δεν περιορίζεται στην έλλειψη «σωστών» πολιτικών. Εντοπίζεται στη συγκέντρωση της εξουσίας που επιτρέπει τέτοιες αποφάσεις εξαρχής. Η αυτονομία του σώματος δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης ούτε να υπάγεται σε ιεραρχίες που επιβάλλονται από τα πάνω. Έτσι, δεν ζητάμε απλώς καλύτερη πρόσβαση ή πιο «δίκαιες» ρυθμίσεις, αλλά την αποδόμηση των μηχανισμών που μετατρέπουν τη ζωή μας σε αντικείμενο διακυβέρνησης. Η αναπαραγωγή δεν μπορεί να είναι προνόμιο που απονέμεται, αλλά πρακτική που ανήκει στα ίδια τα άτομα και στις κοινότητές τους — χωρίς επιτήρηση και καταναγκασμό.
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΜΗΤΡΑ
ΔΕΝ ΓΕΝΝΑΜΕ ΔΕΝ ΠΟΛΕΜΑΜΕ ΓΙΑ ΚΑΜΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ ΘΕΟ ΑΦΕΝΤΗ
ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΕ ΚΡΑΤΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΣ
ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ ΤΟΝ ΕΧΟΥΜΕ ΕΜΕΙΣ
Το Σπίτι για την Ενδυνάμωση και τη Χειραφέτηση
Φεμινιστική συλλογικότητα από τα Κάτω
media:
4.jpeg
1.jpeg