Νέα δεδομένα για εκατομμύρια εργαζομένους σε ψηφιακές πλατφόρμες αλλά και αυξημένες υποχρεώσεις για τις επιχειρήσεις φέρνει η ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/2831, η οποία επιχειρεί να χαράξει σαφέστερα όρια μεταξύ πραγματικής αυτοαπασχόλησης και εξαρτημένης εργασίας.
Οι αλλαγές αφορούν άμεσα και την ελληνική αγορά του delivery, όπου τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ένα σύνθετο μοντέλο μεταξύ πλατφορμών, αυτοαπασχολουμένων και μισθωτών διανομέων που μέχρι σήμερα έχει αφήσει «ξεκρέμαστους» τους περισσότερους εργαζόμενους.
Μέχρι σήμερα πολλοί διανομείς παραμένουν «αόρατοι». Οι διανομείς που εργάζονται μέσω λογαριασμών άλλων προσώπων και δεν εμφανίζονται στα επίσημα συστήματα. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου ο λογαριασμός στην πλατφόρμα ανήκει σε έναν δηλωμένο συνεργάτη, αλλά τις παραδόσεις μπορεί να πραγματοποιεί άλλο πρόσωπο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις ο πραγματικός εργαζόμενος κινδυνεύει να βρίσκεται εκτός ασφαλιστικής κάλυψης και εργασιακής προστασίας, ενώ δημιουργούνται ζητήματα φοροδιαφυγής, αθέμιτου ανταγωνισμού αλλά και ταυτοποίησης του προσώπου που πραγματοποιεί τη διανομή. Η νέα νομοθεσία δεν στοχεύει μόνο στο εάν ένας καταγεγραμμένος διανομέας θα χαρακτηριστεί μισθωτός ή αυτοαπασχολούμενος, αλλά θα ανοίξει τον δρόμο ώστε να μπορούν να εντοπίζονται όσοι βρίσκονται πραγματικά πίσω από κάθε λογαριασμό και ποιος εκτελεί την εργασία.
Πλέον η εφαρμογή των νέων κανόνων δεν περιορίζεται στην αλλαγή των συμβάσεων. Πλατφόρμες και επιχειρήσεις θα χρειαστεί να επανεξετάσουν το μοντέλο συνεργασίας τους, τα συστήματα αξιολόγησης και ελέγχου, αλλά και τους μηχανισμούς ταυτοποίησης των πραγματικών προσώπων που εκτελούν την εργασία.
Για τις ελληνικές αρχές το μεγάλο στοίχημα θα είναι οι νέες εγγυήσεις να καλύψουν όχι μόνο όσους βρίσκονται καταγεγραμμένοι στις πλατφόρμες, αλλά και εκείνους που σήμερα παραμένουν «αόρατοι». Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής παρέμβασης βρίσκεται η λεγόμενη «ψευδής αυτοαπασχόληση»: οι περιπτώσεις στις οποίες κάποιος εμφανίζεται συμβατικά ως ανεξάρτητος συνεργάτης, αλλά στην καθημερινή εργασία του η πλατφόρμα καθορίζει ουσιώδεις παραμέτρους της απασχόλησής του.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά το τεκμήριο της εργασιακής σχέσης. Οταν τα πραγματικά δεδομένα δείχνουν στοιχεία διεύθυνσης και ελέγχου, θα ενεργοποιείται νομικό τεκμήριο υπέρ της μισθωτής εργασίας. Συνεπώς δεν θα αρκεί το τι αναγράφεται στη σύμβαση, αλλά θα εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται πραγματικά η εργασία.
Ο αλγόριθμος
Για τις πλατφόρμες αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξουν ότι ένας συνεργάτης που χαρακτηρίζεται αυτοαπασχολούμενος διαθέτει ουσιαστική επαγγελματική αυτονομία. Το βάρος δεν θα βρίσκεται πλέον αποκλειστικά στον εργαζόμενο, ο οποίος μέχρι σήμερα μπορούσε να βρεθεί στη δύσκολη θέση να πρέπει να αποδείξει ότι, παρά τον συμβατικό χαρακτηρισμό του, λειτουργεί στην πράξη ως μισθωτός.
Ιδιαίτερα σημαντικό κεφάλαιο ανοίγει και για την αλγοριθμική διαχείριση. Στην οικονομία των πλατφορμών λογισμικά μπορούν να επηρεάζουν την ανάθεση παραγγελιών, την αξιολόγηση και κατάταξη των διανομέων, την πρόσβαση σε ώρες υψηλής ζήτησης και τελικά το εισόδημά τους.
Με το νέο πλαίσιο ενισχύονται η διαφάνεια και η ανθρώπινη εποπτεία των αυτοματοποιημένων συστημάτων. Αποφάσεις με κρίσιμες συνέπειες για την επαγγελματική κατάσταση ενός εργαζομένου δεν θα μπορούν να αφήνονται αποκλειστικά σε έναν αλγόριθμο. Πλέον οι πλατφόρμες θα πρέπει να ενημερώνουν τους εργαζομένους για τη χρήση τέτοιων συστημάτων και να εξασφαλίζουν ανθρώπινη παρέμβαση και δυνατότητα επανεξέτασης σημαντικών αποφάσεων. Για έναν διανομέα, για παράδειγμα, η απενεργοποίηση ενός λογαριασμού με σοβαρές συνέπειες στο εισόδημά του δεν θα πρέπει να αποτελεί ένα αδιαφανές αποτέλεσμα του λογισμικού χωρίς δυνατότητα ουσιαστικής αμφισβήτησης.
Η προσαρμογή στην Οδηγία αναμένεται να οδηγήσει σε επαναξιολόγηση και του ελληνικού μοντέλου. Η Ελλάδα έχει ήδη θεσπίσει ειδικό πλαίσιο με τον ν. 4808/2021, ο οποίος προβλέπει τεκμήριο ανεξάρτητης παροχής υπηρεσιών όταν πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις αυτονομίας, όπως η δυνατότητα επιλογής του χρόνου εργασίας, απόρριψης εργασιών και συνεργασίας με άλλες πλατφόρμες.
Η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση στρέφει όμως περισσότερο την προσοχή στην πραγματική λειτουργία της σχέσης. Κρίσιμο ζήτημα για την ελληνική ενσωμάτωση θα είναι επομένως πώς θα προσδιοριστούν οι έννοιες της «διεύθυνσης» και του «ελέγχου» και πώς θα αντιμετωπιστούν πρακτικές που μπορεί να περιορίζουν εμμέσως την αυτονομία ενός συνεργάτη.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr