Απλός, γλυκομίλητος, βαθιά ταπεινός. Ο Γιώργος Απέργης από την άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής υπενθυμίζει πόσο απλοί είναι οι πραγματικά σπουδαία άνθρωποι.
Ο σημαντικότερος Ελληνας συνθέτης της εποχής μας στον χώρο της σύγχρονης μουσικής και του μουσικού θεάτρου έχει κερδίσει επάξια μια θέση στο διεθνές πάνθεον των μεγάλων μουσουργών του 20ού αιώνα. Κι όμως μιλά για τη συναρπαστική διαδρομή του σύντομα και λιτά σαν να ήταν κάτι το αυτονόητο. Απαντά με απόλυτη φυσικότητα, αποφεύγει οποιονδήποτε στόμφο, δεν κομπάζει, δεν επαίρεται.
Στα ογδόντα ένα του χρόνια συνεχίζει να εργάζεται συνθέτοντας νυχθημερόν, αλλά και να δέχεται σε καθημερινή βάση τα απογεύματα νέους μουσικούς προσφέροντάς τους απλόχερα και γενναιόδωρα τον χρόνο και την εμψύχωσή του. «Στην αρχή οι συναντήσεις μας εξαντλούνται σε ενός είδους “ψυχοθεραπεία”. Πολύ αργότερα μπαίνουμε στην ουσία της μουσικής.
Οι νέοι σήμερα έχουν να αντιμετωπίσουν τόσες προκλήσεις. Εχουν μεγάλο άγχος για το εάν θα καταφέρουν κάτι. Προς τα πού πρέπει να στραφούν. Τους συμπονώ και τους κατανοώ. Είναι μια πολύ δύσκολη εποχή».
Ετος αφιερωμάτων
Η γαλλική ραδιοφωνία (φεστιβάλ Preesences), το Στρασβούργο (Musica), η Πολωνία (National Music of Forum of Music του Βρότσλαβ), η Αυστρία (Klangspuren) έχουν ήδη διοργανώσει συναυλιακά αφιερώματα με την αφορμή της συμπλήρωσης των 80 χρόνων από τη γέννησή του. Φυσικά, δεν θα μπορούσε να λείπει η Αθήνα. Στο αφιέρωμα της Ενωσης Ελλήνων Μουσουργών τον περασμένο Μάιο, στη συναυλία με τα κουαρτέτα του στο Φεστιβάλ Αθηνών, αλλά και στο τριήμερο αφιέρωμα «Γιώργος Απέργης 80» που δόθηκε τον περασμένο μήνα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, έρχεται να προστεθεί ακόμη μία συναυλία που θα δοθεί μεθαύριο Κυριακή, στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής από το Ergon Ensemble (το σχήμα που συμμετείχε στο μελόδραμα της «Φόνισσας» με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη σε συμπαραγωγή ΕΛΣ και Εθνικού θεάτρου) υπό τον Μάρκελλο Χρυσικόπουλο και με τη συμμετοχή της υψιφώνου Θεανώς Παπαδάκη – την οποία ο συνθέτης έχει γνωρίσει στο Παρίσι και την επαινεί για τις ερμηνευτικές της ικανότητες.
Η συναυλία με τίτλο «Το Παρίσι του Απέργη» θα περιλαμβάνει εκτός από έργα Απέργη και έργα των Φρανσουά Κουπρέν, Κλοντ Ντεμπισί και Ιάννη Ξενάκη. Ο Γιώργος Απέργης έφυγε από την Ελλάδα σε ηλικία μόλις 17 ετών και παρ’ όλο που εγκαταστάθηκε εκεί μόνιμα, διατηρεί το ελληνικό του διαβατήριο. Τον ρωτώ πώς ήταν για έναν τόσο νέο άνθρωπο να «προσγειώνεται» στο Παρίσι της δεκαετίας του ’60 με όλα αυτά τα ρεύματα εν εξελίξει. «Είχα κι εγώ την αγωνία να βρω τον δρόμο μου. Βεβαίως είχα τις κεραίες μου ανοιχτές σε όλα τα συναρπαστικά που συνέβαιναν γύρω μου, αλλά παράλληλα έπρεπε να βρω και την προσωπική μου έκφραση. Υπήρχε ένα τεράστιο άνοιγμα προς το άγνωστο εκείνη την εποχή. Οχι μόνο στη μουσική, αλλά σε όλα τα πεδία των τεχνών και στη φιλοσοφία ακόμα. Σήμερα επικρατεί ο φόβος κι ένα κλείσιμο». Οπως μας εξομολογείται, η γνωριμία με τη σύζυγό του, τη Γαλλίδα ηθοποιό Εντίθ Σκπομπ (1937-2019) ήδη από το 1964 υπήρξε καθοριστική και άνοιξε για εκείνον τον δρόμο του θεάτρου. Εμειναν αχώριστοι έως το τέλος. Ο ίδιος προσπαθεί να αντισταθμίζει το κενό της δυσβάσταχτης απώλειάς της με τη συνεχή δημιουργία. «Οφείλει κανείς να παραμένει αισιόδοξος, όσο μπορεί. Και να επιστρατεύει ακόμα και το χιούμορ», μας λέει. «Οσο ακόμα μπορώ και συνθέτω, είμαι καλά».
Ergon Ensemble – Συναυλία στην εναλλακτική σκηνή της ΕΛΣ
Το Παρίσι σήμερα
Τον ρωτώ εάν τον αφορούν οι τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις. Και, βέβαια, δεν θα μπορούσε να συμβαίνει διαφορετικά. Το σπίτι του βρίσκεται στη Βαστίλη, στο κέντρο του πεδίου μαχών των τελευταίων εβδομάδων. «Ο κόσμος για να φτάνει στο σημείο να διαμαρτύρεται σημαίνει ότι πράγματι δεν του έχει μείνει άλλη επιλογή», εξηγεί. Οι περσινές διαδηλώσεις είχαν μεγάλο προσωπικό τίμημα για τον ίδιο. Τα δακρυγόνα επιβάρυναν το ήδη ευαίσθητο αναπνευστικό του και τον έστειλαν έως και στην εντατική. Παρά ταύτα, επιλέγει να εστιάσει μόνο στην ευγνωμοσύνη για το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό που δουλεύει με αυταπάρνηση σε δύσκολες συνθήκες. Το Παρίσι έχει αλλάξει πολύ από την εποχή που το πρωτογνώρισε και η σημαντικότερη αλλαγή που εντοπίζει είναι η σταδιακή αποδυνάμωση του κοινωνικού κράτους. «Οι γιατροί μού συνέστησαν να σταματήσω για λίγο τα ταξίδια και να μείνω ήσυχος. Γι’ αυτό και δεν θα είμαι μαζί σας στην αυριανή συναυλία. Ελπίζω όμως να έρθω στην επόμενη που προγραμματίζει η Ενωση Ελλήνων Μουσουργών για την άνοιξη», μας λέει.
Ο ίδιος αφιερώνει τις φετινές αφιερωματικές συναυλίες στους γονείς του. Παιδί καλλιτεχνών, του γλύπτη Αχιλλέα Απέργη (1909-1986) και της ζωγράφου Ειρήνης Απέργη (1921-1994) μεγάλωσε μέσα σε ένα εργαστήριο, ανάμεσα σε χρώματα και μεταλλικές ράβδους, την πρώτη ύλη των έργων τέχνης του πατέρα του. Τα περισσότερα τα δώρισε μετά τον θάνατό του το 2002 στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Ενώ άλλα έργα του βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη, στο Τελλόγλειο και στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης. «Οι γονείς μου με πήγαιναν θέατρο από πολύ μικρό. Από δέκα ετών είχα παρακολουθήσει παραστάσεις του Καρόλου Κουν. Ηταν τεράστια η χαρά μου όταν τον γνώρισα αργότερα», θυμάται. «Από τη μητέρα μου έχω πάρει την επιμονή. Εάν δεν της έβγαινε κάτι, συνέχιζε ώσπου να το φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Ετσι κάνω κι εγώ με τις συνθέσεις μου. Ο πατέρας μου δεν ήταν τόσο επίμονος. Είχαν όμως κάτι κοινό. Και οι δύο μου έλεγαν να είμαι ειλικρινής, αληθινός και απλός άνθρωπος».
«Δεν με απασχόλησε ποτέ εάν ό,τι γράφω θα αντέξει στον χρόνο. Εγραφα πάντα για τη στιγμή. Με ενδιέφερε το παρόν. Να πειραματιστώ να εξελίξω αυτό που δημιουργούσα. Υπάρχουν έργα μου που δεν έχουν διασωθεί», εξομολογείται. Και πώς νιώθει που βρίσκεται πάντα στην εμπροσθοφυλακή της πρωτοπορίας, τόσα χρόνια μετά; «Το ευχάριστο είναι ότι οι νέοι μουσικοί βρίσκουν ακόμα πολύ ενδιαφέρον το έργο μου και τους αφορά. Χαίρομαι πολύ γι’ αυτό». Ο ίδιος υπήρξε πρωτοπόρος ακόμη και στη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή στις ηχητικές του συνθέσεις. Η ειδοποιός διαφορά ήταν, όπως μας λέει, πως τότε υπήρχε ακόμη η αίσθηση του ελέγχου: «Εμείς τροφοδοτούσαμε τους υπολογιστές και επιλέγαμε από τις λύσεις που μας έδινε. Τώρα με την τεχνητή νοημοσύνη υπάρχει ένα θολό τοπίο που ακόμα δεν ξέρουμε πού μπορεί να φτάσει».
info
Κυριακή 8 Νοεμβρίου στις 8.30 μ.μ., «Ergon Ensemble: Το Παρίσι του Απέργη»: Αφιέρωμα στον Γιώργο Απέργη στο πλαίσιο του Αφιερώματος «Ημέρες Σύγχρονης Μουσικής» στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Εισιτήρια από €10 έως €15
Διαβάστε περισσότερα