Σαν μη συνέβησαν ποτέ οι δύο φονικές εκρήξεις σε εργοστάσια μέσα στον τελευταίο μήνα, που επιβεβαίωσαν τις τραγικές συνέπειες από τη σταδιακή συρρίκνωση των εγγυήσεων για την προστασία της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων από τα μνημονιακά χρόνια μέχρι σήμερα.
Για ακόμα μία φορά το υπουργείο Εργασίας σφυρίζει αδιάφορα για τα κενά στο σχετικό θεσμικό πλαίσιο, τις διευκολύνσεις που αυτό παρέχει στους εργοδότες και την υστέρηση στην εφαρμογή των υφιστάμενων νόμων.
Το παραπάνω τρίπτυχο εξυπηρέτησης των επιχειρηματικών συμφερόντων επιτρέπει στις εταιρείες να γλιτώνουν κόστος από μέτρα πρόληψης των εργατικών ατυχημάτων και δυστυχημάτων ως εάν η ανθρώπινη ζωή να μην έχει καμιά αξία μπροστά στο γρήγορο κέρδος.
Κορινθία και Ασπρόπυργος
Δεν είναι τυχαίο ότι ανειδίκευτοι ήταν και οι δύο νεκροί σε Αττική και Κορινθία, καθώς είθισται εργάτες και κυρίως μετανάστες να μην εκπαιδεύονται και να μπαίνουν κατευθείαν στην παραγωγή με αποτέλεσμα να πέφτουν συχνότερα θύματα στους χώρους δουλειάς.
Ο 67χρονος αλβανικής καταγωγής εκτελούσε τις εργασίες ηλεκτροσυγκόλλησης σε δεξαμενή του εργοστασίου παραγωγής και τυποποίησης ξιδιού στα Εξαμίλια, που ενδέχεται να ήταν συνδεδεμένη με καυστήρα προπανίου, χωρίς τα απαιτούμενα μέτρα ασφαλείας και εποπτεία. Χωρίς ειδικότητα και ο 59χρονος Ρουμάνος, αφού εκτελούσε χρέη εργάτη και φύλακα στη μονάδα σκραπ του Ασπρόπυργου.
Η ανεπάρκεια του ελεγκτικού κρατικού μηχανισμού έλαμψε ξανά, γιατί η κυβέρνηση έχει σχεδόν «εξαφανίσει» εδώ και χρόνια τους επιθεωρητές εργασίας αφήνοντας ανεξέλεγκτους τους εργοδότες. Σύμφωνα με συνδικαλιστικές πηγές, υπάρχει μόνο ένας επιθεωρητής εργασίας για 15.000 επιχειρήσεις στην Κορινθία και επτά για περίπου άλλες τόσες στη Δυτική Αττική.
Βιομηχανικά ατυχήματα μεγάλης έκτασης
Η υπερσυγκέντρωση των μεγάλων, βαριών βιομηχανιών στο Θριάσιο πεδίο και στη Δυτική Θεσσαλονίκη δεν έχει ευαισθητοποιήσει ούτε την πολιτεία για να απαγορεύσει την εγκατάσταση νέων βιομηχανιών ούτε την Επιθεώρηση Εργασίας για να αυξήσει έστω εκεί το δυναμικό της, με στόχο την αποτροπή βιομηχανικών ατυχημάτων μεγάλης έκτασης (ΒΑΜΕ).
Η υποστελέχωση καθιστά αδύνατο ακόμα και τον έλεγχο για την τυπική τήρηση των διαδικασιών οι οποίες προβλέπονται από την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας Seveso III πριν από μία δεκαετία για ορισμένες εγκαταστάσεις που διαχειρίζονται μεγάλες ποσότητες επικίνδυνων ουσιών, όπως χημικές βιομηχανίες και διυλιστήρια.
Στη Δυτική Αττική δραστηριοποιούνται τουλάχιστον 24 επιχειρήσεις υψηλής επικινδυνότητας για ΒΑΜΕ, σύμφωνα με τοπικά σωματεία που κατήγγειλαν πρόσφατα την απουσία ολοκληρωμένου σχεδίου πρόληψης και αντιμετώπισης ΒΑΜΕ.
Η απουσία οδών διαφυγής στο άναρχα δομημένο τοπίο σε Ασπρόπυργο, Ελευσίνα, Μάνδρα, Μαγούλα και Μέγαρα εμποδίζει τόσο την εκκένωσή τους όσο και την άμεση διέλευση πυροσβεστικών οχημάτων και ασθενοφόρων σε περίπτωση ατυχήματος. «Δεν υπάρχει πουθενά ρυμοτομικό σχέδιο, δεν υπάρχουν ζώνες ασφαλείας μεταξύ των εταιρειών, που είναι η μία κολλητά στην άλλη. Αυτός ήταν και ένας λόγος που από την έκρηξη κάηκαν άλλες τρεις παρακείμενες εταιρείες», προσθέτει ο πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Ελευσίνας, Πάνος Ρεντούμης.
«Ο κοντινότερος κρουνός ήταν 700 μέτρα μακριά και ήταν ο μοναδικός. Ποιο εργοστάσιο να εξυπηρετήσει και ποια υδροφόρα να γεμίσει; Η πυρασφάλεια και η πυρανίχνευση θα πρέπει να είναι “κόκκινη γραμμή”. Επίσης, στους εξωτερικούς χώρους εταιρειών ανακύκλωσης μεταλλικά, χάρτινα, πλαστικά, σιδερένια υλικά εκτίθενται στον ήλιο και στο περιβάλλον. Αυτά παίρνουν και φωτιά από μόνα τους, ειδικά το καλοκαίρι», σημειώνει.
Ο ίδιος τονίζει ότι το προειδοποιητικό μήνυμα δεν είναι πανάκεια και δεν συνεπάγεται αποποίηση ευθυνών. «Τις προάλλες η φωτιά των Μεγάρων έσβησε στη θάλασσα. Κι ενώ κατέβαινε από το βουνό οι εργαζόμενοι δούλευαν κανονικά, όπως και στον Ασπρόπυργο. Την επόμενη μέρα του δυστυχήματος δεν μπορούσες να αναπνεύσεις και σε διπλανή εταιρεία δούλευαν. Οι εργασίες σε ορισμένες εταιρείες σταμάτησαν καθυστερημένα το μεσημέρι έπειτα από παρέμβασή μας».
Κενά και παρανομίες
Οι παραλείψεις και παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία δεν συνδέονται μόνο με την υποστελέχωση. Κεντρικό πρόβλημα αποτελεί το διαδεδομένο φαινόμενο της χρήσης εργολαβικών και υπεργολαβικών εταιρειών για τη μετακύλιση της ευθύνης. Αυτή μετατοπίζεται συνήθως στους τεχνικούς ασφαλείας, που τελούν υπό εξαρτημένη σχέση εργασίας από τον εργοδότη και συχνά πιέζονται κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, προκειμένου να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των εργοδοτών.
Ωστόσο, οι έλεγχοι οφείλουν να προσανατολίζονται στην ευθύνη του εργοδότη, ειδικά ύστερα από σοβαρό ατύχημα, όπως ορίζει ο Ν.3850/2010. Τι άλλο δεν εφαρμόζεται; Υποχρεώσεις των εργοδοτών σύμφωνα με τον Ν.1568/1985 σχετικά με τη λήψη μέτρων προστασίας των εργαζομένων βάσει της γραπτής εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου, με την παροχή υπηρεσιών γιατρού εργασίας ή και εσωτερικής υπηρεσίας προστασίας-πρόληψης στην περίπτωση μεγάλου αριθμού εργαζομένων, με την ενημέρωση για την επικινδυνότητα της εργασίας και την παροχή Μέσων Ατομικής Προστασίας κατά την πρόσληψη.
Βέβαια χάρη στην παρούσα κυβέρνηση επιτρέπεται η άσκηση καθηκόντων του γιατρού εργασίας από κάθε ιατρική ειδικότητα. Επίσης, δεν έχει συγκροτήσει έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό αναγγελίας και καταγραφής εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών, τον οποίο προέβλεπε η Εθνική Στρατηγική για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία. Με τον Ν.4808/2021 ανεξαρτητοποίησε την Επιθεώρηση Εργασίας για να μη λογοδοτεί, ενώ με τον Ν.5297/2026 εισήγαγε ιδιώτες στους ελεγκτικούς μηχανισμούς και έδωσε τη δυνατότητα στον εργοδότη να αρνείται, να διακόπτει, να καταγγέλλει τον έλεγχο αλλά και να ενημερώνεται πριν από τη διεξαγωγή του.
Προηγήθηκε ο Ν.4442/2016 που συνιστά ορόσημο για την αδειοδότηση επιχειρήσεων, επειδή επιτρέπει την έναρξη οικονομικής δραστηριότητας χωρίς έγκριση από πριν, αλλά με απλή γνωστοποίηση στις αρχές και άρα έλεγχο εκ των υστέρων ανάλογα με υπουργικές αποφάσεις ή προεδρικά διατάγματα βάσει του επιπέδου κινδύνου, της ανάγκης για προληπτικό έλεγχο και της προστασίας δημόσιου συμφέροντος.
Στο πλαίσιο της απλούστευσης της αδειοδοτικής διαδικασίας και ο Ν.3982/2011, που αφορά τεχνικά επαγγέλματα, μεταποιητικές δραστηριότητες και επιχειρηματικά πάρκα και εισήγαγε την άδεια λειτουργίας αορίστου χρόνου, καταργώντας προηγούμενες ρυθμίσεις περί αδειών ορισμένου χρόνου, όπως του Ν.3325/2005 για την ίδρυση και λειτουργία βιομηχανικών-βιοτεχνικών εγκαταστάσεων.
Δρ Εύη Γεωργιάδου
«Σκόπιμες οι ελλείψεις των νόμων και οι παραβιάσεις από τους εργοδότες»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: Δρ Εύη Γεωργιάδου, χημικός μηχανικός, μέλος της αντιπροσωπείας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ) και πρόεδρος του Σωματείου Εργαζομένων του Ελληνικού Ινστιτούτου για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία (ΕΛΙΝΥΑΕ)
Για τις αιτίες του φαινομένου, τις ελλείψεις της ισχύουσας νομοθεσίας και τις αναγκαίες παρεμβάσεις μιλήσαμε με τη δρα Εύη Γεωργιάδου, χημικό μηχανικό, μέλος της αντιπροσωπείας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ) και πρόεδρο του Σωματείου Εργαζομένων του Ελληνικού Ινστιτούτου για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία (ΕΛΙΝΥΑΕ).
-Ποιες είναι ελλείψεις σε ό,τι αφορά την πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων;
Τα εργατικά δυστυχήματα στην Κόρινθο, στον Ασπρόπυργο, στη «Βιολάντα» και σε πλήθος άλλων χώρων εργασίας, οι θάνατοι των πυροσβεστών στις πρόσφατες πυρκαγιές, οι επαγγελματικές ασθένειες, που είναι πολλαπλάσιες από τα εργατικά ατυχήματα αλλά δεν καταγράφονται, αναδεικνύουν ελλείψεις ως προς την εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων προστασίας των εργαζομένων, αλλά και σκόπιμες ελλείψεις του νομοθετικού πλαισίου.
Οι πυρκαγιές σε χώρους ανακυκλώσιμων και άλλων υλικών, αλλά και οι δασικές πυρκαγιές, εγκυμονούν άμεσους και μακροπρόθεσμους κινδύνους για τους εργαζομένους και τον πληθυσμό από το τοξικό νέφος. Οι κίνδυνοι οφείλονται σε συνειδητές παραβιάσεις των κανόνων ασφαλείας με γνώμονα τον υπολογισμό του κόστους-οφέλους για την εργοδοσία, αλλά και την ανοχή από το κράτος.
– Πού κρύβονται οι ανεπάρκειες της ισχύουσας νομοθεσίας;
Οι ελλείψεις της νομοθεσίας συμβάλλουν στην έλλειψη πρόληψης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ασάφειες και ελλείψεις, όπως ότι για μια σειρά επικίνδυνων εργασιών και καταστάσεων οι προδιαγραφές ασφαλείας θα έπρεπε να είναι αυστηρότερες. Αλλο παράδειγμα είναι ότι ενώ υπάρχει ειδική νομοθεσία για την προστασία από εκρηκτικές ατμόσφαιρες, σύμφωνα με το Π.Δ. 42/2003, δεν εξασφαλίζεται η διαδικασία για την εφαρμογή της στο σύνολο των εργασιακών χώρων που εγκυμονούν σχετικούς κινδύνους. Επίσης, σε αρκετές δραστηριότητες μπορεί να δίνεται αδειοδότηση χωρίς να γίνει έλεγχος με αυτοψία από τις αρμόδιες αρχές.
«Το κύριο είναι να υπάρχει ουσιαστικός έλεγχος των μέτρων από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς του κράτους, με προσανατολισμό των ελέγχων στην εργοδοτική ευθύνη»
Ασφαλώς όμως, το νομοθετικό πλαίσιο δεν μπορεί να προβλέπει με λεπτομέρεια κάθε επιμέρους περίπτωση. Γι’ αυτό σε κάθε χώρο εργασίας προβλέπονται η υποχρέωση του εργοδότη για εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου και η διασφάλιση τεχνικών και οργανωτικών μέτρων για την πρόληψη (π.χ. Ν.3850/2010 και κωδικοποίηση από Π.Δ. 62/2025, Π.Δ. 16/1996).
Το κύριο είναι να υπάρχει ουσιαστικός έλεγχος των μέτρων από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς του κράτους, με προσανατολισμό των ελέγχων στην εργοδοτική ευθύνη. Η εργοδοτική ευθύνη για την τήρηση μέτρων υγείας και ασφαλείας αφορά και τις επιχειρήσεις, αλλά και δημόσιους οργανισμούς και υπηρεσίες. Ο ουσιαστικός έλεγχος απαιτεί την κατάλληλη στελέχωση των ελεγκτικών μηχανισμών, τις κατάλληλες υποδομές και τον εξοπλισμό, την εκπαίδευση των ελεγκτών.
-Τι περιλαμβάνουν τα σχετικά μέτρα;
Περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, οι προδιαγραφές εγκαταστάσεων και υλικών, συστημάτων ασφαλείας, μέτρα παθητικής και ενεργητικής πυροπροστασίας, προληπτική συντήρηση, εκπόνηση και τήρηση διαδικασιών ασφαλούς εργασίας (που μεταξύ άλλων προϋποθέτει επάρκεια προσωπικού, να μην υπάρχει εντατικοποίηση της εργασίας κ.λπ.), εκπαίδευση των εργαζομένων, διαδικασίες αντιμετώπισης εκτάκτων καταστάσεων και ασφαλούς εκκένωσης χώρων, παρακολούθηση της έκθεσης των εργαζομένων σε βλαπτικούς παράγοντες (π.χ. καρκινογόνους χημικούς παράγοντες), στοχευμένος ιατρικός έλεγχος των εργαζομένων κ.ά. Υπάρχουν επίσης ειδικές νομοθετικές προβλέψεις ανάλογα με το είδος της εγκατάστασης και ειδικούς κινδύνους.
Διαβάστε περισσότερα