Υπάρχει κάτι σχεδόν παράδοξο στον τρόπο που λειτουργεί το μυαλό μας. Ακόμη και σε στιγμές χαράς – όπως για παράδειγμα στα γενέθλιά μας, όταν λαμβάνουμε αγάπη, ευχές, όμορφα δώρα και ανθρώπους που μας θυμίζουν ότι μας αγαπούν – ένα κομμάτι μας μπορεί να σταθεί σε αυτό που λείπει. Σε αυτό που δεν έγινε καλά. Σε κάτι μικρό που δεν πήγε όπως θα θέλαμε.
Αυτό δεν είναι τυχαίο. Κι αυτό δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα. Είναι τάση του εγκεφάλου. Ερευνητές ψυχολόγοι την αποκαλούν «αρνητική προκατάληψη» (negativity bias): την έμφυτη δηλαδή τάση μας να δίνουμε μεγαλύτερη βαρύτητα στο αρνητικό απ’ ό,τι στο θετικό. Στις οικονομικές αποφάσεις, για παράδειγμα, φοβόμαστε περισσότερο την απώλεια παρά επιθυμούμε το κέρδος. Στις σχέσεις, μια αρνητική εμπειρία μπορεί να μας επηρεάσει πολύ πιο έντονα από πολλές θετικές. Ακόμη και στην καθημερινότητα, ένα αρνητικό σχόλιο μπορεί να «σκεπάσει» δέκα θετικά.
Ο γνωστός ερευνητής σχέσεων John Gottman έχει μάλιστα προτείνει ότι για να διατηρηθεί μια σχέση υγιής, χρειάζονται περίπου πέντε θετικές αλληλεπιδράσεις για κάθε μία αρνητική. Αυτό δείχνει πόσο ισχυρή είναι η επίδραση του αρνητικού πάνω μας. Το αρνητικό απλώς «γράφει» πιο δυνατά μέσα μας.
Και φυσικά, αυτό έχει λόγο ύπαρξης. Από εξελικτική άποψη, το να εντοπίζουμε τον κίνδυνο μάς βοήθησε να επιβιώσουμε. Μας βοηθά να προστατευόμαστε, να μαθαίνουμε, να διορθώνουμε. Το πρόβλημα ξεκινά όταν μένουμε μόνο εκεί. Όταν το βλέμμα μας κολλάει αποκλειστικά στο δύσκολο, στο άδικο, στο επώδυνο. Όταν το μυαλό μας μένει κολλημένο μόνο στο αρνητικό, εξαντλούμαστε, χάνουμε την προοπτική. Και, με έναν παράδοξο τρόπο, τελικά γινόμαστε λιγότερο ικανοί να διαχειριστούμε όσα μας συμβαίνουν.
Και εδώ έρχεται η ευγνωμοσύνη. Όχι ως μια «ροζ» άρνηση της πραγματικότητας, μια αφελής αισιοδοξία, αλλά ως μια συνειδητή μετατόπιση της προσοχής μας – μια επιλογή να δώσουμε χώρο και σε ό,τι λειτουργεί.
Η ευγνωμοσύνη δεν αρνείται το δύσκολο. Απλώς δεν επιτρέπει στο δύσκολο να είναι το μόνο που βλέπουμε. Έρευνες δείχνουν ότι όταν εξασκούμε την ευγνωμοσύνη, ενεργοποιούνται συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη συναισθηματική επεξεργασία και την ανταμοιβή. Με απλά λόγια, όσο περισσότερο αναγνωρίζουμε το καλό, τόσο πιο εύκολα το εντοπίζουμε. Είναι σαν να «εκπαιδεύουμε» τον εγκέφαλό μας να μην αγνοεί ό,τι πηγαίνει καλά.
Γι’ αυτό και πρακτικές όπως το να κρατά κάποιος ένα ημερολόγιο ευγνωμοσύνης – να γράφει δηλαδή καθημερινά δυο-τρία πράγματα για τα οποία νιώθει ευγνώμων – έχουν συνδεθεί με μεγαλύτερη αισιοδοξία και ευεξία. Δεν αλλάζουν απαραίτητα τις συνθήκες της ζωής μας, αλλά αλλάζουν τον φακό μέσα από τον οποίο τη βλέπουμε.
Η ευγνωμοσύνη όμως δεν σταματά εκεί. Έχει και μια δεύτερη, πιο διακριτική δύναμη: μας φέρνει πιο κοντά στους άλλους. Όταν αναγνωρίζουμε το καλό γύρω μας, τη στήριξη ή ακόμη και τις μικρές καθημερινές πράξεις φροντίδας, βγαίνουμε για λίγο από τη στενή, συχνά αγχωμένη εστίαση στον εαυτό μας. Και αυτό έχει συνέπειες. Όταν νιώθουμε ευγνωμοσύνη, είναι πιο πιθανό να ανταποδώσουμε. Να γίνουμε πιο γενναιόδωροι, πιο υπομονετικοί, πιο ανθρώπινοι. Όπως έλεγε ο Κικέρων, η ευγνωμοσύνη δεν είναι απλώς μια αρετή – είναι η πηγή πολλών άλλων.
Δεν είναι τυχαίο ότι η ευγνωμοσύνη συνδέεται με ισχυρότερες σχέσεις. Ένα απλό «ευχαριστώ», όταν λέγεται ουσιαστικά, μπορεί να ενισχύσει έναν δεσμό περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε. Και κάπως έτσι δημιουργείται ένας κύκλος: βλέπουμε το καλό, το εκφράζουμε, το ενισχύουμε – και αυτό επιστρέφει σε εμάς.
Ιδιαίτερα σε περιόδους δυσκολίας, αυτό έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν καλά, το να στραφούμε συνειδητά και σε ό,τι υπάρχει, σε ό,τι κρατά, σε ό,τι έχει αξία, δεν αναιρεί τον πόνο. Αλλά μας βοηθά να μην χαθούμε μέσα σε αυτόν. Με άλλα λόγια, η ευγνωμοσύνη μας επιτρέπει να δημιουργήσουμε χώρο για ανθεκτικότητα.
Η ευγνωμοσύνη δεν θα εξαφανίσει τον πόνο. Δεν θα εξαφανίσει τα προβλήματα, ούτε θα «διορθώσει» μαγικά τη ζωή μας. Μπορεί όμως να μας υπενθυμίσει ότι, ακόμη και μέσα στις δυσκολίες, η ζωή δεν είναι μόνο αυτό που μας λείπει – είναι και αυτό που ήδη έχουμε. Και μερικές φορές, αυτή η υπενθύμιση είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε για να συνεχίσουμε.
class=”ZouglaMedia”
Ιουλία Καζάνα-McCarthy
Δρ. Κοινωνιολογίας (University of Surrey, UK)
MSc Psychology (c.) (Brunel University of London)
Πιστοποιημένη Life Coach (International Coaching Federation, ICF)
Solution Focused Θεραπεύτρια (BRIEF)
The post Η ευγνωμοσύνη δεν αλλάζει τη ζωή – αλλά αλλάζει εσένα appeared first on The Indicator.
Διαβάστε περισσότερα