Πέρυσι, το Νόμπελ Ειρήνης δόθηκε σε μια γυναίκα μεν, απολύτως λανθασμένη και πολύ στοχευμένη πολιτικά ως επιλογή δε. Η Μαρία Κορίνα Ματσάδο βραβεύτηκε πέρυσι «για τον αγώνα της υπέρ των δημοκρατικών δικαιωμάτων του λαού της Βενεζουέλας», δηλαδή για τον «αγώνα» της ενάντια στον εκλεγμένο πρόεδρο της χώρας, Νικολάς Μαδούρο. Τι έκανε η ίδια σαν πήρε το βραβείο; Το κορνιζάρισε, έγραψε επάνω με χρυσά γράμματα το όνομα Ντόναλντ Τραμπ και το παρέδωσε στον πρόεδρο των ΗΠΑ που απήγαγε τον Μαδούρο σε μια κίνηση πρωτοφανούς χυδαιότητας απέναντι σε κάθε διεθνές δίκαιο, συνθήκη κ.λπ.
Φέτος έδωσαν το Νόμπελ σε μια γυναίκα εντελώς αντίθετης φιλοσοφίας, αισθητικής και δράσης. Ναι, δεν λέμε κάτι νέο σαν πούμε πως τα Νόμπελ φυσικά είναι πολιτικά χειραγωγούμενα. Και όχι, τα βραβεία δεν καθορίζουν αληθινότητες. Πραγματικότητες ναι, αλλά την αλήθεια όχι. Η Ναβανεθέμ «Νάβι» Πιλάι που βραβεύτηκε με το Νόμπελ Ειρήνης 2026 δεν το χρειάζεται για να είναι. Τιμή της επιτροπής ήταν που το πήρε η ίδια. Στα 85 της χρόνια, η Πιλάι σαν έμαθε για το βραβείο, όχι μόνο δεν έσπευσε να αποδείξει τη δουλικότητά της στον Τραμπ, όπως έκανε η προκάτοχός της, τουναντίον τρόλαρε τον Αμερικανό πρόεδρο: «Αν χειροκροτήσετε λίγο πιο δυνατά, ίσως μοιραστώ το βραβείο με τον Τραμπ» είπε, σαν την υποδέχθηκαν με θερμό χειροκρότημα σε συμπόσιο διεθνούς δικαίου που συμμετείχε στη Νυρεμβέργη, τη στιγμή που έμαθαν για την απονομή. Η ιστορική ειρωνεία ήταν σχεδόν κινηματογραφική. Πληροφορήθηκε τη βράβευσή της από συναδέλφους και αρχικά δυσκολεύτηκε να την πιστέψει. Λίγες ώρες αργότερα, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν νέες κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Η αντίθεση ήταν αποκαλυπτική για την εποχή μας: από τη μια, η βράβευση του διεθνούς δικαίου· από την άλλη, η αμφισβήτηση των θεσμών που καλούνται να το εφαρμόσουν.
Οι αντιφάσεις ήταν μέσα στη ζωή της Πιλάι. Γεννήθηκε σε μια χώρα όπου το χρώμα του δέρματος καθόριζε ακόμη και σε ποια πόρτα μπορούσες να μπεις. Στην κυριολεξία. Και η χώρα αυτή είναι η Νότια Αφρική. Και αυτό ισχύει σχεδόν έως και σήμερα, κι ας έχει λήξει το καθεστώς απαρτχάιντ. Η ίδια προέρχεται από Ινδούς μετανάστες και ανήκει στη νοτιοαφρικανική μειονοτική ομάδα Ινδών Ταμίλ. Μεγάλωσε μέσα στη θεσμοθετημένη ταπείνωση του απαρτχάιντ, με πατέρα οδηγό λεωφορείου και μητέρα νοικοκυρά, σε φτωχικές συνθήκες. Οι γονείς της όμως ήθελαν τα παιδιά τους να σπουδάσουν. Η νεαρή Νάβι, όπως τη φώναζαν από τότε, ήταν εξαιρετική μαθήτρια. Ολόκληρη η τοπική κοινότητα συγκέντρωσε χρήματα για να μπορέσει να σπουδάσει. Στο πανεπιστήμιο, τα μαθήματα Νομικής για τους μη λευκούς φοιτητές γίνονταν σε μια αποθήκη πατάτας! Η ίδια θυμάται αστυνομικούς να πυροβολούν εναντίον διαδηλωτών φοιτητών. «Δεν χρειάστηκε να αναζητήσω την αδικία στα βιβλία. Τη ζούσα καθημερινά. Και είχα αποφασίσει από νωρίς πώς να αποδείξω ότι κανένα κράτος, κανένας στρατός και κανένας ηγέτης δεν μπορεί να βρίσκεται υπεράνω του νόμου».
Και αυτό ακριβώς έκανε. Από τα δικαστήρια του απαρτχάιντ μέχρι τη γενοκτονία στη Ρουάντα και από τα Ηνωμένα Εθνη μέχρι τη γενοκτονία στη Γάζα, η Νοτιοαφρικανή νομικός δεν επέλεξε ποτέ άλλο δρόμο από αυτόν που είχε προαποφασίσει. Μάλιστα, σαν ρωτήθηκε σχετικά, είπε: «Με επαινείτε για το θάρρος μου. Χρειάζεται στ’ αλήθεια θάρρος για να πει κανείς την αλήθεια;».
Το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα που άνοιξε δικηγορικό γραφείο στην επαρχία Νατάλ. Ανέλαβε την υπεράσπιση αγωνιστών κατά του απαρτχάιντ, αντιμετώπισε τις αυθαιρεσίες της αστυνομίας και αγωνίστηκε για τα δικαιώματα των πολιτικών κρατουμένων. Υπερασπίστηκε ακόμη και τον σύζυγό της, Γκάμπι Πιλάι, όταν συνελήφθη βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας. Το 1973 πέτυχε μια σημαντική δικαστική νίκη, εξασφαλίζοντας πρόσβαση των πολιτικών κρατουμένων σε δικηγόρο – που ούτε αυτό δεν είχαν! Αργότερα, συνέχισε τις σπουδές της στο Χάρβαρντ, αποκτώντας μεταπτυχιακό και διδακτορικό τίτλο.
Το 1995 έγινε η πρώτη μαύρη γυναίκα δικαστής στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νότιας Αφρικής. Την ίδια χρονιά βρέθηκε στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα. Εκεί συνέβαλε σε μια ιστορική μεταβολή της διεθνούς νομολογίας: το 1998, στην υπόθεση Ακαγέσου, αναγνωρίστηκε ότι ο βιασμός και η σεξουαλική βία μπορούν να αποτελούν πράξεις γενοκτονίας, όταν διαπράττονται με την αντίστοιχη πρόθεση. Μέχρι τότε, η σεξουαλική βία αντιμετωπιζόταν ως αναπόφευκτη παρενέργεια των πολέμων. Η Πιλάι επέμεινε να αντιμετωπιστεί ως έγκλημα. Επέμεινε στο να ακουστούν οι γυναίκες που είχαν επιζήσει. Και κέρδισε. Διετέλεσε πρόεδρος του Δικαστηρίου της Ρουάντα, δικαστής του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και, από το 2008 έως το 2014, ύπατη αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Συνίδρυσε επίσης την οργάνωση Equality Now, ενώ συνέβαλε στους αγώνες για τη συνταγματική κατοχύρωση της ισότητας στη μετα-απαρτχάιντ Νότια Αφρική. Η υπεράσπιση των γυναικών, των κρατουμένων, των θυμάτων βασανιστηρίων και των διωκόμενων μειονοτήτων αποτέλεσε σταθερή και μόνιμη προτεραιότητά της.
Η πιο πρόσφατη μεγάλη σύγκρουσή της αφορά τη Γάζα. Ως πρόεδρος της Ανεξάρτητης Διεθνούς Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη και το Ισραήλ, συνυπέγραψε το 2025 την έκθεση που κατέληξε ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία στη Γάζα. Το Ισραήλ απέρριψε κατηγορηματικά τα συμπεράσματα. Η έκθεση δεν αποτελεί δικαστική απόφαση, ωστόσο προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις. Η Πιλάι επέμεινε ότι τα στοιχεία είχαν ελεγχθεί και ότι η υποχρέωση αποτροπής της γενοκτονίας αφορά όλα τα κράτη. Με έμφαση στο «όλα».
Προ ημερών, στην ισπανική El País, χαρακτήρισε την προσφυγή στη βία τη μεγαλύτερη απειλή για τη διεθνή έννομη τάξη. Και όταν ρωτήθηκε πότε σκοπεύει να σταματήσει, απάντησε: «Θα σταματήσω όταν σταματήσουν οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Στα 85 της χρόνια, πάντως, εξακολουθεί να συμμετέχει στα διεθνή φόρα περί δικαιοσύνης, αυτή τη φορά στην υπόθεση γενοκτονίας κατά της Μιανμάρ.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr