Οι διαπραγματεύσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 εισέρχονται σε μια αποφασιστική φάση για το μέλλον της ΕΕ. Αποδεικνύεται για μια ακόμη φορά ότι οι διαπραγματεύσεις δεν είναι απλώς μια τεχνική αναπροσαρμογή, αλλά μια σύγκρουση διαφορετικών φιλοσοφιών για το μέλλον της ΕΕ, που την περίοδο αυτή επηρεάζεται άμεσα από τη λήξη και την αποπληρωμή του NextGenerationEU (NGEU).
Μια πιθανή ζώνη σύγκλισης θα μπορούσε να συνδυάζει, ελεγχόμενες μειώσεις δαπανών, ουσιαστικούς νέους Ιδίους Πόρους και αναδιαμόρφωση του προφίλ (reprofiling) αποπληρωμής του χρέους του NGEU.
Ειδικότερα:
1. Η Δημοσιονομική Θηλιά: Το κρυφό κόστος του Ταμείου Ανάκαμψης- «NextGenerationEU» και η απειλή του επενδυτικού κενού-«Fiscal Cliff»
Οι διαπραγματεύσεις για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034 εξελίσσονται σε μια υπαρξιακή μάχη για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκεται μια σκληρή πραγματικότητα που συχνά αποσιωπάται: η ώρα της κρίσης για το ιστορικό ταμείο ανάκαμψης NextGenerationEU (NGEU) έφτασε. Το εργαλείο που σχεδιάστηκε το 2020 ως «ωστικό κύμα» ανάπτυξης, μετατρέπεται τώρα σε δημοσιονομική θηλιά. Ο φόβος του «μόνιμου χρέους» σε χώρες, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, δέχθηκαν το NGEU το 2020 αυστηρά, ως ένα εφάπαξ, έκτακτο μέτρο για την πανδημία. Φοβούνται πλέον, ότι αν μετατεθεί η αποπληρωμή του χρέους για το μέλλον, το κοινό ευρωπαϊκό χρέος θα καταστεί μόνιμο εργαλείο, ανοίγοντας την πόρτα σε μια «δημοσιονομική ένωση» (transfer union) που θέλουν να αποφύγουν.
Η κατάσταση περιπλέκεται δραματικά από την εκτίναξη του κόστους των κρατικών και ευρωπαϊκών ομολόγων. Σε αντίθεση με το 2020, όταν τα επιτόκια ήταν μηδενικά, η σημερινή Ευρώπη δανείζεται ακριβά .Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί ότι η εξυπηρέτηση αυτού του χρέους απειλεί να καταβροχθίσει την αγοραστική δύναμη του κοινού προϋπολογισμού, στερώντας πολύτιμους πόρους από την πραγματική οικονομία .
Σε εθνικό επίπεδο, η λήξη του NGEU και του Μηχανισμού Ανάκαμψης (RRF) συμπίπτει με μια περίοδο όπου, τα εθνικά δημόσια οικονομικά βρίσκονται υπό πρωτοφανή πίεση. Αν ο προϋπολογισμός της ΕΕ δεν επεκταθεί, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα απότομο επενδυτικό κενό (fiscal cliff), το οποίο αδυνατούν να καλύψουν με δικούς τους πόρους χωρίς να εκτινάξουν τα ελλείμματά τους.
2. Η ισπανική εναλλακτική: Ένα στρατηγικό ανάχωμα απέναντι στη λιτότητα του βορρά
Μέσα σε αυτό το ναρκοπέδιο, η πρόταση για αναδιαμόρφωση του προφίλ αποπληρωμής (reprofiling) που κατέθεσε η Ισπανία, προσφέρει μια ρεαλιστική και καινοτόμο διέξοδο, η οποία έρχεται σε πλήρη αντιδιαστολή με τη λογική των «φειδωλών» χωρών του βορρά και το αυστηρό σχέδιο της ιρλανδικής προεδρίας.
Αντίθετα, η ισπανική πρόταση εισάγει ένα μοντέλο αποπληρωμής συνδεδεμένο με την ανάπτυξη (growth-linked debt schedule). Προτείνει τη σταθεροποίηση των ετήσιων δόσεων στο 0,06% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, μεταφέροντας με τον τρόπο αυτό, το μεγαλύτερο βάρος του κεφαλαίου προς το μέλλον, χωρίς ωστόσο να μετακινεί την τελική γραμμή τερματισμού του 2058.
Το πλεονέκτημα είναι ισχυρό διότι απελευθερώνει άμεσα 70 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2028-2034.
Η πολιτική ουσία δε, είναι ότι επιτρέπει στην ΕΕ να χρηματοδοτήσει τις «νέες» προτεραιότητες (άμυνα, ασφάλεια, ψηφιακή μετάβαση), χωρίς να θυσιάσει τις παραδοσιακές πολιτικές της συνοχής (ΕΣΠΑ) και της γεωργίας (ΚΑΠ).
Για να πετύχει η πρόταση αυτή, διαμορφώνεται ένα ισχυρό μεσογειακό μέτωπο. Η συμμαχία της Ισπανίας με τη Γαλλία και την Ιταλία, σε συνδυασμό με την πρόσφατη συνάντηση των «φίλων της συνοχής» στη Μαδρίτη, δείχνει ότι ο νότος δεν προτίθεται να γίνει ο εύκολος στόχος των λογιστικών εμμονών του βορρά.
3. Η Ελληνική Τακτική των Ίσων Αποστάσεων και το Στοίχημα της Προεδρίας
Σε αυτή την ευρωπαϊκή σκακιέρα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιλέγει μια τακτική «προσεκτικού ισορροπιστή». Στην πρώτη μεγάλη συζήτηση, έθεσε σκληρές «κόκκινες γραμμές» απέναντι στις ιρλανδικές περικοπές σε ΕΣΠΑ και ΚΑΠ, ενώ παράλληλα εμφάνισε την Αθήνα ως «δημιουργικό εταίρο», καταθέτοντας την πρόταση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Φάσματος (Spectrum Union), με στόχο την άντληση 12-15 δισ. ευρώ από τις δημοπρασίες του 6G, πρόταση που ο κ. Πιερρακάκης είχε ήδη παρουσιάσει στους Υπουργούς Οικονομικών.
Καθώς πλησιάζει η Ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης οφείλει να μετατρέψει τη μετριοπάθεια σε στρατηγικό πλεονέκτημα. Η Αθήνα δεν μπορεί πλέον να είναι απλώς ένας παθητικός υποστηρικτής αιτημάτων.
Πρέπει να αναλάβει τον ρόλο αποφασιστικού μεσολαβητή ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα. Αξιοποιώντας το πολιτικό βάρος της επερχόμενης προεδρίας, η ελληνική διπλωματία μπορεί να ηγηθεί της προσπάθειας για ένα υβριδικό σενάριο συμβιβασμού. Ουσιαστικά και δυναμικά, να πιέσει για μια μερική ή αυτούσια εφαρμογή του ισπανικού reprofiling (που θα απελευθερώσει 25-30 δισ. ευρώ) και ταυτόχρονα να ενσωματώσει τις ελληνικές προτάσεις για τη χρηματοδότηση της άμυνας και της μετανάστευσης, διασφαλίζοντας ότι η Ελλάδα θα καθίσει στο τραπέζι του τελικού συμβιβασμού ως πρωταγωνιστής και όχι ως θεατής.
4. Οι Επιπτώσεις για την Ελλάδα: Από το ιδανικό σενάριο στον δημοσιονομικό κίνδυνο
Για την ελληνική οικονομία, το αποτέλεσμα αυτής της ευρωπαϊκής σύγκρουσης θα κρίνει τους ρυθμούς ανάπτυξης της επόμενης δεκαετίας. Οι επιπτώσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με τον βαθμό εφαρμογής της ισπανικής πρότασης.
Σενάριο ολικής εφαρμογής: Αποτελεί το ιδανικό σενάριο για την Αθήνα. Η διατήρηση των κονδυλίων του ΕΣΠΑ και της ΚΑΠ στο ακέραιο αποτρέπει το επενδυτικό σοκ μετά τη λήξη του RRF. Οι Έλληνες αγρότες προστατεύονται από τις μειώσεις των άμεσων ενισχύσεων. Παράλληλα, με τα 70 δισ. που απελευθερώνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ελλάδα μπορεί να απορροφήσει κονδύλια για στρατηγικές υποδομές, όπως τα διασυνοριακά δίκτυα πράσινης ενέργειας, αξιοποιώντας το ηλιακό της δυναμικό.
Σενάριο μερικής / υβριδικής εφαρμογής: Μια συμβιβαστική λύση (απελευθέρωση 25-30 δισ. ευρώ) σε συνδυασμό με νέους Ιδίους Πόρους (όπως ο φόρος CORE στις πολυεθνικές) θα επέφερε ήπιες επιπτώσεις σε εθνικό επίπεδο.
Σενάριο απόρριψης (επικράτηση του βορρά): Εάν το reprofiling απορριφθεί, η Ελλάδα θα υποστεί βίαιη προσγείωση. Η μείωση κατά 10-15% σε ΕΣΠΑ και ΚΑΠ, σε συνδυασμό με το ψαλίδισμα των κονδυλίων για την πολιτική προστασία, θα άφηνε τη χώρα εκτεθειμένη απέναντι σε φυσικές καταστροφές και χωρίς επενδυτικά «καύσιμα». Η Αθήνα θα πιεζόταν να καλύψει το κενό με εθνικό δανεισμό, επιβαρύνοντας το δημόσιο χρέος σε μια εποχή υψηλών επιτοκίων
5. Συμπέρασμα: Η Ευρώπη μπροστά στον καθρέφτη της
Η πρόταση του Ισπανού πρωθυπουργού δεν είναι απλώς ένας τεχνικός ελιγμός. Πρόκειται για μια βαθιά πολιτική δήλωση. Η Ελλάδα, συμμαχώντας σταθερά με τον νότο και καταθέτοντας παράλληλα δικές της δημιουργικές προτάσεις, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση Φάσματος για την άντληση νέων εσόδων, μπορεί και πρέπει να στηρίξει αυτή την εναλλακτική. Η επικράτηση της ισπανικής λογικής, είναι η μόνη που μπορεί να εγγυηθεί ότι η Ευρώπη θα χρηματοδοτήσει το μέλλον της, χωρίς να καταστρέψει το παρόν της.
*πρώην ευρωβουλευτής, βουλευτής και Υπουργός
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr