Κανείς σήμερα δεν θα μπορούσε να υποστηρίξει την αναγκαία και στενή σχέση μεταξύ της δημοκρατίας και της οικονομικής ανάπτυξης και, αντίστοιχα, μεταξύ της αστικής δικτατορίας και του αυταρχικού καθεστώτος από τη μια πλευρά και της ύφεσης ή της οικονομικής στασιμότητας από την άλλη: σε ορισμένες καταστάσεις και συνθήκες ακόμα και οι καλύτερες δημοκρατίες (αλλά πού να βρίσκονται;) έχουν τις οικονομικές τους κρίσεις, ακόμα και σοβαρές, σε άλλες καταστάσεις και συνθήκες οι άγριες δικτατορίες μπορούν να ξεκινήσουν και να προωθήσουν διαδικασίες οικονομικής επέκτασης, ειδικά αναγκάζοντας την εργατική τάξη σε χαμηλούς μισθούς ή τουλάχιστον πείθοντάς την να εργαστεί πειθαρχημένα και έντονα.
Λαοί μυρμηγκιών, όπως για παράδειγμα οι Κινέζοι, έχουν πλεονεκτήματα στον οικονομικό ανταγωνισμό, ασήμαντα ίσως, αλλά ένα από τα πολλά πραγματικά ασήμαντα. Πρέπει λοιπόν να πάρουμε τους λαούς των μυρμηγκιών ως πρότυπα; Για τη διαμόρφωση μιας δημοκρατικής συνείδησης είναι σημαντικό να πειστούμε ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν είναι το παν (εξάλλου, μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμα και χωρίς τη βελτίωση της κατανομής του εισοδήματος). Αλλά ο κίνδυνος να κατακλυστούμε και να πνιγούμε από τους λαούς των μυρμηγκιών δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Πιστεύω, ωστόσο, ότι μια πλήρης δημοκρατία θα αντιμετώπιζε καλύτερα τον κίνδυνο, στον οποίο οι μάζες, ακριβώς επειδή θα είχαν τη δύναμη να αποφασίζουν και να ελέγχουν την οικονομική ανάπτυξη, θα μπορούσαν να επιβάλουν την απαραίτητη πειθαρχία στον εαυτό τους: είναι η μισή δημοκρατία που μας εκθέτει περισσότερο στον κίνδυνο να γίνουμε σκλάβοι των μυρμηγκιών.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr