Σε μια ευρωπαϊκή αγορά που «διψά» για φυσικό αέριο, το ακριβό αμερικανικό LNG στοχεύει να αποκτήσει δεσπόζουσα θέση μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, που από γεωπολιτικό σχέδιο έχει εξελιχθεί σε ένα ακριβό επιχειρηματικό στοίχημα.
Ξεκίνησε έπειτα από σχέδια των ΗΠΑ αλλά και της Αθήνας που επιδιώκει να εκμεταλλευτεί τις πύλες εισόδου, οι οποίες έχουν δημιουργηθεί στη χώρα σε Ρεβυθούσα και Αλεξανδρούπολη, ώστε να συμπληρωθεί το ενεργειακό μείγμα της Ευρώπης, συμβάλλοντας στην ενεργειακή απεξάρτηση της Ε.Ε. από τη Ρωσία. Στόχος είναι αφενός να καλυφθεί το ενεργειακό κενό εν όψει της απαγόρευσης εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη και αφετέρου να σταματήσει η χρηματοδότηση της Μόσχας από αγορές φυσικού αερίου, που ήταν και έμμεση χρηματοδότηση του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Κερδισμένες θα είναι προφανώς οι αμερικανικές εταιρείες που θα προμηθεύουν με LNG της περιοχής, κέρδος όμως θα έχουν και οι ελληνικές επιχειρήσεις που θα εμπλακούν στον Κάθετο Διάδρομο, ο οποίος είναι μία ουδέτερη και ανοιχτή διακρατική υποδομή, ανοιχτή σε οποιονδήποτε θέλει να δραστηριοποιηθεί στην αγορά του αερίου.
Το στοίχημα είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, η κοινοπραξία ATLANTIC SEE LNG TRADE (ΔΕΠΑ Εμπορίας 40% – AKTOR 60%) επιδιώκει να αξιοποιήσει τη στρατηγική της Ελλάδας που στοχεύει στο να αναβαθμίσει τη γεωπολιτική της θέση, αποτελώντας βασικό κρίκο στην ευρωπαϊκή προσπάθεια περιορισμού της ρωσικής ενεργειακής επιρροής. Από την άλλη, διαμορφώνεται μια νέα εμπορική αγορά, στην οποία η πρόσβαση σε ανταγωνιστικές ποσότητες LNG και η εξασφάλιση αγοραστών μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικές επιχειρηματικές ευκαιρίες.
Τα επιχειρηματικά ρίσκα, όμως, είναι πολλά, αφενός γιατί το αμερικανικό LNG θεωρείτο ακριβό, ενώ υπάρχει και ανταγωνισμός από την Τουρκία με την Αγκυρα να ασκεί ασφυκτικές πιέσεις ώστε να διοχετεύει αυτή την Ευρώπη με αέριο μέσω του αγωγού TURKSTREAM, ο οποίος μεταφέρει φυσικό αέριο από το Αζερμπαϊτζάν, όδευση που είναι ευεπίφορη σε προσμίξεις με το υπό απαγόρευση ρωσικό αέριο. Ετσι, υπάρχουν και τέτοιου είδους γεωπολιτικές διαστάσεις και επιπλοκές που δυναμιτίζουν περαιτέρω το κλίμα στην ευρύτερη περιοχή.
Φιλόδοξο στοίχημα για την Ευρώπη
Στο επίκεντρο βρίσκεται η Atlantic SEE LNG Trade, που δημιουργήθηκε από Aktor και ΔΕΠΑ Εμπορίας, εξασφαλίζοντας συμφωνίες προμήθειας και διάθεσης φυσικού αερίου με ορίζοντα δεκαετιών με την Αλβανία και τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη. Παρόλο που στην κοινοπραξία συμμετέχει εμμέσως και το ελληνικό δημόσιο, μέσω της ΔΕΠΑ Εμπορίας, η εταιρεία δεν δραστηριοποιείται στην Ελλάδα.
Ωστόσο, το σχέδιο αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις, την ίδια στιγμή που η Ευρώπη βλέπει τις αποθήκες φυσικού αερίου να είναι σχεδόν άδειες. Οι ενεργειακές συμφωνίες που συνδέονται με τον Κάθετο Διάδρομο βρέθηκαν στο επίκεντρο των δημοσιευμάτων της Wall Street Journal για τη δραστηριότητα της πρώην πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκιλφόιλ, αλλά από την πλευρά της Atlantic See αναφέρεται ότι η αφετηρία της επιχειρηματικής πρωτοβουλίας τοποθετείται πριν από την τοποθέτηση της κυρίας Γκιλφόιλ στην Αθήνα, από τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν, μέσα από επαφές με την αμερικανική κυβέρνηση και τον υπουργό Εσωτερικών των ΗΠΑ Νταγκ Μπέργκαμ, διαμορφώθηκε η εκτίμηση ότι η επικείμενη απαγόρευση του ρωσικού αερίου θα δημιουργούσε σημαντικό κενό στην ευρωπαϊκή αγορά.
Οι Αμερικανοί παραγωγοί αναζητούσαν μακροχρόνιες δεσμεύσεις αγοράς LNG, προκειμένου να εξασφαλίσουν ζήτηση και να προχωρήσουν σε επενδύσεις για την αύξηση της παραγωγικής τους δυναμικότητας. Από την ευρωπαϊκή πλευρά, ωστόσο, επικρατούσε επιφυλακτικότητα απέναντι σε συμβόλαια διάρκειας 20 ετών, κυρίως λόγω του υψηλότερου κόστους του αμερικανικού LNG έναντι του ρωσικού αερίου αγωγού.
Το κόστος μεταφοράς μέσω διαδοχικών εθνικών συστημάτων, οι ανάγκες αναβάθμισης των υποδομών και οι διαφορετικές προτεραιότητες των ευρωπαϊκών κρατών αποτελούν βασικά εμπόδια που μπορούν να ανεβάσουν περαιτέρω τις τιμές. Το κόστος αυτό προστίθεται στην τιμή αγοράς του LNG, στα ναύλα μεταφοράς με πλοίο και στο κόστος επαναεριοποίησης, δηλαδή της μετατροπής του υγροποιημένου φυσικού αερίου ξανά σε αέρια μορφή.
Επομένως, ακόμα και εάν μια εταιρεία εξασφαλίσει αμερικανικό LNG σε ελκυστική τιμή, δεν ήταν εκείνη την εποχή βέβαιο ότι θα μπορεί να το διαθέσει ανταγωνιστικά στην Ουκρανία ή στις υπόλοιπες αγορές της περιοχής. Την ίδια στιγμή, ο ανταγωνισμός είναι ιδιαίτερα έντονος από τη βόρεια διαδρομή μέσω Πολωνίας, αλλά και από άλλες πηγές τροφοδοσίας που μπορεί να προσφέρουν χαμηλότερο συνολικό κόστος. Ο Αλέξανδρος Εξάρχου έχει επισημάνει ότι τα αντικρουόμενα συμφέροντα εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης δυσκολεύουν την υλοποίηση κοινής ενεργειακής στρατηγικής, εκφράζοντας παράλληλα ανησυχία για το ενδεχόμενο επιστροφής του ρωσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά.
Το επιχειρηματικό στοίχημα
Σε αυτό το κενό εντόπισε η AKTOR την επιχειρηματική ευκαιρία και προχώρησε στη δημιουργία της Atlantic SEE LNG Trade σε συνεργασία με τη ΔΕΠΑ Εμπορίας που συμμετέχει με 40%. Οπως εξήγησε ο διευθύνων σύμβουλος της AKTOR και της ATLANTIC SEE LNG Trade Αλέξανδρος Εξάρχου, ο όμιλος Aktor δεν διέθετε την εξειδικευμένη εμπειρία που απαιτεί η εμπορία LNG και γι’ αυτό αναζήτησε συνεργάτη με τεχνογνωσία και παρουσία στην ενεργειακή αγορά.
Ο σχεδιασμός στηρίχθηκε στην εξασφάλιση μακροχρόνιων ποσοτήτων αμερικανικού LNG και στη σύναψη αντίστοιχων συμφωνιών πώλησης στις αγορές της περιοχής, δημιουργώντας νέες πηγές εσόδων πέρα από τις παραδοσιακές δραστηριότητες του κατασκευαστικού ομίλου.
Η πρώτη μεγάλη κίνηση ήταν η 20ετής συμφωνία με την αμερικανική Venture Global, για προμήθεια LNG από το 2030 έως το 2050. Τον Ιούνιο του 2026, η Atlantic SEE ανακοίνωσε τον διπλασιασμό της ελάχιστης συμβατικής ποσότητας από 500.000 σε 1 εκατ. τόνους LNG ετησίως, που αντιστοιχούν περίπου σε 1,3 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Κατά τον κ. Εξάρχου, η χρονική συγκυρία αποτέλεσε σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς οι τιμές που εξασφαλίστηκαν πριν από τη νέα άνοδο του ενεργειακού κόστους δημιουργούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τις μελλοντικές πωλήσεις.
Ο στόχος των 4,5 δισ. κυβικών μέτρων
Το επόμενο βήμα ήταν η εξασφάλιση αγοραστών, με την Atlantic SEE να προχωρά σε συμφωνίες με την Αλβανία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Σύμφωνα με την εταιρική παρουσίαση της AKTOR, οι συμφωνίες αφορούν ποσότητες περίπου 1 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως για την Αλβανία και 500 εκατ. κυβικών μέτρων για τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Στην τελευταία συνέντευξή του στο «Πρώτο Θέμα», ο Αλέξανδρος Εξάρχου χαρακτήρισε τις δύο συμφωνίες τελικές και δεσμευτικές, επισημαίνοντας ότι η εταιρεία έχει εξασφαλίσει τη διάθεση των ποσοτήτων της μακροχρόνιας σύμβασης με τη Venture Global. Οπως διευκρίνισε, ο επιχειρηματικός σχεδιασμός δεν προβλέπει πώληση των συγκεκριμένων ποσοτήτων στην ελληνική αγορά, αλλά αξιοποίησή τους στο εξωτερικό.
Παράλληλα, η Atlantic SEE έχει αναπτύξει συνεργασίες και προκαταρκτικές συμφωνίες με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουκρανία, επιδιώκοντας τη μετατροπή τους σε οριστικά εμπορικά συμβόλαια. Για τη Ρουμανία, ο κ. Εξάρχου ανέφερε ότι υπάρχει ενδιαφέρον συνεργασίας, αλλά οι συζητήσεις θα προχωρήσουν όταν διαμορφωθούν οι κατάλληλες κυβερνητικές συνθήκες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η Ουκρανία, όπου η εταιρεία πραγματοποίησε την πρώτη εμπορική συναλλαγή, με προμηθευτή την BP και αγοραστή τη Naftogaz. Το πρώτο σχετικό φορτίο έφθασε στη Ρεβυθούσα τον Μάρτιο του 2026. Στόχος της AKTOR είναι να εξασφαλίσει έως το τέλος του 2026 συμφωνίες διάθεσης συνολικά 4,5 δισ. κυβικών μέτρων LNG ετησίως, με διάρκεια 20 ετών.
Για την επίτευξη του στόχου απαιτούνται πρόσθετες ποσότητες αμερικανικού LNG, νέοι αγοραστές και επαρκείς δυνατότητες μεταφοράς. Παράλληλα, εξετάζονται βραχυπρόθεσμες εμπορικές συμφωνίες για την περίοδο πριν από το 2030.
Οι υποδομές και το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Καθοριστικό ρόλο για την ανάπτυξη της αγοράς θα διαδραματίσουν οι διαθέσιμες υποδομές υποδοχής και μεταφοράς LNG. Στην Ελλάδα υπάρχουν δύο βασικές υποδομές υποδοχής LNG. Η πρώτη είναι ο τερματικός σταθμός της Ρεβυθούσας, ο οποίος ανήκει στο Εθνικό Σύστημα Φυσικού Αερίου και λειτουργεί υπό τη διαχείριση του ΔΕΣΦΑ. Η δεύτερη είναι το FSRU της Αλεξανδρούπολης, δηλαδή η πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG, που αποτελεί υποδομή της Gastrade. Στο μετοχικό της κεφάλαιο συμμετέχουν με ποσοστό 20% έκαστος η ΔΕΠΑ Εμπορίας, ο ΔΕΣΦΑ, η Bulgartransgaz, η GasLog και η Ασημίνα Κοπελούζου.
Ρόλο μπορεί να διαδραματίσει και η αμερικανική Development Finance Corporation (DFC), καθώς εξετάζονται δυνατότητες παροχής εγγυήσεων για εμπορικές συμβάσεις ή χρηματοδοτικής στήριξης ενεργειακών υποδομών, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει οριστική χρηματοδοτική δέσμευση.
Η γεωπολιτική σημασία και οι εμπορικές αβεβαιότητες
Η στρατηγική σημασία του έργου είναι ξεκάθαρη. Η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακής πύλης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενώ η Ουκρανία, η Μολδαβία και άλλες χώρες της περιοχής αποκτούν περισσότερες εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού. Παράλληλα, ο Κάθετος Διάδρομος ενισχύει τη συνεργασία Ελλάδας και ΗΠΑ και συμβάλλει στην προσπάθεια διαφοροποίησης των ευρωπαϊκών ενεργειακών προμηθειών.
Η γεωπολιτική αξία, όμως, δεν εξασφαλίζει αυτομάτως και την εμπορική επιτυχία. Για να αξιοποιηθούν πλήρως οι υφιστάμενες υποδομές και να δικαιολογηθούν ενδεχόμενες νέες επενδύσεις, όπως μια δεύτερη μονάδα FSRU, απαιτούνται σταθερές ροές φυσικού αερίου και μακροχρόνιες δεσμεύσεις από αγοραστές.
Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος μεταβολής των συνθηκών στην αγορά. Η ανάπτυξη νέων υποδομών LNG στην Ευρώπη, οι διακυμάνσεις των διεθνών τιμών, ο ανταγωνισμός από φθηνότερες πηγές, που σήμερα δεν φαίνεται στον ορίζοντα, και η σταδιακή ενεργειακή μετάβαση μπορούν να επηρεάσουν τη ζήτηση και τα περιθώρια κερδοφορίας.
Στην εξίσωση προστίθεται και η αβεβαιότητα για το μελλοντικό ενεργειακό τοπίο μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Παρότι η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει επιλέξει την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις θα μπορούσαν μακροπρόθεσμα να επηρεάσουν τις εμπορικές ισορροπίες, χωρίς να μπορεί σήμερα να θεωρηθεί δεδομένη κάποια επιστροφή των ρωσικών ροών.
Η γεωπολιτική μάχη για τον ΑΓΩΓΟ
Ο Κάθετος Διάδρομος αξιοποιεί τις ενεργειακές υποδομές της Ελλάδας και τις διασυνδέσεις με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, επιτρέποντας τη μεταφορά φυσικού αερίου από τον Νότο προς τις αγορές της Ανατολικής Ευρώπης. Η στρατηγική σημασία του ενισχύθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν η Ευρωπαϊκή Ενωση επιτάχυνε την προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησής της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Για τις ΗΠΑ, το εγχείρημα αποτελεί ευκαιρία διεύρυνσης των εξαγωγών LNG και ενίσχυσης της ενεργειακής τους επιρροής στην περιοχή. Για την Ελλάδα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις αναβάθμισης από χώρας εισαγωγής και διαμετακόμισης φυσικού αερίου σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο.
Διαβάστε περισσότερα