Του
ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ
Καθηγητή Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
στο Πανεπιστήμιο Federiciana της Ρώμης
Στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο επικεφαλής της Αρχής για το Ξέπλυμα Μαύρου Χρήματος, Χαράλαμπος Βουρλιώτης, δεν μάσησε τα λόγια του. Οι αποκαλύψεις του δεν άφησαν περιθώρια για παρερμηνείες και μας είπε αλήθειες που κόβουν σαν μαχαίρι. Η διαφθορά –μας είπε– στην Ελλάδα δεν είναι πια απλώς ένα διαχρονικό πρόβλημα, αλλά αποτελεί μια παγιωμένη κανονικότητα, που διαβρώνει θεσμούς, συνειδήσεις και, τελικά, την ίδια τη δημοκρατία.
Ξεκινώντας από το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, θα μας πει, πραγματοποιήθηκαν δεσμεύσεις λογαριασμών και περιουσιακών στοιχείων που αγγίζουν τα 500 εκατ. ευρώ και αποκαλύπτουν μια τεράστια μηχανή παράνομων αγροτικών επιδοτήσεων. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις πονηρών παραγωγών, αλλά για ένα εκτεταμένο δίκτυο που φαίνεται να εκμεταλλεύθηκε τα κενά του συστήματος μεθοδικά και συστηματικά. Οι έλεγχοι επίσης σε περίπου 170.000 υπόχρεων δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος της διαφθοράς. Ένα πρόβλημα που δύσκολα μπορεί να κρυφτεί πλέον πίσω από δικαιολογίες περί «γραφειοκρατίας» ή «αδυναμίας ελέγχου».
Αναφέρθηκε στο λεγόμενο «κόλπο της λευκής κόλλας», όπου υπόχρεοι που καταθέτουν ουσιαστικά κενές δηλώσεις «πόθεν έσχες», προσπαθώντας να αποφύγουν τον έλεγχο, αποδεικνύουν ότι η απάτη δεν είναι μόνο πράξη ανάγκης αλλά και συνειδητή επιλογή. Πρόκειται για μια προσβλητική για την κοινωνία πρακτική, που υπονομεύει κάθε έννοια διαφάνειας. Όταν το σύστημα επιτρέπει ή δεν αποτρέπει αποτελεσματικά τέτοιες μεθοδεύσεις, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ατομικό, αλλά βαθιά θεσμικό.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σκοτεινή όταν εξετάζει κανείς το εύρος των ελέγχων. Περίπου 150.000 υπόχρεοι από την τοπική αυτοδιοίκηση, τον χώρο της Υγείας, της δημοσιογραφίας και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα βρίσκονται στο μικροσκόπιο. Τα ποσά που εντοπίζονται συνολικά είναι ύψους 1 δισ. και εκτιμάται ότι ακόμη και απλοί δημόσιοι υπάλληλοι βρίσκονται με ποσά από 200.000 έως και 500.000 ευρώ, μη αφήνοντας έτσι περιθώρια για αθωωτικές ερμηνείες. Δεν μιλάμε, λοιπόν, για μικρές παρατυπίες αλλά για συστηματική απόκρυψη πλούτου. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι αμείλικτο. Πόσο βαθιά έχει ριζώσει η πεποίθηση ότι ο έλεγχος είναι κάτι που μπορείς απλώς να αποφύγεις;
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, οι αποκαλύψεις για δεσμεύσεις φορτίων σε ελληνικά ύδατα, που συνδέονται με τρομοκρατία ή τρομοκρατική δράση, προσθέτουν μια επικίνδυνη διεθνή διάσταση. Η Ελλάδα δεν είναι απλώς θεατής αλλά εν δυνάμει πεδίο δραστηριοποίησης δικτύων που διακινούν χρήμα και υλικά με σκοτεινούς σκοπούς. Η διαπλοκή οικονομικού εγκλήματος και γεωπολιτικών κινδύνων καθιστά την ανάγκη για αυστηρότερους ελέγχους όχι απλώς επιτακτική, αλλά ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Ο ίδιος ο κ. Βουρλιώτης μίλησε για «κουλτούρα της διαφθοράς». Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ανησυχητική διάσταση. Όταν η διαφθορά παύει να σοκάρει και αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως αναπόφευκτο κομμάτι της καθημερινότητας, το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό, αλλά βαθιά κοινωνικό. Έτσι, λοιπόν, η διαφθορά πέρασε στην ανοχή και μετατράπηκε σε συνενοχή, και η συνενοχή σε κανονικότητα.
Μήπως, τελικά, το χρήμα και η εξουσία έχουν αναδειχθεί κυρίαρχα συστήματα που καθορίζουν τα πάντα; Μήπως η επιδίωξη ενός παρασιτικού πλουτισμού έχει αντικαταστήσει κάθε έννοια παραγωγικότητας και ηθικής; Σε μια κοινωνία όπου η επιτυχία μετριέται συχνά με το πόσα μπορείς να αποκρύψεις και όχι με το τι παράγεις, η διαφθορά δεν είναι απλώς αποτέλεσμα είναι στόχος. Η προτροπή «Πλουτίστε!» («Enrichissez-vous!») η οποία αποδίδεται στον γάλλο πολιτικό και ιστορικό Φρανσουά Γκιζό (François Guizot), γύρω στο 1840, σήμερα στη χώρα μας έχει γίνει «Διαφθαρείτε!».
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν λύνεται με διαπιστώσεις. Οι αριθμοί που παρουσιάστηκαν είναι εντυπωσιακοί, αλλά δεν αρκούν από μόνοι τους. Χρειάζεται πολιτική βούληση, θεσμική ενίσχυση και, κυρίως, κοινωνική απαίτηση για διαφάνεια. Γιατί όσο η κοινωνία παραμένει απαθής ή επιλεκτικά αγανακτισμένη τόσο το σύστημα θα αναπαράγει τον εαυτό του.
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή, είτε θα αντιμετωπίσει τη διαφθορά ως υπαρξιακή απειλή είτε θα συνεχίσει να τη συγκαλύπτει ως «παράπλευρη απώλεια» της ανάπτυξης. Και αυτήν τη φορά οι δικαιολογίες έχουν εξαντληθεί.
Η καθημερινότητα μοιάζει ολοένα και περισσότερο με μια καλοστημένη επινόηση γρήγορου πλουτισμού, όπου η παρασιτικότητα δεν κρύβεται αλλά σχεδόν επιβραβεύεται και η ανοχή λειτουργεί ως άτυπη συνενοχή. Οι κανόνες δείχνουν να ισχύουν μόνο για όσους δεν έχουν τη δύναμη να τους παρακάμψουν. Και έτσι γεννιέται ένα επικίνδυνο ερώτημα: Μήπως έχουμε ήδη φτάσει στο σημείο που περιέγραφε ο Άντον Τσέχοφ; Αν το «όπλο» (της διαφθοράς λέμε εμείς) έχει τοποθετηθεί από την πρώτη πράξη, είναι σχεδόν βέβαιο πως στην τελευταία θα εκπυρσοκροτήσει. Και το τίμημα, θα προσθέταμε εμείς, είναι συλλογικό.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
The post Απ. Αποστόλου στο “Π”: Η διαφθορά ως εθνικό σπορ appeared first on ΤΟ ΠΑΡΟΝ.
Διαβάστε περισσότερα