Μέσα σε έναν ωκεανό ερωτημάτων. Ανάμεσα σε λέξεις που επιβάλλονται και κυριαρχούν στον χώρο. Λέξεις επιτακτικές, που άλλοτε μοιάζουν με προτροπές και άλλοτε με εκκλήσεις. Χρώματα και λέξεις συνθέτουν μια ιδιότυπη συνομιλία με τη Γη, που μας καλεί να σταθούμε, να κοιτάξουμε, να αναρωτηθούμε. Τι θα έλεγε άραγε η Γη αν είχε φωνή;
Οι εικόνες της Γης μέσα στο απέραντο σκοτάδι του Διαστήματος, όπως καταγράφηκαν από την αποστολή Artemis II της NASA κατά το ταξίδι της γύρω από τη Σελήνη τον περασμένο Απρίλιο, αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για την εικαστικό Μαρία Φραγκουδάκη. Η θέα του πλανήτη μας από τόσο μακριά, σαν ένα μικρό, φωτεινό και εύθραυστο σώμα μέσα στο κοσμικό σκοτάδι, γίνεται σταθμός της εικαστικής της αναζήτησης. Μιας αναζήτησης που ξεκινά από το απέραντο του σύμπαντος, επιστρέφει στη Γη και καταλήγει στο στοιχείο που καθορίζει την ύπαρξη της ζωής: το νερό.
«Όταν πραγματοποιήθηκε η αποστολή, είχα ήδη αρχίσει να ζωγραφίζω πλανήτες και να μελετώ το πιο συμπαντικό στοιχείο. Έκανα άλλωστε έρευνα πάνω στον κύκλο. Η Γη και η Σελήνη είναι δύο κύκλοι, αλλά και η τροχιά του Artemis II θυμίζει το σύμβολο του απείρου. Μου άρεσε πολύ αυτός ο συμβολισμός», εξηγεί η ίδια κατά τη διάρκεια της ξενάγησης, αναφερόμενη και στις εικόνες όπου η Γη εμφανίζεται μικροσκοπική πίσω από τη Σελήνη.
Ο κύκλος, ένα σχήμα που επανέρχεται σταθερά στην εικαστική της γλώσσα, αποκτά τώρα πλανητικές διαστάσεις. Μπορεί να είναι η Γη ή η Σελήνη, ένας πυρήνας ή ένα άτομο, μια μορφή που παραπέμπει ταυτόχρονα στο απειροελάχιστο και στο απέραντο. Σε αυτή τη διαδρομή συναντά τη σκέψη και το έργο της Sylvia Earle, της Αμερικανίδας ωκεανογράφου και θαλάσσιας βιολόγου, που έχει αφιερώσει τη ζωή της στην εξερεύνηση και την προστασία των ωκεανών. Η εμβληματική της φράση “No Blue, No Green” —«Χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο»— συμπυκνώνει μια θεμελιώδη αλήθεια: χωρίς υγιείς ωκεανούς, δεν μπορεί να υπάρξει ζωή όπως τη γνωρίζουμε στη στεριά. Αυτή η αλληλεξάρτηση ανάμεσα στο μπλε και το πράσινο, στο νερό και τη γη, στο κοσμικό και το ανθρώπινο, διατρέχει τη νέα ατομική έκθεση της Μαρίας Φραγκουδάκη στη Roma Gallery, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άλιας Τσαγκάρη. Μια έκθεση όπου η ζωγραφική, τα υλικά και οι λέξεις γίνονται φορείς ενός μηνύματος για τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον, που απευθύνεται προσωπικά στον καθένα μας.
Με τη φωνή της Γης
Στην είσοδο της έκθεσης, το έργο Η Γη είπε μας υποδέχεται και ξεκαθαρίζει από την αρχή όσα πρόκειται να ακολουθήσουν. “My attitude is based on how you treat me” («Η στάση μου εξαρτάται από το πώς μου φέρεσαι»). Μια εξίσωση απόλυτη, με δύο μεταβλητές άρρηκτα συνδεδεμένες: τη συμπεριφορά του ανθρώπου και την αντίδραση της φύσης. Η Γη αποκτά φωνή, απευθύνεται ευθέως στον καθένα μας και μας υπενθυμίζει ότι η σχέση μας μαζί της δεν μπορεί παρά να είναι αμφίδρομη. Όπως εξηγεί η ιστορικός τέχνης Άλια Τσαγκάρη, η έκθεση οργανώνεται σε δύο ενότητες. Η πρώτη επικεντρώνεται στη Γη ως ύλη, με τα ίδια τα υλικά να αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο. Η δεύτερη δίνει τον λόγο στη Γη, που μέσα από λέξεις και προστακτικές απευθύνεται στον θεατή, ζητώντας του να αναλάβει δράση. Ωστόσο, η πρόθεση δεν είναι να δημιουργηθεί ένας αυστηρός, διδακτικός λόγος. «Αν ήταν όλη η έκθεση μόνο προς τα εκεί, θα ήταν λίγο σαν να σου κουνάνε το δάχτυλο», παρατηρεί η ίδια η εικαστικός, εξηγώντας πως η τρυφερότητα και το χιούμορ λειτουργούν ως αντίβαρο στην επιτακτικότητα των μηνυμάτων.
Στο επίκεντρο αυτής της συνομιλίας βρίσκεται η έννοια της φροντίδας, που διατρέχει εδώ και χρόνια την καλλιτεχνική πρακτική της Μαρίας Φραγκουδάκη. Σε προηγούμενες ενότητες έργων, όπως τα Pumping Bags (2022–2024), η φροντίδα συνδεόταν με την εμπειρία της μητρότητας, τη θρέψη και τη σχέση αλληλεξάρτησης ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί, αλλά και ανάμεσα στο ανθρώπινο σώμα και τη φύση. Στη νέα της δουλειά, αυτή η προσωπική εμπειρία διευρύνεται και αποκτά οικουμενική διάσταση: «Πλέον η φροντίδα αποκτά μια πιο μεγάλη, οικουμενική έννοια και είναι ένα κάλεσμα για τη φροντίδα του κοινού μας σπιτιού, δηλαδή της Γης», σημειώνει η Άλια Τσαγκάρη.
Ανάλογο ρόλο διαδραματίζουν και τα υλικά. Η Μαρία Φραγκουδάκη είναι μια διεπιστημονική καλλιτέχνιδα, με σπουδές στη Χημεία και εξειδίκευση στις φαρμακευτικές ουσίες, ένα επιστημονικό υπόβαθρο που επηρεάζει καθοριστικά τη σχέση της με την ύλη. Γύψος, θρυμματισμένο γυαλί που έχει συλλέξει από παραλίες της Λέρου, φτερά, μετάξι, ξηρές χρωστικές και φύλλα χρυσού συνυπάρχουν σε έργα όπου κάθε υλικό έχει τον δικό του λόγο ύπαρξης. Η ίδια επιστρέφει μάλιστα στην ελαιογραφία, έπειτα από πολλά χρόνια, αναζητώντας διαφορετικές ποιότητες χρώματος, βάθους και διαφάνειας. Όπως εξηγεί κατά τη διάρκεια της ξενάγησής μας στην έκθεση, το λάδι και το ακρυλικό, ακόμη και όταν χρησιμοποιούνται σε παρόμοιες επιφάνειες, δημιουργούν διαφορετικές αισθήσεις. Το ένα μπορεί να είναι πιο σκοτεινό, να σε τραβά προς τα μέσα, να αποκτά μια πιο ποιητική διάσταση. Η επιλογή τους δεν είναι τυχαία, αλλά μέρος μιας διαρκούς έρευνας γύρω από τη συμπεριφορά και τις μεταμορφώσεις της ύλης.
Ανάμεσα στα έργα, το Care, με τις ανάγλυφες πτυχώσεις του μεταξιού και το βαθύ μαύρο χρώμα, τραβά ιδιαίτερα την προσοχή μου. Η γλυπτική ποιότητα της επιφάνειας και η ένταση του μαύρου συνθέτουν ένα έργο που αποκαλύπτει την πολυσύνθετη εικαστική γλώσσα της Φραγκουδάκη. Το μετάξι, ένα υλικό συνδεδεμένο με την απαλότητα και την ευθραυστότητα, αποκτά δύναμη, ενώ η μικρή χειρόγραφη λέξη Care μοιάζει περισσότερο με μια τρυφερή υπενθύμιση παρά με προσταγή.
Οι λέξεις, άλλωστε, έχουν τη δική τους πρωταγωνιστική θέση στην έκθεση. YOU, REMEMBER ME, NO BLUE, NO GREEN, EARTH, STAND FREE, INSPIRE, CARE. Επαναλαμβάνονται, άλλοτε με αυστηρά κεφαλαία γράμματα και άλλοτε με μια πιο ελεύθερη, σχεδόν καλλιγραφική γραφή. Δεν περιορίζονται σε απλά μηνύματα, αλλά αποκτούν αυτονομία ως εικαστικά στοιχεία, με διαφορετικό βάρος ανάλογα με το χρώμα, την κλίμακα και το υλικό που τα περιβάλλει. Και καθώς κινείσαι μέσα στον χώρο, οι λέξεις συνδέονται μεταξύ τους, σχηματίζοντας μια ιδιότυπη ποιητική αφήγηση.
Η ίδια η καλλιτέχνιδα αποκαλύπτει ότι τα τελευταία δύο χρόνια γράφει ποιήματα, τα οποία αρχικά σκεφτόταν να ενσωματώσει αυτούσια στα έργα της. Στην πορεία, όμως, η περιβαλλοντική ανησυχία και η ανάγκη για ένα πιο άμεσο μήνυμα την οδήγησαν στις σύντομες φράσεις και στις προστακτικές.
Ο κύκλος, που συναντήσαμε ήδη ως πλανητικό σύμβολο, επανέρχεται σε διαφορετικές εκδοχές. Στο YOU, το γράμμα Ο διογκώνεται και μετατρέπεται σε μια αυτόνομη κυκλική μορφή, ενώ σε άλλα έργα γίνεται μπλε πυρήνας, χρυσό περίβλημα ή μια μορφή που παραπέμπει σε ουράνιο σώμα. Η Άλια Τσαγκάρη αναφέρεται στη σχέση της καλλιτέχνιδας με τον Βασίλι Καντίνσκι, ο οποίος είχε μελετήσει ιδιαίτερα τον κύκλο και τον συνέδεε με την ισορροπία των δυνάμεων και την τέταρτη διάσταση. Ένα απλό γεωμετρικό σχήμα αποκτά εδώ πολλαπλές σημασίες, συνδέοντας τη ζωγραφική με την επιστήμη και την κοσμική κλίμακα.
Μια ακόμη ενδιαφέρουσα επιλογή στη νέα αυτή ενότητα έργων είναι η χρήση του φύλλου χρυσού, για πρώτη φορά στην καλλιτεχνική πρακτική της Φραγκουδάκη. Στο Προστατεύοντας το μπλε, ένας βαθύς μπλε πυρήνας περιβάλλεται από χρυσό περίγραμμα και πράσινο βάθος. Το πολύτιμο μέταλλο συναντά το χρώμα των ωκεανών, δημιουργώντας μια σύνθεση που μοιάζει να περικλείει και να προστατεύει κάτι εύθραυστο. Ο χρυσός προσθέτει μια νέα διάσταση στην έννοια της φροντίδας, υπογραμμίζοντας την αξία εκείνου που κινδυνεύουμε να χάσουμε.
Φεύγοντας από τη Roma Gallery, επιστρέφω νοερά στην ερώτηση με την οποία ξεκίνησε αυτή η περιήγηση. Τι θα έλεγε άραγε η Γη αν είχε φωνή; Η Μαρία Φραγκουδάκη της δίνει λέξεις, χρώματα και υλικά για να μιλήσει. Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο αν είμαστε διατεθειμένοι να την ακούσουμε, αλλά και πώς θα της απαντήσουμε.
Info έκθεσης:
Μαρία Φραγκουδάκη – Εσύ — Θυμήσου με. Χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο. Γη — Στάσου ελεύθερη. Έμπνευσε. Φρόντισε. | Roma Gallery
The post Αν η Γη είχε φωνή, τι θα μας έλεγε; Η εικαστικός Μαρία Φραγκουδάκη στη νέα της έκθεση δίνει λέξεις, χρώματα και υλικά για να «μιλήσει» appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα