Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης περιέγραψε στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης την πορεία της οικονομίας με ιδιαίτερα θετικό πρόσημο και εκτίμησε ότι βρίσκεται σε μια πορεία ανάπτυξης και προόδου. Σε ποια οικονομικά μεγέθη το στηρίζει αυτό; Ανέφερε την αύξηση του ΑΕΠ κατά 2% στην επόμενη περίοδο, αλλά αυτό είναι μια εκτίμηση που δεν τεκμηριώνεται. Αντίθετα, οι προβλέψεις του Υπουργείου Οικονομικών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρουν ότι στην περίοδο 2027-29 η χώρα θα έχει χαμηλό και φθίνοντα ρυθμό ανάπτυξης 1,7%, 1,6% και 1,3% αντίστοιχα. Αυτό υποδηλώνει ότι οι πόροι του Ταμείου Ανασυγκρότησης και Ανάκαμψης (ΤΑΑ) ύψους 36 δις ευρώ δεν αξιοποιήθηκαν για να ενισχύσουν την παραγωγική δυναμικότητα της χώρας και δεν άφησαν ουσιαστικό αποτύπωμα στην οικονομία.
Η ισχνή μέση αύξηση του ΑΕΠ (1,6%) στην περίοδο 2019-25 δεν αποτελεί επίτευγμα, όταν η χώρα έχει στη διάθεση της πρωτοφανείς Ευρωπαϊκούς πόρους (ΤΑΑ, ΕΣΠΑ, ΚΑΠ) που ξεπερνούν τα 82 δις ευρώ. Αλλά και αυτή η μικρή αύξηση του ΑΕΠ ποιους αφορά; Ο πραγματικός μισθός στην ίδια περίοδο (αν αφαιρεθεί ο πληθωρισμός) έχει μειωθεί κατά 4% και έχει υποχωρήσει στην περίοδο 2019-24, σε σχετικούς όρους, από το 49% στο 45% του Ευρωπαϊκού μέσου μισθού. Συνεπώς, σε αυτή την περίοδο, η ισχνή ανάπτυξη της χώρας συνοδεύτηκε από μια αναδιανομή του παραγόμενου πλούτου σε βάρος της εργασίας μέσω του πληθωρισμού.
Ανεξέλεγκτα ολιγοπώλια και καρτέλ στις βασικές αγορές της ενέργειας, των τραπεζών, των μεταφορών, των τηλεπικοινωνιών και των μάρκετ αυξάνουν τις τιμές πέρα από ότι δικαιολογεί ο εισαγόμενος πληθωρισμός και συμβάλλουν σε μια πρωτοφανή μεταφορά εισοδήματος από τους πολλούς στους λίγους. Η αύξηση των τιμών, η απώλεια της κατοικίας πολλών νοικοκυριών, η αύξηση του ιδιωτικού χρέους νοικοκυριών και μικρών επιχειρήσεων από 177 δις το 2019 στα 209 δις ευρώ το 2025 και η αύξηση του κόστους ενοικίασης έχει οδηγήσει την αύξηση των οικονομικών ανισοτήτων, καθώς το 27,5% του πληθυσμού παραμένει κάτω από το όριο της φτώχεια (2η χειρότερη θέση στην ΕΕ). Για την πλειοψηφία των πολιτών η περίοδος 2019-26 ήταν μια επώδυνη επταετία, καθώς, όχι μόνο δεν είδαν κάποια πρόοδο, αλλά αντίθετα υπέστησαν νέες απώλειες εισοδήματος.
Στην ίδια περίοδο, κρίσιμα διαρθρωτικά προβλήματα εξακολουθούν να ταλανίζουν την οικονομία, ή επιδεινώνονται. Με τους διαθέσιμους διαρθρωτικούς πόρους της ΕΕ, θα περίμενε κανείς η Ελλάδα να κάνει ένα μεγάλο επενδυτικό άλμα σε αυτή την περίοδο. Δεν το έκανε. Οι επενδύσεις παραμένουν χαμηλές και αντιστοιχούν στο 16,9% του ΑΕΠ το 2025, έναντι 21,5% του μέσου όρου της ΕΕ, κατατάσσοντας την χώρα στη δεύτερη χαμηλότερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών. Παράλληλα, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο αποτελεί δείκτη της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας αύξησε δραματικά το έλλειμμα του από 2,6 δις ευρώ (1,4% του ΑΕΠ) το 2019, στα 14,1 δις ευρώ (5,7% του ΑΕΠ) το 2025. Παρά τους τεράστιους πόρους που είχε η κυβέρνηση στη διάθεσή της, δεν κατάφερε να ενισχύσει την εγχώρια μεταποίηση και την πρωτογενή παραγωγή, ώστε να αντιμετωπίσουν τη διείσδυση των εισαγωγών, οι οποίες αυξήθηκαν κατά 48% στην ίδια περίοδο.
Σε αυτό το περιβάλλον έντονου ανταγωνισμού, ο κύριος όγκος της επιχειρηματικότητας, οι 870.000 των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων της χώρας, αντιμετωπίζουν πολλαπλές προκλήσεις. Δεν διαθέτουν ρευστότητα και παραμένουν στη μεγάλη τους πλειοψηφία αποκλεισμένες από τον τραπεζικό δανεισμό και από τους πόρους του ΤΑΑ, γεγονός που δεν τους επιτρέπει να επενδύσουν και να αποκτήσουν κλίμακα. Ταυτόχρονα, ένα μεγάλο μέρος των μικρών επιχειρηματιών και των επαγγελματιών βρίσκεται υπερχρεωμένο στους servicers με ένα χρέος που ξεπερνά τα 20 δις ευρώ και δεν μπορεί να αποπληρωθεί με τις υφιστάμενες ρυθμίσεις. Η μικρή επιχειρηματικότητα βρίσκεται στα ραντάρ της κυβερνητικής πολιτικής μόνο για φορολογικούς σκοπούς.
Παρά το χαμηλό κόστος και το εύρος των ευκαιριών, η Ελλάδα προσελκύει ελάχιστες ξένες επενδύσεις σε σχέση με τις άλλες χώρες της ΕΕ. Το 2025 κατέχει την προτελευταία θέση στην ΕΕ με βάση το απόθεμα ξένων επενδύσεων, ενώ η μεγάλη πλειοψηφία των ξένων επενδύσεων (το 70%) συγκεντρώνεται στις τράπεζες και τα funds, το εμπόριο και την αγορά ακινήτων (δηλαδή τα υφιστάμενα και εν δυνάμει εγχώρια καρτέλ) και συμβάλλουν ελάχιστα στην εξωστρέφεια και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Ταυτόχρονα, η χώρα μαστίζεται από διαφθορά που είναι ορατή διεθνώς (τη βλέπουν και οι ξένοι επενδυτές και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία), καθώς αποτυπώνεται σε δείκτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως στον Quality of Governance Index (έχουμε τη χειρότερη θέση στην ΕΕ) και στο Corruption Perception Index (έχουμε τη 2η χειρότερη θέση). Με αυτούς τους δείκτες, είναι προφανές ότι καμία σοβαρή επιχείρηση σε τομείς προηγμένης τεχνολογίας δεν θα επιλέξει εύκολα να εγκατασταθεί και να επενδύσει στη χώρα μας.
Οι συσσωρευμένοι πόροι του ΕΣΠΑ, της ΚΑΠ και του ΤΑΑ αποτελούσαν μια μοναδική ευκαιρία για τη χώρα να επενδύσει προνομιακά στην περιφέρεια και να μειώσει τις περιφερειακές ανισότητες. Έγινε το αντίθετο. Οι περιφερειακές ανισότητες αυξήθηκαν και σε όρους εισοδήματος (ΑΕΠ κατά κεφαλή) και σε όρους μεταβολής πληθυσμού. Οι περισσότερες ηπειρωτικές περιοχές είδαν το εισόδημα τους να αυξάνεται λιγότερο από το μέσο όρο της χώρας και τον πληθυσμό τους να μειώνεται ταχύτερα. Ακραίο παράδειγμα αποτελεί η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, η οποία πληρώνει την ανυπαρξία επενδυτικού προγράμματος που να συνοδεύει το πρόγραμμα απολιγνιτοποίησης. Στην περίοδο 2019-25 η Περιφέρεια έχασε το 9% του πληθυσμού της, ενώ το ΑΕΠ κατά κεφαλή μειώθηκε σε σχετικούς όρους από το 85% στο 70% του μέσου όρου της χώρας. Το κόστος της απολιγνιτοποίησης το επωμίστηκε αποκλειστικά η τοπική κοινωνία. Αντίστοιχα φαινόμενα πληθυσμιακής εξόδου εμφανίζονται έντονα σε όλη την ύπαιθρο, όπου οι κάτοικοι μειώνονται με διπλάσιους ρυθμούς από ότι ο εθνικός μέσος όρος, με συνέπεια να έχει εγκαταλειφθεί το 20% της καλλιεργούμενης γης.
Τα μεγάλα αυτά οικονομικά, διαρθρωτικά και κοινωνικά ελλείμματα απαιτούν τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής, η οποία να αντιλαμβάνεται τις προκλήσεις και τις απειλές από το νέο διεθνές και τεχνολογικό περιβάλλον, να θέτει σαφείς στόχους επαναβιομηχάνισης, ψηφιακού μετασχηματισμού και εξωστρεφούς ανάπτυξης της οικονομίας, να αξιοποιεί το ανθρώπινο και φυσικό κεφάλαιο στο σύνολο της επικράτειας, να στηρίζει τόσο τις μεγάλες, όσο και τις μικρές κλίμακες παραγωγής, να μετατρέπει το δημόσιο χώρο και τις δημόσιες πολιτικές σε αρωγό του παραγωγικού μετασχηματισμού και πολλαπλασιαστή της προσπάθειας και να διανέμει δίκαια τον παραγόμενο πλούτο.
Ο πρωθυπουργός δεν παρουσίασε στη ΔΕΘ κάποια αναπτυξιακή στρατηγική για τη χώρα. Δεν θα είχε και μεγάλη αξιοπιστία να το κάνει, με δεδομένα τα αποτελέσματα και τις συνέπειες των επιλογών της 7χρονης κυβερνητικής θητείας του. Το απέφυγε κυρίως γιατί η μόνη στρατηγική που διαθέτει είναι η διατήρηση της υφιστάμενης τάξης πραγμάτων, η οποία εξυπηρετεί μια οικονομική ελίτ που αναδιανέμει τον παραγόμενο πλούτο υπέρ των λίγων και σε βάρος των πολλών, όταν το κράτος κοιτά από την άλλη πλευρά. Στα πλαίσια αυτής της στρατηγικής, μοιράζει υποσχέσεις και επιδόματα όταν η δυσαρέσκεια γενικεύεται, ελπίζοντας ότι ο κόσμος δεν έχει ούτε μνήμη ούτε κρίση και ότι το μιντιακό σύστημα θα διασώσει τελικά το κατασκευασμένο προφίλ του.
Όμως, η πορεία της χώρας δεν είναι προδιαγεγραμμένη, δεν είναι νόμος της φύσης η ανισότητα, η διαφθορά και τα ανεξέλεγκτα καρτέλ. Δεν φταίει κάποιος νόμος της οικονομίας που ο μισθός δεν φτάνει ως το τέλος του μήνα, που η χώρα αφήνει ανεκμετάλλευτο τον πλούτο και τη δημιουργικότητα της μικρής επιχειρηματικότητας και αναξιοποίητο το ανθρώπινο και φυσικό κεφάλαιο των περιφερειών και των μικρότερων τόπων. Δεν είναι η μοίρα που επιβάλλει να ζήσει η νέα γενιά, για πρώτη φορά στην ιστορία μας, χειρότερα από τους γονείς της. Είναι επιλογές που κάποιοι κάνουν για μας, λέγοντας μας πως «δεν γίνεται αλλιώς». Η αλήθεια, όμως, είναι ότι γίνεται. Αν ψάξεις λίγο και το σκεφτείς, θα δεις πως ένας άλλος δρόμος είναι εφικτός. Μια άλλη πολιτική είναι εφικτή που αξιοποιεί καλύτερα τις παραγωγικές δυνατότητες της χώρας μας και μοιράζει τον παραγόμενο πλούτο πιο δίκαια. Αυτή την πολιτική προτείνουμε.
Γιώργος Πετράκος
Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, πρώην Πρύτανης
Τομεάρχης Ανάπτυξης ΕΛ.Α.Σ.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr