Από τα ταλαιπωρημένα από την ανομβρία νησιά των Κυκλάδων μέχρι τα πλούσια σε βροχοπτώσεις νησιά, όπως η Κρήτη και η Κέρκυρα, ο τουρισμός δημιουργεί αφόρητες πιέσεις στη διαθεσιμότητα του νερού, ιδιαίτερα κατά την επιμηκυμένη πλέον καλοκαιρινή περίοδο και λειτουργεί επιβαρυντικά σε υπάρχουσες πεπαλαιωμένες υποδομές, κακοδιαχειρίσεις και ανολοκλήρωτα έργα.
Ο υπερτουρισμός με την υπερπολλαπλάσια των κατοίκων άφιξη του αριθμού των τουριστών και τον ολοένα αυξανόμενο αριθμό ξενοδοχειακών καταλυμάτων και πισίνων οδηγεί σε μετατόπιση ποσοτήτων νερού από τις καλλιέργειες και την κτηνοτροφία στις εν γένει τουριστικές δραστηριότητες.
Και επί του παρόντος, το μόνο φως που φαίνεται για τη λύση του προβλήματος είναι οι πανάκριβες και ενεργοβόρες αφαλατώσεις, αντί να εμπλουτίζεται ο υδροφόρος ορίζοντας από μικρά φράγματα στο ορεινό ανάγλυφο.
Χίος
Αν υπάρχει ένα νησί που η περίπτωσή του αξίζει να γίνει case study για το νερό είναι η Χίος. Μόνο που η έρευνα θα είχε τίτλο «Τι να ΜΗΝ κάνετε για να έχετε νερό».
Αποτυχημένοι σχεδιασμοί δεκαετιών, έργα «φαντάσματα» που κόστισαν εκατομμύρια ξεκίνησαν και δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ, αυτοδιοικητικοί ανίκανοι να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν, έφεραν ένα νησί όπου οι βροχοπτώσεις κυμαίνονται στα επίπεδα των 60-90 εκατοστών το έτος να εξαρτάται σε μέγιστο βαθμό από τις κοστοβόρες αφαλατώσεις, υποθηκεύοντας μεταξύ άλλων και το οικονομικό μέλλον της τοπικής ΔΕΥΑ. Η 24ωρη παροχή νερού στα δίκτυα παραμένει όνειρο θερινής νυκτός και τα νοικοκυριά σήμερα, και για επόμενα πολλά χρόνια, είναι υποχρεωμένα να διατηρούν ντεπόζιτα στις ταράτσες, που σημαίνει ότι σε καμία περίπτωση το νερό αυτό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πόσιμο και ασφαλώς χρησιμεύει μόνο για τις υπόλοιπες χρήσεις.
Αν οι κάτοικοι ειδικά της πόλης θέλουν να αποφύγουν τα εμφιαλωμένα η μόνη εναλλακτική είναι να γεμίσουν μπιτόνια νερό από 5-6 βρύσες που υπάρχουν διάσπαρτες γύρω από την πόλη. Ακριβώς όπως συνέβαινε τη δεκαετία του 1950.
Το πρόβλημα ουσιαστικά ξεκινά από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 όταν το νερό σταμάτησε να είναι πόσιμο κυρίως λόγω βλαβών των γερασμένων δικτύων ύδρευσης. Σε συνδυασμό με τις μειωμένες βροχοπτώσεις κάποιων επόμενων ετών, οι διορισμένοι νομάρχες της εποχής οδηγήθηκαν στην εγκληματική, όπως αποδείχθηκε, απόφαση της συνεχούς εκβάθυνσης των γεωτρήσεων στην οροσειρά του Κορακάρη όπου εντοπίζεται ο κυρίως υδροφόρος ορίζοντας που τροφοδοτεί την πόλη.
Παρά τις έγκαιρες προειδοποιήσεις του πρωτοεμφανιζόμενου οικολογικού κινήματος στη Χίο και ειδικότερα του Συλλόγου Οικολογίας Χίου, η τακτική αυτή συνεχίστηκε για χρόνια με αποτέλεσμα η θάλασσα τελικά να εισβάλλει στον υδροφόρο ορίζοντα και να παρουσιαστεί το φαινόμενο της υφαλμύρωσης.
Ωστόσο, το πρόβλημα έμελλε τελικά να αποδειχθεί πολύ πιο σοβαρό. Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’90 εντοπίστηκε στο νερό του δικτύου υδράργυρος σε υψηλές τιμές και αμέσως σήμανε συναγερμός. Ευτυχώς κανείς δεν έπινε από αυτό το νερό και όπως απεδείχθη στη συνέχεια από μελέτη της Εθνικής Σχολής Υγείας, το στοιχείο αυτό δεν πέρασε στην τροφική αλυσίδα μέσω της γεωργικής παραγωγής.
Το μυστήριο της προέλευσής του ωστόσο παρέμεινε για χρόνια έως ότου το Χημείο στη Μυτιλήνη ύστερα από έρευνα διαπίστωσε ότι υπεύθυνος για το φαινόμενο αυτό είναι το πέτρωμα κινναβαρίτης που εντοπίζεται στα έγκατα του Κορακάρη και το οποίο αν έρθει σε επαφή με τη θάλασσα παράγει υδράργυρο!
Η απάντηση του κράτους τότε ήταν με ειδική διάταξη να πολλαπλασιάσει το επιτρεπόμενο ποσοστό υδραργύρου μόνο για τη Χίο, βγάζοντας από τη δύσκολη θέση τους δημοτικούς άρχοντες και ειδικά τη διοίκηση της ΔΕΥΑΧ που απειλούνταν με μηνύσεις από πολίτες, μια και το νερό αυτό συνέχιζε να ρέει στα δίκτυα.
Τότε ξεκίνησαν και οι πρώτες αλχημείες με το νερό των μολυσμένων γεωτρήσεων να ανακατεύεται σε δεξαμενές με νερό από άλλες πηγές για να κατέβει το ποσοστό υδραργύρου, σταδιακά κάποιες γεωτρήσεις έκλεισαν ή ανέβασαν το σημείο άντλησης και παράλληλα οι αφαλατώσεις μπήκαν για τα καλά στον σχεδιασμό. Αρχικά με επιδοτούμενο κόστος αγοράς, τοποθέτησης και λειτουργίας, το οποίο όμως σταδιακά έφθινε και έτσι σήμερα το ενεργειακό κόστος της ΔΕΥΑΝΧ, όπως πλέον ονομάζεται, έχει εκτοξευτεί σε δυσθεώρητα ύψη. Παρά τις διαμαρτυρίες ποτέ δεν της επιτράπηκε η χρήση εναλλακτικών και αυτόνομων πηγών ενέργειας για τη λειτουργία τους.
Σε αυτό το δηλητηριώδες κοκτέιλ πρέπει να προσθέσουμε μια σειρά έργων που ξεκίνησαν, ξοδεύτηκαν δεκάδες εκατομμύρια ευρώ αλλά απέτυχαν παταγωδώς.
Δεκαετίες μετά, οι σωλήνες του Ναγού που κόστισαν τότε 1 δισ. δρχ. παραμένουν εκτεθειμένες σαν μνημείο κακοδιαχείρισης σε μέρος του οδικού δικτύου
Δεκαετίες μετά, οι σωλήνες του Ναγού που κόστισαν τότε 1 δισ. δρχ. παραμένουν εκτεθειμένες σαν μνημείο κακοδιαχείρισης σε μέρος του οδικού δικτύου
Αρχικά ήταν οι σωλήνες του Ναγού, έργο που φιλοδοξούσε να μεταφέρει άριστης ποιότητας νερό από τη βορειοανατολική Χίο στον κυρίως αστικό ιστό. Οι σωλήνες τοποθετήθηκαν, στην πορεία διαπιστώθηκε όμως ότι η εσωτερική τους επένδυση περιείχε καρκινογόνα στοιχεία και έτσι εγκαταλείφθηκαν. Μέρος αυτών χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή σκελετού εκατθερινού θεάτρου. Εμβληματικό έργο-«φάντασμα» στη Χίο θεωρείται το Φράγμα Κόρης Γεφύρι που, επιβεβαιώνοντας τον μύθο, χρόνια τώρα χτίζεται, αλλά κάθε τόσο κάτι στραβώνει και δεν ολοκληρώνεται ποτέ.
Ο αρχικός προϋπολογισμός του έργου ήταν 3.000.000 ευρώ, συνολικά έχουν ξοδευτεί τα δεκαπλάσια και ακόμα παραμένει μισό και αμφίβολο αν θα λειτουργήσει ποτέ, κυρίως για λόγους ασφαλείας. Το θέμα αυτό ήδη εξετάζει εισαγγελέας.
Το Φράγμα Σαραπιό ξεκίνησε με λεφτά τής τότε Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Χίου, περίπου 1.000.000 ευρώ, δεν εντάχθηκε ποτέ για χρηματοδότηση σε εθνικό ή ευρωπαϊκό πρόγραμμα. Το Φράγμα Καλαμωτής είναι το μόνο που ολοκληρώθηκε αλλά γεμίζει μόνο ύστερα από πλημμυρικά φαινόμενα. Επίσης μια σειρά από λιμνοδεξαμενές στα χωριά έχουν καταστραφεί από τα χρόνια ή και από τις φωτιές.
του Γιώργου Παγούδη
Ο τουρισμός «ρουφά» το 14,64% της κατανάλωσης νερού στον οικιακό τομέα
Η Κρήτη, το μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας, διαθέτει ένα ιδιαίτερο περιβαλλοντικό και κλιματικό προφίλ που διαμορφώνει τη διαθεσιμότητα και διαχείριση των υδάτινων πόρων της.
Παρ’ όλο που το νησί επωφελείται από ορεινά τοπία, εποχικά ποτάμια και σημαντικές χειμερινές βροχοπτώσεις, αντιμετωπίζει επίσης επίμονες προκλήσεις όσον αφορά το νερό λόγω των ξηρών καλοκαιριών, του αυξανόμενου πληθυσμού και των αυξανόμενων γεωργικών και τουριστικών απαιτήσεων.
Η υδρολογία του νησιού επηρεάζεται κυρίως από την τραχιά τοπογραφία του. Οροσειρές όπως τα Λευκά Ορη, η Ιδη και η Δίκτη συγκεντρώνουν σημαντικές χειμερινές βροχοπτώσεις, συμπεριλαμβανομένου του χιονιού που λιώνει αργά και τροφοδοτεί υπόγειους υδροφορείς που είναι ζωτικής σημασίας για την Κρήτη, καθώς παρέχουν ένα μεγάλο μέρος του πόσιμου νερού του νησιού μέσω πηγών και πηγαδιών.
Οπως αναφέρεται στη μελέτη του Γιάννη Βουρδούμπα, συμβούλου μηχανικού, με τίτλο «Η σχέση νερού-τουρισμού στο νησί της Κρήτης», που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Current Science Research and Review (Δεκέμβριος 2025), παρά αυτά τα φυσικά πλεονεκτήματα, η Κρήτη έχει λίγες φυσικές λίμνες. Τα ποτάμια του νησιού είναι ως επί το πλείστον εποχικά, ρέουν έντονα τον χειμώνα και στις αρχές της άνοιξης, αλλά μειώνονται σημαντικά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Η απουσία μεγάλων, πολυετούς ροής ποταμών έχει ιστορικά ωθήσει τις τοπικές κοινότητες να βασίζονται στην άντληση υπόγειων υδάτων και στη συλλογή όμβριων υδάτων. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι τεχνητές δεξαμενές έχουν επίσης γίνει κρίσιμες. Το Φράγμα Αποσελέμη, το μεγαλύτερο έργο διαχείρισης υδάτων στο νησί, έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της παροχής νερού σε μεγάλα κατοικημένα κέντρα, συμπεριλαμβανομένων του Ηρακλείου, της Χερσονήσου και του Αγίου Νικολάου.
Ωστόσο, οι εποχικές διακυμάνσεις δημιουργούν έντονη πίεση στις τοπικές υποδομές κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Τα μεγάλα ξενοδοχεία, οι πισίνες και οι εντατικές ανάγκες ψύξης επιβαρύνουν τα τοπικά συστήματα ύδρευσης ακριβώς όταν οι πόροι είναι πιο περιορισμένοι. Η ζήτηση νερού αυξάνεται απότομα, ειδικά σε παράκτιες περιοχές με πυκνή ξενοδοχειακή υποδομή, συμβάλλοντας στην περιβαλλοντική επιβάρυνση. Η υπερανάπτυξη σε ορισμένες παράκτιες ζώνες έχει εγείρει ανησυχίες για την υποβάθμιση των οικοτόπων, την απώλεια φυσικών τοπίων και τη μειωμένη ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Η Κρήτη φιλοξενεί περισσότερους από 6 εκατομμύρια τουρίστες κάθε χρόνο, οι οποίοι καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες νερού κατά τη διάρκεια των διακοπών τους. Η άμεση χρήση νερού στον τουριστικό κλάδο στην Κρήτη κατέχει μερίδιο 3,06% στη συνολική κατανάλωση νερού, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο του 0,6% και 14,64% στη συνολική κατανάλωση νερού στον οικιακό τομέα. Και δεν μπορεί να θεωρηθεί παρήγορο το γεγονός ότι το μερίδιο της άμεσης χρήσης νερού στον τουριστικό κλάδο στη συνολική κατανάλωση νερού στο νησί είναι χαμηλότερο από ό,τι σε άλλα νησιά, όπως η Μάλτα και η Κύπρος (4,5%).
Αξίζει να σημειωθεί ότι η γεωργία είναι μακράν η μεγαλύτερη χρήστρια νερού στη Κρήτη με μερίδιο 78% στη συνολική χρήση, ακολουθούμενη από την οικιακή χρήση με μερίδιο 21%.
Εξάλλου, η έμμεση ζήτηση νερού στον τουριστικό κλάδο είναι σημαντικά υψηλότερη από την άμεση ζήτηση, καθώς η παραγωγή τροφίμων για την εστίαση των τουριστών έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στην έμμεση ζήτηση νερού που σχετίζεται με τον τουρισμό.
Σε ό,τι αφορά τη σχέση νερού-ενέργειας-τουρισμού στην Κρήτη, η άμεση χρήση νερού στα ξενοδοχεία είναι 2,71 κυβικά μέτρα ανά άφιξη τουριστών, ενώ η κατανάλωση ενέργειας στα ξενοδοχεία είναι 124,55 κιλοβάτ/ ώρα ανά άφιξη τουριστών. Το υψηλό μερίδιο της άμεσης ζήτησης νερού στον τουριστικό κλάδο στη συνολική κατανάλωση νερού στην Κρήτη, η αναμενόμενη μελλοντική αύξηση των αφίξεων τουριστών και η μελλοντική μείωση των υδάτινων πόρων λόγω της κλιματικής αλλαγής δείχνουν ότι η βελτιωμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων είναι απαραίτητη για την αποφυγή ελλείψεων νερού και συγκρούσεων που σχετίζονται με το νερό.
του Τάσου Σαραντή
Μονόδρομος οι αφαλατώσεις λόγω ανομβρίας
Ο υπερτουρισμός κατά τους θερινούς μήνες ανομβρίας οδηγεί τα νησιά, όπου οι αφίξεις επισκεπτών αυξάνονται κατακόρυφα, σε ακόμα πιο δυσμενή θέση όσον αφορά την κατανομή και κατανάλωση του νερού και των υδάτινων πόρων.
Τήνος
Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης κηρύχθηκε η Τήνος πριν από περίπου ενάμιση μήνα, μια απόφαση που λήφθηκε με σκοπό την παράκαμψη των χρονοβόρων γραφειοκρατικών διαδικασιών και την ταχεία ενοικίαση νέων μονάδων αφαλάτωσης.
Ο δήμαρχος Τήνου, Παναγιώτης Κροντηράς, εξήγησε στην «Εφ.Συν.» πως παρά το γεγονός ότι προς το παρόν παρατηρείται επάρκεια νερού, με τις προβλέψεις να δείχνουν ομαλή κάλυψη των αναγκών και για τον Αύγουστο, το πρόβλημα παραμένει οξύ.
Oπως ανέφερε, το 80% των υδατικών αναγκών καλύπτεται από τις αφαλατώσεις, ενώ το υπόλοιπο συμπληρώνεται από βαθιές γεωτρήσεις, κυρίως στα χωριά.
Η δραματική αυτή εξάρτηση οφείλεται στην έλλειψη βροχοπτώσεων, με τη μείωσή τους να αγγίζει το 50% σε σύγκριση με το 2021. «Το φράγμα της Βακέτας άλλοτε απέδιδε 180.000 κυβικά νερού ετησίως, αλλά οι μηδαμινές βροχοπτώσεις το κατέστησαν παντελώς άδειο τα τελευταία 3 χρόνια», πρόσθεσε ο Π. Κροντηράς.
Για τη μακροπρόθεσμη θωράκιση του νησιού βρίσκεται «στον αέρα» διαγωνισμός για την προμήθεια νέων αφαλατώσεων δυναμικότητας 5.000 κυβικών. «Σε συνδυασμό με τα 4.000 κυβικά που παράγονται ήδη, οι νέες μονάδες προγραμματίζεται να τοποθετηθούν έως την επόμενη τουριστική περίοδο, εξασφαλίζοντας υδατική ασφάλεια για τα επόμενα χρόνια», επισήμανε ο δήμαρχος.
Ωστόσο, η τεχνολογική κάλυψη δεν αρκεί, καθώς το θέρος η ζήτηση νερού διπλασιάζεται. Οπως υπέδειξε, το ζήτημα υπερβαίνει την τουριστική κίνηση και αφορά μια ευρύτερη νοοτροπία υπερκατανάλωσης. Με περισσότερες από 500 πισίνες στο νησί, ο Π. Κροντηράς θεωρεί επιτακτική την αλλαγή κουλτούρας, με άμεσο στόχο τον περιορισμό των πισίνων εκτός οικισμών, αλλά και των μεγάλων εκτάσεων γκαζόν και κήπων που απαιτούν τεράστιες ποσότητες νερού.
Λέρος
Ανάλογη κατάσταση επικρατεί στη Λέρο, που επίσης έχει κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, με τις βροχοπτώσεις να προσφέρουν περιορισμένες ποσότητες νερού και να συμβάλλουν κυρίως στη σχετική μείωση της άρδευσης των κτημάτων. Ο Γιώργος Φιλιππίδης, μηχανολόγος μηχανικός στον Δήμο Λέρου, σημείωσε στην «Εφ.Συν.» πως οι υπόγειες δεξαμενές βρίσκονται σε βάθος 30-40 μέτρων και απαιτούν χρόνια για να αναπληρωθούν, με αποτέλεσμα το νερό της βροχής να μην εμπλουτίζει άμεσα τις πηγές.
«Οι αφαλατώσεις αποτελούν πλέον τον μοναδικό βιώσιμο δρόμο για την υδροδότηση, καθώς οι πηγές και οι υπόγειοι υδροφόροι ορίζοντες έχουν εξαντληθεί από την πολυετή υπεράντληση, με το νερό να είναι υφάλμυρο και ακατάλληλο για πόση», τόνισε ο Γ. Φιλιππίδης.
Οπως εξήγησε, η κήρυξη σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης οδήγησε στην τοποθέτηση νέων μονάδων αφαλάτωσης δυναμικότητας 3.000 κυβικών ανά ημέρα, ενώ εκτελούνται έργα εκσυγχρονισμού και βελτίωσης των δικτύων ύδρευσης. Παράλληλα, εξαλείφθηκαν οι προγραμματισμένες διακοπές νερού, καθώς το νησί έχει μικρότερη κατανάλωση σε σχέση με άλλα νησιά, λόγω χαμηλότερου τουριστικού πληθυσμού.
Πάτμος
Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης βρίσκεται και η Πάτμος, με την παρατεταμένη ανομβρία των τελευταίων ετών να αποτελεί τη βασική αιτία της λειψυδρίας. Ωστόσο, όπως επισημαίνει στην «Εφ.Συν.» ο δήμαρχος Νικήτας Τσαμπαλάκης, ο φετινός χειμώνας προσέφερε πολύτιμες βροχοπτώσεις που επέτρεψαν στο φράγμα, που πέρσι ήταν σχεδόν άδειο, να συγκεντρώσει νερό και να συνεισφέρει σημαντικά στις ανάγκες.
Ο δήμαρχος τόνισε ότι δεν πραγματοποιούνται προγραμματισμένες νυχτερινές διακοπές νερού, ενώ η πλειονότητα των νοικοκυριών διαθέτει ιδιωτικές δεξαμενές νερού. Σε τροχιά σταδιακής αποκατάστασης βρίσκεται η υδροδότηση, καθώς στη Σκάλα, όπως αναφέρει ο Ν. Τσαμπαλάκης, τέθηκε σε λειτουργία νέα μονάδα αφαλάτωσης που καλύπτει το 100% των τοπικών αναγκών.
Παράλληλα, στον Γροίκο ξεκίνησαν τακτικά δρομολόγια μεταφοράς νερού με καραβάκια σε συνεργασία με το υπουργείο Ναυτιλίας. Στον Κάμπο εκτελείται έργο ύψους 800.000 ευρώ για νέα μονάδα αφαλάτωσης, που θα προσφέρει επιπλέον 600 κυβικά μέτρα νερού ημερησίως. «Βρίσκεται υπό διαμόρφωση και μια συνολική μελέτη διαχείρισης των υδάτινων πόρων, προκειμένου να εξασφαλιστεί η βιώσιμη υδροδότηση του νησιού σε βάθος χρόνου», υπογράμμισε ο δήμαρχος.
του Στράτου Ελεύθερου
Στη Μύκονο, οι μισές πισίνες των Κυκλάδων
Ο υπερτουρισμός κατά τους θερινούς μήνες ανομβρίας οδηγεί τα νησιά, όπου οι αφίξεις επισκεπτών αυξάνονται κατακόρυφα, σε ακόμα πιο δυσμενή θέση όσον αφορά την κατανομή και κατανάλωση του νερού και των υδάτινων πόρων. Ενώ κατά καιρούς αρκετά ελληνικά νησιά κηρύττονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, και ήδη η λίστα μετρά δέκα, λόγω μη λήψης επαρκών μέτρων, η υπερδόμηση και η κορύφωση του real estate στον βωμό του τουρισμού επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση.
Ακριβείς καταγραφές με τους αριθμούς πισίνων, τόσο ιδιωτικών όσο και σε τουριστικά καταλύματα, δεν υπάρχουν. Οι κατά προσέγγιση μετρήσεις και υπολογισμοί αναφέρουν την ύπαρξη 100.000 πισίνων συνολικά. Τα νησιά των Κυκλάδων, πόλος έλξης των τουριστών και προσοδοφόρο έδαφος για τους επενδυτές του real estate, σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες μετρούν στο σύνολό τους 6.688 πισίνες, με τα νησιά της Μυκόνου και της Πάρου πιο συγκεκριμένα να εμφανίζουν 3.255 και 1.480, αντίστοιχα.
Σε επικοινωνία της «Εφ.Συν.» με μέλος του Συνδέσμου Ελληνικών Επιχειρήσεων Πισίνας και Υδρομασάζ (ΣΕΕΠΥ) επιβεβαιώθηκε το γεγονός ότι όλοι οι αριθμοί που προκύπτουν για τις υπάρχουσες πισίνες στην Ελλάδα είναι κατά προσέγγιση. «Δεν υπάρχει κρατική υπηρεσία που να συλλέγει στοιχεία και την εξέλιξη των αδειών από την Πολεοδομία», τόνισε. Υπάρχουν, δηλαδή, οικοδομήματα τα οποία έχουν λάβει άδειες από την Πολεοδομία, ωστόσο δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ οι εργασίες, επομένως στοιχεία αδειοδοτήσεων για δημιουργία πισίνων από την Πολεοδομία δεν μπορούν να είναι ακριβή. Ο ΣΕΕΠΥ προκειμένου να υπάρξει καταγραφή των πισίνων στην Ελλάδα και ιδιαίτερα σε περιοχές οι οποίες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα λειψυδρίας έχει προχωρήσει στην ανάθεση καταγραφής τους από εταιρεία ώστε να υπάρξει μια πραγματική καταγραφή.
Σύμφωνα με έρευνα της FoPA (FriendsofParos) η κατανάλωση νερού μιας μόνο τυπικής ιδιωτικής πισίνας κατά τη θερινή περίοδο, ενενήντα ημέρες, φτάνει τα 22.000 λίτρα κατά μέσο όρο. Με τις περίπου 1.500 πισίνες που διαθέτει το νησί μπορεί να φτάσει από 11.000 μέχρι 33.000 κυβικά νερού, αριθμός που ισούται με την ετήσια κατανάλωση νερού 200-600 νοικοκυριών.
Να σημειωθεί πως ο κανονισμός και οι προβλέψεις του νόμου ήδη από το 2012 έχουν απαγορεύσει την αδειοδότηση άλλων πισίνων, κυρίως στα νησιά καθώς αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα, τόσο για τη διαφύλαξη του παραδοσιακού τοπίου όσο και για τη μείωση κατανάλωσης νερού. Μια πισίνα ωστόσο καθιστά πιο θελκτικό ένα τουριστικό θέρετρο, ένα τουριστικό συγκρότημα, ένα ξενοδοχείο, ακόμα και ένα ακίνητο σε κάποιο νησί, αυξάνοντας την ανταγωνιστικότητά του, την επένδυση του εκάστοτε επιχειρηματία και την αξία του.
Αριθμός πισίνων στις Κυκλάδες
Πάρος 1.480
Αντίπαρος 287
Νάξος 712
Ιος 148
Σίφνος 81
Σέριφος 43
Σύρος 222
Μύκονος 3.255
Κέα 460
της Μυρτώς Περούλη
Κέρκυρα: συχνές διακοπές νερού, «διψασμένες» επενδύσεις
Το νησί της Κέρκυρας έχει κηρυχθεί αρκετές φορές σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας. Κάτοικοι καταγγέλλουν σοβαρά προβλήματα τόσο αναφορικά με το παλαιό δίκτυο υδροδότησης του νησιού, την απουσία υποδομών για τη συγκέντρωση του βρόχινου νερού, δεδομένου του κλίματος του νησιού, τις διακοπές νερού λόγω επισκευών στο δίκτυο αλλά και την υψηλή ζήτηση κατά τους θερινούς μήνες. Οι δράσεις των δήμων φαίνεται να μην αποφέρουν τις αναγκαίες ποσότητες νερού για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τόσο των κατοίκων όσο και των επισκεπτών.
Ο Γιώργος Μαχειμάρης, δήμαρχος Βόρειας Κέρκυρας, σε δηλώσεις του στην «Εφ.Συν.» ξεκαθάρισε το τοπίο σχετικά με τις δράσεις του δήμου και τις προσπάθειές του να ικανοποιήσει την αυξημένη ζήτηση νερού αναφέροντας τα προβλήματα που συναντώνται. Καίριο σημείο των δράσεων αποτελεί η μονάδα αφαλάτωσης στην περιοχή της Κασσιόπης, η οποία τέθηκε σε λειτουργία το καλοκαίρι του 2025. «Η μονάδα αφαλάτωσης λειτουργεί και δίνει νερό στην περιοχή της Κασσιόπης, Σινιών και Γιμαρίου. Εχει τη δυνατότητα να παράγει 600 κυβικά μέτρα νερού ημερησίως και προστίθεται στα νερά που φεύγουν από τις Λούτσες. Παρ’ όλα αυτά, το νερό αυτό δεν είναι επαρκές.
Οσον αφορά το κόστος λειτουργίας της μονάδας δήλωσε πως «η μονάδα έχει αποπληρωθεί. Δημιουργήθηκε με συγχρηματοδότηση και διατέθηκαν 750.000 ευρώ από το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και ο δήμος μας διέθεσε το ποσό των 150.000 ευρώ». Οι κάτοικοι ωστόσο χρεώνονται μέρος των λειτουργικών εξόδων της μονάδας. «Ενα πρόσφατο κόστος λειτουργίας και το κόστος της ενέργειας που καταναλώνει η μονάδα έχουν προστεθεί μέσω του τέλους σύνδεσης στους λογαριασμούς των οικιών και των επιχειρήσεων με διαφορετικές κλίμακες σε όλο τον δήμο», συμπλήρωσε ο Γ. Μαχειμάρης.
Οι επενδύσεις στο νησί τα τελευταία χρόνια σημειώνουν μεγάλη αύξηση, γεγονός το οποίο σχολιάζουν οι κάτοικοι αλλά και ο κ. Μαχειμάρης, τονίζοντας στην «Εφ.Συν.» πως «η ανάγκη για νερό αυξάνεται όλο και περισσότερο με τις επενδύσεις που γίνονται συνεχώς. Υπάρχει μεγάλη αύξηση σε βίλες, μικρά ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια, άλλες επιχειρήσεις και στις ανάγκες τους. Χρειαζόμαστε όλο και περισσότερο νερό για να καλύψουμε και τις ανάγκες των μόνιμων κατοίκων». Οι επενδύσεις αυτές συνοδεύονται και από πολυτελή στοιχεία, όπως οι πισίνες, με τον ίδιο να σχολιάζει πως «η πισίνα είναι ταυτισμένη με αυτές», ενώ μάλιστα τροφοδοτούνται εν όψει της τουριστικής σεζόν από τα δίκτυα υδροδότησης του νησιού.
Πληγή για το νησί αποτελεί και το παλαιωμένο δίκτυο υδροδότησης το οποίο παρουσιάζει συνεχείς και πολλαπλές βλάβες, με τη ΔΕΥΑΚ (Δημοτική Επιχείρηση Υδρευσης Αποχέτευσης Κέρκυρας) να ανακοινώνει συχνά διακοπές νερού λόγω επισκευών σε ένα δίκτυο το οποίο χρήζει ριζικής αλλαγής. «Είναι γενικό το πρόβλημα της υδροδότησης σε όλο το νησί. Το δίκτυο υδροδότησης φτιάχτηκε με χρηματοδοτήσεις του κράτους τις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Υπάρχουν σημεία στο δίκτυο που είναι εξήντα χρόνων, δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις αυξημένες ανάγκες του νησιού». Σχετικά με τα μεγάλα έργα υδροδότησης του νησιού, όπως το φράγμα της Χρυσηίδας, ο δήμαρχος καταγγέλλει εμπαιγμό και τη χρόνια αναμονή για επενδύσεις από την εκάστοτε κυβέρνηση, αναφέροντας πως γίνονται προσπάθειες ιδιωτικοποίησης του κοινωνικού αγαθού και μέσα από τις συγχωνεύσεις των ΔΕΥΑ.
της Μυρτώς Περούλη
Άδικη και ανορθολογική η κατανομή του νερού
Η διαθεσιμότητα του νερού στα νησιά του κεντρικού και νότιου Αιγαίου είναι πολύ περιορισμένη σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας με μέσο όρο βροχοπτώσεων 50ετίας μικρότερο των 400 mm, έναντι 1.000 mm της Δυτικής Ελλάδας.
Η υπερβολική και χωρίς σχεδιασμό τουριστική ανάπτυξη ασκεί πιέσεις και παραβιάζει τα όρια και τις αντοχές των τοπικών οικοσυστημάτων αναφορικά με την ποσότητα και ποιότητα του νερού, τη γη, τη βιοποικιλότητα, την αξιοποίηση των παράκτιων περιοχών, το θαλάσσιο τοπίο, την ενέργεια κ.λπ. Πισίνες και υδροβόρες επιλογές σε δενδροφυτεύσεις, κατοικίες με υπερβολική από τον σχεδιασμό τους κατανάλωση νερού δεν ταιριάζουν και δεν εναρμονίζονται με το νησιωτικό τοπίο του Αιγαίου.
Αυτά αναφέρονται στη μελέτη με θέμα «Το πρόβλημα του νερού στη νησιωτική Ελλάδα – Ολοκληρωμένη αντιμετώπιση για να υπάρχει ελπίδα να λυθεί…» των Αιμιλίας Μ. Κονδύλη, δρος χημικού μηχανικού, προέδρου του Τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών, και Ιωάννη Κ. Καλδέλλη, δρος μηχανολόγου μηχανικού-οικονομολόγου, καθηγητή, τ. αντιπρύτανη Ερευνας, του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής.
Η μελέτη αναφέρεται στα συν και τα πλην των τεχνικών λύσεων με έργα υποδομής:
● Φράγματα
Πρόκειται αναμφισβήτητα για τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο παροχής νερού, εφόσον δεν αφήνουν να χαθεί οποιαδήποτε ποσότητα νερού. Εξασφαλίζουν νερό για την άρδευση και την ύδρευση με ελάχιστο λειτουργικό κόστος, αλλά η χωροθέτησή τους χρήζει ιδιαίτερης προσοχής τόσο για τεχνικούς λόγους όσο και ελαχιστοποίησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στις περιοχές όπου κατασκευάζονται.
● Μονάδες αφαλάτωσης
Λύνουν διαχρονικά το πρόβλημα και κυρίως δημιουργούν τοπικά αυτονομία στην κάθε περιοχή. Τα ερωτήματα-ζητήματα που τίθενται για την αφαλάτωση είναι η χωροθέτησή της (οπτική και ακουστική όχληση), η ποιότητα του παραγόμενου νερού, η κατανάλωση ενέργειας από τα τοπικά δίκτυα και βέβαια οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις τόσο της υδροληψίας όσο και της απόρριψης της άλμης.
Σε σχέση με την ενεργειακή κατανάλωση, μελετάται η ανάπτυξη μονάδων (σχετικά μικρής ή μεσαίας κλίμακας) που υποστηρίζονται ενεργειακά από μικρής κλίμακας συστήματα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Η ενεργειακή κατανάλωση μιας μονάδας αφαλάτωσης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και μπορεί να κυμαίνεται μεταξύ 3 και 15 kwh ανά κυβικό μέτρο αφαλατωμένου νερού. Αν ληφθεί υπόψη κατανάλωση νερού της τάξης των 100 έως 200 λίτρων ανά άτομο ανά ημέρα για τις νησιωτικές περιοχές για μια περίοδο 4 μηνών ετησίως, γίνεται κατανοητό ότι τα απαιτούμενα ενεργειακά ποσά είναι πολύ μεγάλα και δημιουργούν μεγάλη δυσχέρεια στις ΔΕΥΑ για την πληρωμή τους.
Αξίζει να επισημανθεί ότι μονάδες αφαλάτωσης (μικρής κλίμακας) μπορούν να εγκατασταθούν και σε ξενοδοχεία ή άλλα συγκροτήματα με ανάγκες για μεγάλες ποσότητες νερού ώστε να σταματήσουν να επιβαρύνουν τόσο τη συνολική κατανάλωση νερού (γεωργία, οικίες κ.λπ.).
● Ανάκτηση νερού
Σε περιοχές και νησιά όπου υπάρχουν μονάδες βιολογικού καθαρισμού θα πρέπει να καταστεί πρώτη προτεραιότητα η επέκτασή τους σε τριτοβάθμια επεξεργασία ώστε να είναι αξιοποιήσιμο το παραγόμενο νερό. Ομως, απαιτείται η κατασκευή κατάλληλου δικτύου, ώστε το νερό αυτό να παρέχεται στους χρήστες που κατά βάση θα είναι προς άρδευση.
● Γεωτρήσεις
Ο πλέον συνήθης τρόπος παροχής νερού στα νησιά είναι οι δημόσιες και ιδιωτικές γεωτρήσεις που ενδείκνυνται μέχρις ενός ορισμένου βάθους και με πολύ σαφή όρια στην απολήψιμη ποσότητα νερού, αυτή δηλαδή την ποσότητα που έτσι κι αλλιώς θα οδηγούνταν στη θάλασσα. Σήμερα όμως έχουν καταστεί ο πιο δυσμενής από πλευράς αειφορίας τρόπος, εφόσον τα βάθη ανόρυξης πλέον είναι πολύ μεγάλα και αναλώνονται τα βασικά αποθέματα νερού των υδροφορέων, καθιστώντας πιθανή την εισροή θαλασσινού νερού.
Ενα σύγχρονο εργαλείο για τη βέλτιστη χρήση του νερού είναι το λεγόμενο εξωτερικό κόστος (η οικονομική επιβάρυνση που προκαλείται από μια δραστηριότητα και μετακυλίεται στην κοινωνία αντί να βαραίνει τον υπαίτιο) και η δίκαιη κατανομή του. Το συγκεκριμένο εξωτερικό κόστος αναφέρεται ήδη στη σχετική νομοθεσία παρότι δεν έχει μέχρι στιγμής εφαρμοστεί και υπολογιστεί, ώστε το κόστος αυτό να αποδοθεί από τις συγκεκριμένες χρήσεις που προκαλούν την υπέρμετρη κατανάλωση και την τυχόν έλλειψή του. Καταγραφή της κατανάλωσης του νερού σε μια περιοχή και απόδοση στην κοινωνία μέρους ή όλου του περιβαλλοντικού/εξωτερικού κόστους, που προκαλείται από την εκτεταμένη και δυσανάλογη χρήση του, είναι απαραίτητα και δίκαια μέτρα που θα συντελέσουν στην ορθολογική χρήση του νερού.
Αλληλένδετη με το εξωτερικό κόστος είναι η τιμολόγηση νερού, στην οποία απαράβατα θα πρέπει να περιληφθεί το εξωτερικό κόστος. Δηλαδή δεν μπορεί να τιμολογείται το νερό αντίστοιχα στον μικρό καταναλωτή –την κάθε απλή κατοικία– με το μεγάλο ξενοδοχείο με τη σε κάποιες περιπτώσεις υπέρμετρη κατανάλωση (σπατάλη) του νερού, επισημαίνεται στη μελέτη.
του Τάσου Σαραντή
Αντί για έργα υδρονομίας, ενεργοβόρες μονάδες αφαλάτωσης
Κλαίγεται η κυβέρνηση Μητσοτάκη από τότε που εκλέχθηκε για την κλιματική κρίση που προκαλούν ανθρωπογενείς δραστηριότητες, αλλά ταυτόχρονα κάνει ό,τι μπορεί για να ευνοήσει τους επενδυτές του real estate. Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η έντονη τουριστική ανάπτυξη ειδικά στα νησιά που ξεχειλίζουν από οργανωμένα resorts με πισίνες και την ίδια στιγμή κηρύσσονται σε καθεστώς «έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας» για να εγκατασταθούν εκεί πανάκριβες και ενεργοβόρες μονάδες αφαλάτωσης.
Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί από τα χρόνια των μνημονίων και ιδιαίτερα μετά το 2019 μπορεί να μοιάζει αντιφατική αλλά υποκρύπτει έναν σαφή σχεδιασμό σε επίπεδο πολεοδομικό-χωροταξικό, όπως μας εξηγεί και ο πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Πολεοδόμων Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ), Λουκάς Τριάντης: «Με μια σειρά από νομοθετικές ρυθμίσεις προωθεί η κυβέρνηση την εντατική τουριστική ανάπτυξη και μάλιστα συγκεκριμένου τύπου που οδηγεί στην αυξημένη κατανάλωση νερού. Πρόκειται για τα «τουριστικά χωριά» και συγκροτήματα-resorts που τα έχουμε δει να θεσπίζονται μέσα από τον όρο ΟΜΑΤ (Οργανωμένη Μορφή Ανάπτυξης Τουρισμού). Η ίδια μορφή περιλαμβάνεται στο πρόσφατο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το οποίο μάλιστα πρόσθεσε μια παραλλαγή των “ήπιων ΟΜΑΤ” προκειμένου αυτά να χωροθετούνται και μέσα σε προστατευόμενες περιοχές και μικρότερα νησιά», λέει ο κ. Τριάντης.
Οι ΟΜΑΤ προβλέφθηκαν αρχικά σε νόμους των ετών 2013 (4179) και 2014 (4276), αλλά με το πρόσφατο Ειδικό Χωροταξικό επεκτάθηκε η δυνατότητα εγκατάστασής τους και σε προστατευόμενες περιοχές εφόσον είναι «ήπιες ΟΜΑΤ», ενώ ειδικά για αυτά προβλέπεται και η εγκατάσταση ανεμογεννητριών προκειμένου να καλύπτονται οι ενεργειακές ανάγκες.
«Αυτές οι μεγάλες τουριστικές μονάδες που διαφημίζονται συλλήβδην και κατά κανόνα περιλαμβάνουν πισίνες για τους φιλοξενούμενους, δεν είναι η μόνη πολιτική επιλογή που προωθεί τη συγκεκριμένη μορφή ανάπτυξης», τονίζει ο κ. Τριάντης: «Είχαμε πρόσφατα και τις πολεοδομικές ρυθμίσεις για τους εγκαταλελειμμένους-φθίνοντες οικισμούς, στο νομοσχέδιο για τα νερά. Εκεί ενεργοποιούνται τα ΕΣΠΕΡΑΑ (Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης) μέσα από τα οποία προωθείται η ιδιωτική πολεοδόμηση στο όνομα της αναβίωσης οικισμών που επεκτείνονται εφόσον βρεθεί στρατηγικός επενδυτής που αναλαμβάνει να οργανώσει οικιστική ανάπτυξη για τον τουρισμό ή την παραθεριστική κατοικία», λέει ο πρόεδρος του ΣΕΠΟΧ.
Ολα αυτά συμβαίνουν την ώρα που, υποτίθεται, η κυβέρνηση λέει ότι βάζει τάξη στο πολεοδομικό χάος καταργώντας την εκτός σχεδίου δόμηση εν όψει της δημιουργίας Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ). «Αναρωτιέμαι τελικά τι θα έρθουν να ρυθμίσουν αυτά τα ΤΠΣ, πώς θα επιβάλουν περιορισμούς σε όρους δόμησης και χρήσεις γης όταν ευαίσθητα οικοσυστήματα θα έχουν ήδη γεμίσει με ΟΜΑΤ αλλά και κάθε μορφής αυθαίρετες κατασκευές, καθώς δεν υπάρχει ελεγκτικός μηχανισμός να τις περιορίζει», αναρωτιέται ο Λουκάς Τριάντης.
Πίσω από το πολεοδομικό χάος που η κυβέρνηση λέει ότι θέλει να ρυθμίσει, υποκρύπτονται σαφείς σκοπιμότητες. Για παράδειγμα, η ρύθμιση για την ιδιωτική πολεοδόμηση σε εγκαταλελειμμένους οικισμούς ήρθε με νομοσχέδιο λίγες ώρες μετά την ψήφιση του Κώδικα Χωροταξίας-Πολεοδομίας που ήρθε, υποτίθεται, να οργανώσει τη νομοθεσία και να κλείσει τα κενά των προηγούμενων και αντιφατικών νόμων.
Οι επιχειρηματίες της κτηματαγοράς και του τουρισμού απέδειξαν την ισχύ τους ανοίγοντας νέες «τρύπες» στην πολεοδομική νομοθεσία, ενώ ταυτόχρονα ευνοούνται και οι μπίζνες των εργολάβων της ενέργειας. Η κατασκευή μιας πισίνας έχει πλέον μικρό κόστος που μπορεί να το αντέξει και μικρός τουριστικός επιχειρηματίας, ενώ η αδειοδότησή της γίνεται και με άδεια εργασιών μικρής κλίμακας που εξασφαλίζεται εύκολα. Το πρόβλημα είναι η ανεύρεση νερού που θα γεμίζει την πισίνα και θα ανανεώνεται για να μην προκύπτουν ζητήματα υγειονομικής φύσης.
Στα μικρά και άνυδρα νησιά, αντί να προωθούνται τα έργα υδρονομίας και να εμπλουτίζεται ο υδροφόρος ορίζοντας από μικρά φράγματα στο ορεινό ανάγλυφο (όπως συνέβαινε επί αιώνες παλαιότερα ή και στα πρόσφατα χρόνια με πρωτομάστορα τον αείμνηστο Μανώλη Γλέζο στη Νάξο), σχεδιάζονται οι μονάδες αφαλάτωσης οι οποίες, εκτός από μεγάλη κατανάλωση ενέργειας δημιουργούν θέμα και με τη διαχείριση του αλμόλοιπου. Ο αλμόλοιπος είναι το πηχτό κατάλοιπο της επεξεργασίας του θαλασσινού νερού που πρέπει κάπου να διατεθεί.
Κατά τα άλλα, το ίδιο νομοσχέδιο που ψηφίστηκε την περασμένη εβδομάδα προβλέπει ακόμη ένα καθεστώς fast-track και χωρίς διαγωνισμούς για τα έργα 750 εκατομμυρίων ευρώ που σχεδιάζονται στο όνομα της λειψυδρίας για μεταφορά νερού στην Αττική από την Ευρυτανία. Είναι χαρακτηριστικό ότι χρειάστηκε να ψηφιστεί τέτοια διάταξη, παρά το γεγονός ότι ήδη σε προηγούμενο νόμο (5215/2025) είχε προβλεφθεί ότι τα έργα θα γίνονται με επείγουσες διαδικασίες μέσω του Υπερταμείου για κάθε περιοχή που κηρύσσεται σε «καθεστώς έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας» όπως ήδη έχει συμβεί σε Αττική, Πόρο, Τήνο, Αλόννησο, Αστυπάλαια, Μεγανήσι, Κάρπαθο, Πάτμο, Λέρο, Σύμη και Δήμο Κεντρικής Κέρκυρας και Διαποντίων Νήσων.
του Άρη Χατζηγεωργίου
Διαβάστε περισσότερα