Οι πληθυσμοί των ζώων άγριας ζωής έχει μειωθεί δραματικά κατά 73% μέσα σε 52 χρόνια (1970-2022), σύμφωνα με τη νέα έκθεση του WWF «Ζωντανός Πλανήτης 2026 (Living Planet Report 2026)», η οποία επιβεβαιώνει την έκταση της συνεχιζόμενης απώλειας βιοποικιλότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Παρόλα αυτά, την ίδια στιγμή, η έκθεση εντοπίζει και σημάδια ελπίδας, διαπιστώνοντας ότι η φύση μπορεί να ανακάμψει, εφόσον πραγματοποιηθούν θετικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίον λειτουργεί το ενεργειακό, διατροφικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η έκθεση είναι μια διετής ολοκληρωμένη επιστημονική έκδοση του WWF σε συνεργασία με τη Ζωολογική Εταιρεία Λονδίνου (Zoological Society of London) που μελετά την κατάσταση υγείας του πλανήτη, καταγράφοντας τις τάσεις της παγκόσμιας βιοποικιλότητας.
Η φετινή 16η κατά σειρά έκδοση προσφέρει μια επιστημονική επισκόπηση της κατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος παγκοσμίως, παρακολουθώντας την πορεία 35.803 πληθυσμών από 5.790 είδη άγριας ζωής από όλο τον κόσμο, τα τελευταία 52 χρόνια (1970-2022). Η μεγαλύτερη μείωση καταγράφεται στα οικοσυστήματα γλυκού νερού (-85%), ακολουθούμενα από τα χερσαία (-69%) και τα θαλάσσια οικοσυστήματα (-59%).
Η απώλεια και υποβάθμιση των ενδιαιτημάτων αποτελούν τη συχνότερα καταγεγραμμένη απειλή για τους πληθυσμούς άγριας ζωής, ενώ ακολουθούν η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση, τα ξενικά είδη και οι ασθένειες.
Η άλλη όψη: Ποια είδη ανακάμπτουν
Παρότι η συνολική τάση είναι αρνητική, οι μισοί πληθυσμοί ειδών που περιλαμβάνονται στην έκθεση Ζωντανός Πλανήτης 2026 παραμένουν σταθεροί ή αυξάνονται. Στο πλαίσιο αυτό, η έκθεση αναδεικνύει την ανάκαμψη στους πληθυσμούς ορισμένων εμβληματικών ειδών, όπως οι πράσινες θαλάσσιες χελώνες, ο ερυθρός τόνος, οι τίγρεις και οι ελέφαντας της νότιας Αφρικής, υπογραμμίζοντας ότι οι στοχευμένες δράσεις διατήρησης της φύσης μπορούν να αποφέρουν θετικά αποτελέσματα. Πιο αναλυτικά:
Οι τίγρεις αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το 2010, είχαν απομείνει μόνο περίπου 3.200 άγριες τίγρεις και το είδος όδευε προς την εξαφάνιση. Μέχρι το 2025, και χάρη στις συντονισμένες δράσεις και τις συλλογικές προσπάθειες κυβερνήσεων, αυτόχθονων λαών, οργανώσεων και άλλων φορέων, ο πληθυσμός αυξήθηκε κατά περίπου 70%.
Ο ερυθρός τόνος του Ατλαντικού και ο ερυθρός τόνος του Ειρηνικού, οι πληθυσμοί των οποίων είχαν καταρρεύσει μετά από δεκαετίες υπεραλίευσης, έχουν ανακάμψει σε τέτοιο βαθμό που πλέον κανένα από τα δύο είδη δεν θεωρείται απειλούμενο.
Οι ελέφαντες στη νότια Αφρική παραμένουν σταθεροί ή αυξάνονται σε πολλές από τις περιοχές, όπου οι τοπικές κοινότητες διαδραματίζουν άμεσο ρόλο στη διαχείριση και προστασία του είδους.
Το 2025, η πράσινη θαλάσσια χελώνα έγινε η πρώτη θαλάσσια χελώνα στην ιστορία που άλλαξε κατηγορία και από «Απειλούμενο» έγινε είδος «Χαμηλού Κινδύνου» (Least Concern), μετά από 50 χρόνια συντονισμένων δράσεων σε περίπου 80 χώρες όπου φωλιάζει το είδος.
Αντίστοιχα, και στην περιοχή της Μεσογείου, αλλά και στην Ελλάδα, καταγράφονται παραδείγματα εμβληματικών ειδών, οι πληθυσμοί των οποίων ακολουθούν ανοδική τάση. Πιο συγκεκριμένα:
Θαλάσσια χελώνα Caretta caretta: Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται μια σταθερή αύξηση των φωλιών στις πιο σημαντικές παραλίες ωοτοκίας του είδους στην Ελλάδα (Κυπαρισσιακός Κόλπος, Κόλπος Λαγανά). Η αύξηση συνδέεται άμεσα με τα μέτρα προστασίας που ξεκίνησαν να λαμβάνονται πριν από περίπου 30 χρόνια.
Ερυθρός τόνος: Η αύξηση του πληθυσμού του ερυθρού τόνου αφορά και τη Μεσόγειο και είναι αποτέλεσμα της βελτίωσης που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια σε πολιτικές, κανονισμούς και πρακτικές στον τομέα της αλιείας.
Όπως αναφέρει και η έκθεση, αυτές οι περιπτώσεις ανάκαμψης πληθυσμών χρειάστηκαν δεκαετίες προσπαθειών που περιλάμβαναν αποτυχίες, πολιτικές ανατροπές, περικοπές χρηματοδότησης και μακρές περιόδους χωρίς ορατές αλλαγές. Όμως είχαν και κάποια κοινά χαρακτηριστικά: σαφή στόχο, ευέλικτο σχεδιασμό, περιθώριο για ανάληψη δράσης, αλλά και ανθρώπους που δεν έχασαν στιγμή την ελπίδα ότι η αλλαγή είναι δυνατή.
Μόνο ο θετικός μετασχηματισμός των επιβαρυντικών συστημάτων «σώζει»
Τρία συστήματα ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για την καταστροφή της φύσης: το αγροδιατροφικό σύστημα που αποτελεί τον βασικό παράγοντα απώλειας οικοτόπων, το ενεργειακό σύστημα που κατεξοχήν τροφοδοτεί την κλιματική αλλαγή, και το χρηματοπιστωτικό σύστημα που προωθεί επιβλαβείς για τη φύση δραστηριότητες. Η φετινή έκθεση τονίζει πως εάν αυτά τα συστήματα μετασχηματιστούν, αναμένεται να δημιουργηθούν οφέλη για τη βιοποικιλότητα. Ειδικότερα:
Ενέργεια: Ένα θετικό σημείο καμπής έχει ήδη επιτευχθεί στον ενεργειακό τομέα και η αλλαγή επιταχύνεται, με την ηλιακή ενέργεια να αποτελεί πλέον τη φθηνότερη πηγή νέας ηλεκτροπαραγωγής στις περισσότερες χώρες. Ωστόσο, η ενεργειακή μετάβαση δεν πραγματοποιείται ακόμη με την απαιτούμενη ταχύτητα.
Τρόφιμα και γεωργία: Άνθρωποι και φορείς σε όλο τον κόσμο έχουν ήδη ξεκινήσει και εργάζονται για μια πιο βιώσιμη παραγωγή τροφίμων και πιο υπεύθυνη κατανάλωση.
Χρηματοπιστωτικό σύστημα: Είναι επιτακτική ανάγκη να σταματήσει η χρηματοδότηση επιβλαβών για το φυσικό περιβάλλον δραστηριοτήτων.
Οι διασκέψεις COP17 και COP31 και η σημασία τους
Οι συστημικές αυτές αλλαγές μπορούν να επιτευχθούν, εφόσον οι χώρες επικεντρωθούν στην υλοποίηση της Συμφωνίας του Παρισιού, αλλά και του κοινού σχεδίου για την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2030 που συμφωνήθηκε το 2022. Το σχέδιο αυτό, το Παγκόσμιο Πλαίσιο για τη Βιοποικιλότητα του Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ, αποτελεί την πιο συντονισμένη δέσμευση υπέρ της φύσης που έχει ληφθεί ως σήμερα. Με τις διασκέψεις των Ηνωμένων Εθνών για τη βιοποικιλότητα (COP17) και το κλίμα (COP31) να πραγματοποιούνται μέσα στους επόμενους δύο μήνες, παρουσιάζεται για τις κυβερνήσεις μια κρίσιμη ευκαιρία για να επιταχύνουν τη μετάβαση από τους φιλόδοξους στόχους στην απτή εφαρμογή τους.
Η Kirsten Schuijt, Γενική Διευθύντρια του WWF International, δήλωσε: «Η βιοποικιλότητα συνεχίζει να υποβαθμίζεται με ανησυχητικά γρήγορους ρυθμούς. Ωστόσο, παρά τις μεγάλες αυτές απώλειες, υπάρχουν λόγοι για αισιοδοξία. Η Έκθεση Ζωντανός Πλανήτης 2026 παρουσιάζει εμπνευσμένες ιστορίες που αποδεικνύουν ότι η φύση μπορεί να ανακάμψει και ότι η αλλαγή είναι εφικτή. Για να συνεχίσουμε να ενισχύουμε αυτές τις επιτυχίες, πρέπει να μετασχηματίσουμε τις βιομηχανίες και τα συστήματα που οδηγούν στην απώλεια της φύσης. Η αλλαγή έχει ήδη ξεκινήσει. Ήρθε η ώρα να επιταχύνουμε και να διευρύνουμε τις συστημικές αλλαγές που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και να συνεργαστούμε σε αρμονία με τη φύση, ώστε να οικοδομήσουμε έναν κόσμο πιο βιώσιμο, δίκαιο και ανθεκτικό».
Η Παναγιώτα Μαραγκού, επικεφαλής προγραμμάτων προστασίας περιβάλλοντος στο WWF Ελλάς, προσέθεσε: «Η βιοποικιλότητα αποτελεί θεμέλιο για την οικονομία και την κοινωνία, εξασφαλίζοντάς μας μεταξύ άλλων, τροφή, νερό, καθαρό αέρα και φάρμακα. Με άλλα λόγια, η ζωή και η ευημερία μας, στις πόλεις ή στην ύπαιθρο, εξαρτώνται άμεσα από τη φύση. Για μια ακόμη χρονιά, τα δεδομένα της έκθεσης του WWF Ζωντανός Πλανήτης, εκπέμπουν σήμα κινδύνου για το μέλλον. Ωστόσο, την ίδια στιγμή και για πρώτη φορά, βλέπουμε και ένα φως ελπίδας: η πορεία των πραγμάτων μπορεί να αλλάξει. Τα θετικά παραδείγματα των εμβληματικών ειδών που ανακάμπτουν αποδεικνύουν πως η αλλαγή είναι εφικτή και πως όπου έχουν γίνει στοχευμένες, μακροχρόνιες και συλλογικές δράσεις για τη διατήρηση της φύσης, έχουν αποδώσει. Το ζητούμενο τώρα είναι να πολλαπλασιάσουμε αυτά τα παραδείγματα και να επιταχύνουμε τη δράση, πριν το περιθώριο για αλλαγή στενέψει».