Με τους χάρτες ως βασικό διπλωματικό εργαλείο επιχειρεί η Αθήνα να αποδομήσει τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αναδεικνύοντας τις γεωγραφικές αντιφάσεις και τις νομικές ενστάσεις που εγείρει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Από την παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στον ΟΗΕ και τη συνάντηση με τον Μάρκο Ρούμπιο μέχρι τις επαφές με την Αίγυπτο, η ελληνική διπλωματία επιμένει να παρουσιάζει τη γεωγραφική πραγματικότητα ως απάντηση στις κινήσεις της Άγκυρας.
Στο υπουργείο Εξωτερικών θεωρούν εδώ και χρόνια ότι η απεικόνιση των θαλάσσιων ζωνών και των γεωγραφικών δεδομένων αποτελεί καθοριστικό μέσο για την κατανόηση των ελληνικών επιχειρημάτων από ξένους διπλωμάτες και αξιωματούχους, οι οποίοι ενδεχομένως δεν γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες της περιοχής.
Η συγκεκριμένη τακτική δεν είναι καινούργια. Από το 2019 και μετά, οι χάρτες έχουν βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο των ελληνικών διπλωματικών παρεμβάσεων, με στόχο να αποτυπωθούν οι τουρκικές αξιώσεις και οι επιπτώσεις τους στις θαλάσσιες ζώνες της περιοχής.
Ο χάρτης του Μητσοτάκη στον ΟΗΕ και το μήνυμα για το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Στην πρόσφατη παρέμβασή του κατά την ανοιχτή συζήτηση υψηλού επιπέδου που διοργάνωσε η ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, με αντικείμενο τη διεθνή ειρήνη, την ασφάλεια και τις αναδυόμενες τεχνολογίες στη θαλάσσια ασφάλεια, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στις κινήσεις Τουρκίας και Λιβύης για τη χάραξη θαλάσσιων ορίων.
Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι οι δύο χώρες επιχειρούν να καθορίσουν θαλάσσιο σύνορο μεταξύ τους, παραβλέποντας την ύπαρξη των ελληνικών νησιών που βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές τους.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά:
«η Τουρκία και η Λιβύη έχουν προσπαθήσει να χαράξουν ένα θαλάσσιο σύνορο μεταξύ τους, ωσάν να μην υπάρχουν τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές τους».
Στη συνέχεια, έστειλε σαφές μήνυμα ότι οι γεωγραφικοί κανόνες δεν μπορούν να παρακαμφθούν με μονομερείς ενέργειες, τονίζοντας:
«η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί. Και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με το να χαράσσονται αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη».
Ο κ. Μητσοτάκης προειδοποίησε, παράλληλα, για τους κινδύνους που δημιουργεί η αμφισβήτηση των διεθνών κανόνων στη θάλασσα, σημειώνοντας:
«χωρίς σεβασμό στους κοινούς κανόνες, «η θάλασσά μας» (Mare Nostrum) κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια ζούγκλα ανταγωνιστικών διεκδικήσεων και ιδιοτελών ρυθμίσεων».
Το παράδειγμα με την Τυνησία και τη συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου
Για να εξηγήσει τη θέση της Αθήνας, ο πρωθυπουργός χρησιμοποίησε και ένα υποθετικό παράδειγμα με την Τυνησία, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο θα μπορούσε να θεωρηθεί νόμιμη μια συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που θα αγνοούσε την παρουσία άλλων κρατών και νησιών στην περιοχή.
Συγκεκριμένα, ανέφερε:
«η Ελλάδα και η Τυνησία να αποφάσιζαν να οριοθετήσουν θαλάσσιες ζώνες μεταξύ τους σαν να μην υπήρχαν καθόλου η Σικελία και η Μάλτα. Θα θεωρούσε κανείς, σοβαρά, νόμιμη μια τέτοια ρύθμιση;».
Παράλληλα, έκανε αναφορά στη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, αντιπαραβάλλοντάς την με το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η συμφωνία Αθήνας – Καΐρου βασίστηκε στις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Οι χάρτες στο τραπέζι Γεραπετρίτη – Ρούμπιο
Η ίδια διπλωματική πρακτική ακολουθήθηκε και κατά την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα στις 7 Οκτωβρίου.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης παρουσίασε στον Αμερικανό ομόλογό του τις ελληνικές θέσεις για τις τουρκικές προκλήσεις, τα θαλάσσια πάρκα και τις διεκδικήσεις της Άγκυρας, χρησιμοποιώντας χάρτες ώστε να αποτυπώνονται με σαφήνεια τα γεωγραφικά δεδομένα.
Η παρουσίαση αυτή εντάσσεται στην προσπάθεια της Αθήνας να ενημερώνει τους διεθνείς συνομιλητές της για τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και να εξηγεί τις ενστάσεις της απέναντι στις τουρκικές κινήσεις.
Από τη συνάντηση Μητσοτάκη – Μπάιντεν μέχρι τους 16 χάρτες του Δένδια
Η αξιοποίηση χαρτών στις διπλωματικές επαφές έχει προηγούμενο. Τον Μάιο του 2022, κατά τη συνάντησή του με τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε παρουσιάσει χάρτες που αποτύπωναν τις τουρκικές υπερπτήσεις πάνω από ελληνικό έδαφος και κατοικημένα νησιά.
Στο ίδιο υλικό περιλαμβάνονταν και οι τουρκικές διεκδικήσεις που συνδέονται με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Χάρτες χρησιμοποιούσε συστηματικά και ο Νίκος Δένδιας κατά τη θητεία του στο υπουργείο Εξωτερικών, ιδιαίτερα μετά την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου και την κλιμάκωση της τουρκικής προκλητικότητας.
Τον Ιούνιο του 2022, μάλιστα, το υπουργείο Εξωτερικών έδωσε στη δημοσιότητα 16 χάρτες, μέσα από τους οποίους παρουσίαζε την εξέλιξη των τουρκικών διεκδικήσεων από τη Συνθήκη της Λωζάννης έως εκείνη την περίοδο. Στο υλικό περιλαμβάνονταν οι αιτιάσεις περί αποστρατικοποίησης των ελληνικών νησιών, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι θέσεις της Άγκυρας για τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Με αυτόν τον τρόπο, η Αθήνα επιχείρησε να παρουσιάσει συγκεντρωμένα τα στοιχεία που, κατά την ελληνική πλευρά, τεκμηριώνουν τον τουρκικό αναθεωρητισμό.
Η απάντηση της Τουρκίας στον ΟΗΕ και η ελληνική αντίδραση
Οι ελληνικές τοποθετήσεις στο Συμβούλιο Ασφαλείας προκάλεσαν την αντίδραση της Άγκυρας. Ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ, Αχμέντ Γιλντίζ, επιχείρησε να αντικρούσει τα ελληνικά επιχειρήματα, επισημαίνοντας ότι η χώρα του δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν είναι αρμόδιο να αποφασίζει για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, δηλώνοντας:
«το Συμβούλιο αυτό δεν είναι δικαστήριο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών».
Πρόσθεσε, επίσης, ότι:
«ένας χάρτης μπορεί να απεικονίζει έναν ισχυρισμό, αλλά δεν μπορεί να τον κρίνει».
Από την πλευρά της, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, επανέλαβε την πάγια θέση της Αθήνας απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, δηλώνοντας:
«η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά το λεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο για τη θαλάσσια οριοθέτηση».
Η ίδια υπογράμμισε ότι η συγκεκριμένη συμφωνία:
«αντιβαίνει τόσο στη γεωγραφία όσο και στο διεθνές δίκαιο».
Το τουρκικό άνοιγμα προς την Αίγυπτο και η συμφωνία με την Ελλάδα
Την ίδια ώρα, η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τις σχέσεις της με την Αίγυπτο, επιδιώκοντας να επηρεάσει τις ισορροπίες γύρω από την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, η Άγκυρα εμφανίζεται να προσφέρει στο Κάιρο επιπλέον θαλάσσια έκταση 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων σε σχέση με όσα προβλέπονται από τις υφιστάμενες συμφωνίες του με την Ελλάδα.
Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως προσπάθεια της Τουρκίας να προσεταιριστεί την Αίγυπτο και να αμφισβητήσει στην πράξη τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ που υπέγραψαν Αθήνα και Κάιρο.
Ωστόσο, η αιγυπτιακή πλευρά δεν έχει δείξει μέχρι στιγμής διάθεση να απομακρυνθεί από τις αντιρρήσεις της απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς θεωρεί ότι επηρεάζονται και δικά της κυριαρχικά δικαιώματα.
Οι αντιδράσεις της Αιγύπτου έχουν εκφραστεί τόσο μέσα από τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης με την Ελλάδα όσο και με διπλωματικές παρεμβάσεις. Νέος γύρος αντιδράσεων σημειώθηκε μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, ενώ ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών εξέφρασε τις διαφωνίες του και στον Χακάν Φιντάν, κατά την πρόσφατη συνάντησή τους στην Άγκυρα.
Αναλυτές εκτιμούν ότι το Κάιρο δεν θα προχωρήσει εύκολα σε συμφωνία με την Τουρκία, καθώς επιδιώκει να διατηρήσει τις σχέσεις του τόσο με το Ισραήλ όσο και με την Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Αθήνα να αποτελεί σημαντικό παράγοντα σε αυτή την εξίσωση.
Επιπλέον, μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Άγκυρα θα δημιουργούσε ζήτημα σε σχέση με τη συμφωνία που έχει ήδη υπογράψει η Αίγυπτος με την Ελλάδα. Έτσι, η προσπάθεια της Τουρκίας να προσεγγίσει το Κάιρο προσθέτει ακόμη μία παράμετρο στη διπλωματική αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Διαβάστε περισσότερα